క్షుద్రాక్షేణేవ జాలేన ఝషావపిహితావుభౌ । కామక్రోధౌ శరీరస్థౌ ప్రజ్ఞానం తౌ విలుమ్పతః
ఎలాగైతే చిన్న రంధ్రాల వలలో చేపలు చిక్కిపోతాయో, అలాగే మన శరీరంలో ఉన్న కోరిక, కోపం మన జ్ఞానాన్ని దోచుకుంటాయి.
యాభ్యాం హి దేవాః స్వర్యాతుః స్వర్గస్య పిదధుర్ముఖమ్ । బిభ్యతోఽనుపరాగస్య కామక్రోధౌ స్మ వర్ధితౌ
ఈ కోరిక, కోపాల వల్లే దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లాక, అనురాగం కలిగిపోతుందేమోనని భయపడి, స్వర్గ ద్వారం మూసేశారు. అందుకే కోరిక, కోపాలు మరింత పెరిగిపోయాయి.
కామం క్రోధం చ లోభం చ దమ్భం దర్పం చ భూమిపః । సమ్యగ్విజేతుం యో వేద స మహీమభిజాయతే
రాజా! ఎవడు కోరిక, కోపం, లోభం, మాయ, అహంకారాన్ని సరిగ్గా జయించాలో తెలిసి ఆచరిస్తాడో, వాడే భూమిని సంపాదిస్తాడు.
సతతం నిగ్రహే యుక్త ఇన్ద్రియాణాం భవేన్నృపః । ఈప్సన్నర్థం చ ధర్మం చ ద్విషతాం చ పరాభవమ్
రాజు ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలను కట్టడి చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి. కావలసిన ధర్మాన్ని, ప్రయోజనాన్ని, శత్రువుల ఓటమిని కోరుతూ ఉండాలి.
కామాభిభూతః క్రోధాద్వా యో మిథ్యా ప్రతిపద్యతే। స్వేషు చాన్యేషు వా తస్య న సహాయా భవన్త్యుత
ఎవరైనా కోరిక లేదా కోపానికి లోనై, తప్పుడు పనులు చేస్తే—అతని వాళ్లలోనైనా, ఇతరులలోనైనా ఎవ్వరూ సహాయపడరు.
ఏకీభూతైర్మహాప్రాజ్ఞైః శూరైరరినిబర్హణైః । పాణ్డవైః పృథివీం తాత భోక్ష్యసే సహితః సుఖీ
ఒక్కటిగా ఉన్న, తెలివిగల, వీరమైన, శత్రువులను నశింపజేసే పాండవులతో కలిసి నువ్వు సుఖంగా భూమిని అనుభవించగలవు, ప్రియమైనవాడా.
యథా భీష్మః శాన్తనవో ద్రోణశ్చాపి మహారథః। ఆహతుస్తాత తత్సత్యమజేయౌ కృష్ణపాణ్డవౌ
భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, అలాగే మహారథుడైన ద్రోణుడు చెప్పినదే నిజం—కృష్ణుడు, పాండవులు ఎవ్వరూ జయించలేరు.
ప్రపద్యష్వ మహాబాహుం కృష్ణమక్లిష్టకారిణమ్। ప్రసన్నో హి సుఖాయ స్యాదుభయోరేవ కేశవః
పరాక్రమశాలి, నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే కృష్ణుని ఆశ్రయించు. ఆయన సంతోషిస్తే, ఇరువర్గాలకూ సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
సుహృదామర్థకామానాం యో న తిష్ఠతి శాసనే। ప్రాజ్ఞానాం కృతవిద్యానాం స నరః శత్రునన్దనః
ప్రజ్ఞావంతులు, విద్యావంతులు, మిత్రులు మన మంచికోసం చెప్పిన మాట వినని వాడు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా, వాడు నిజమైన మనిషి కాదు.
న యుద్ధే తాత కల్యాణం న ధర్మార్థౌ కుతః సుఖమ్। న చాపి విజయో నిత్యం మా యుద్ధే చేత ఆధిథాః
యుద్ధంలో శుభం లేదు, ప్రియమైనవాడా. ధర్మం, అర్థంలో సుఖం ఎలా ఉంటుంది? విజయమూ ఎప్పుడూ ఉండదు. యుద్ధంపై మనసు పెట్టవద్దు.
భీష్మేణ హి మహాప్రాజ్ఞ పిత్ర తే బాహ్లికేన చ। దత్తోంఽశః పాణ్డుపుత్రాణాం భేదాద్భతైరరిన్దమ
నీ తండ్రి భీష్ముడు, బాహ్లికుడు కూడా, యోధుల మధ్య విభేదాల వల్ల పాండవులకు వాటా ఇచ్చారు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడా.
తస్థ చైతత్ప్రదానస్య ఫలమద్యానుపశ్యసి । యద్భుఙ్క్షే పృథివీం కృత్స్నాం శూరైర్నిహతకణ్టకామ్
ఆ దానానికి ఫలితాన్ని నువ్వు ఇప్పుడు చూస్తున్నావు—వీరులు ముల్లు లేని భూమిని నీకు అనుభవింపజేశారు.
ప్రయచ్ఛ పాణ్డుపుత్రాణాం యథోచితమరిన్దమ । యదీచ్ఛసి సహామాత్యో భోక్తుమర్ధం ప్రదీయతామ్
శత్రువులను నశింపజేసేవాడా! పాండవులకు తగిన వాటా ఇవ్వు. నువ్వు నీ మంత్రులతో కలిసి భూమిని అనుభవించాలనుకుంటే, వారికి వాటా ఇవ్వాలి.
అలమర్ధం పృథివ్యాస్తే మహామాత్యస్య జీవితుమ్ । సుహృదాం వచనే తిష్ఠన్యశః ప్రాప్స్యతి భారత
భూమిలో సగం నీకు, నీ మంత్రులకు జీవించడానికి చాలును. మిత్రుల మాట విను, భారతా! అప్పుడు నీవు కీర్తిని పొందుతావు.
శ్రీమద్భిరాత్మవద్భిస్తైర్బుద్ధిమద్భిర్జితేన్ద్రియైః । పాణ్డవైర్విగ్రహస్తాత భ్రంశయేన్మహతః సుఖాత్
శ్రీమంతులు, ఆత్మవశులు, జ్ఞానులు, ఇంద్రియాలను జయించిన పాండవులతో కలహం చేస్తే, ప్రియమైనవాడా, నీకు గొప్ప సుఖం పోతుంది.
నిగృహ్య సుహృదాం మన్యుం శాధి రాజ్యం యథోచితమ్। స్వమంశం పాణ్డుపుత్రేభ్యః ప్రదాయ భరతర్షభ
మిత్రుల కోపాన్ని అదుపులో పెట్టి, రాజ్యాన్ని సరిగ్గా పాలించు. నీ వాటాను పాండవులకు ఇవ్వు, భారతశ్రేష్ఠుడా.
అలమఙ్గ నికారోఽయం త్రయోదశసమాః కృతః । శమయైనం మహాప్రాజ్ఞ కామక్రోధసమేధితమ్
ఇప్పటివరకు పదమూడు సంవత్సరాలు ఈ వైరం చాలించు. కోరిక, కోపాల వల్ల పెరిగిన ఈ విరోధాన్ని, జ్ఞానవంతుడా, శాంతిపరచు.
న చైష శక్తః పార్థానాం యస్త్వదర్థమభీప్సతి । సూతపుత్రో దృఢక్రోధో భ్రాతా దుఃశాసనశ్చ తే
నీ కోసం కోరుకుంటూ, కోపంలో దృఢంగా ఉన్న సూతపుత్రుడు గానీ, నీ అన్నయ్య దుఃశాసనుడు గానీ, పార్థులను జయించలేరు.
భీష్మే ద్రోణే కృపే కర్ణే భీమసేనే ధనఞ్జయే। ధృష్టద్యుమ్నే చ సంక్రుద్ధే న స్యుః సర్వాః ప్రజా ధ్రువమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, భీమసేనుడు, అర్జునుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు — వీళ్ళు యుద్ధంలో కోపంతో నిండితే, ఈ లోకంలో జీవులు ఒక్కరైనా మిగలరు కదా.
అమర్షవశమాపన్నో మా కురూంస్తాత జీఘనః । ఏషా హి పృథివీ కృత్స్నా మా గమత్త్వత్కృతే వధమ్
ప్రియమైనవాడా, కోపంతో కౌరవులను నాశనం చేయకూ. నీవల్ల ఈ భూమంతా నాశనం కాకుండా జాగ్రత్తపడు.
యచ్చ త్వం మన్యసే మూఢ భీష్మద్రోణకృపాదయః। యోత్స్యన్తే సర్వశక్త్యేతి నైతదద్యోపపద్యతే
నీవు అనుకుంటున్నట్టు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైనవారు తమ శక్తినంతా పెట్టి యుద్ధిస్తారని ఊహించడమూ, ఈ రోజున సాధ్యపడదు.
సమం హి రాజ్యం ప్రీతిశ్చ స్థానం హి విదితాత్మనామ్ । పాణ్డవేష్వథ యుష్మాసు ధర్మస్త్వభ్యధికస్తతః
రాజ్యం, ప్రేమ, స్థానం — ఇవన్నీ ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవారికి పాండవులకైనా, మీకైనా సమానమే. కానీ, ధర్మం మాత్రం పాండవుల్లో మీకంటే ఎక్కువగా ఉంది.
రాజపిణ్డభయాదేతే యది హాస్యన్తి జీవితమ్ । న హి శక్ష్యన్తి రాజానం యుధిష్ఠిరముదీక్షితుమ్
రాజు కోపానికి భయపడి వీళ్ళు ప్రాణాలు వదిలిపెడితే, యుద్ధంలో యుధిష్ఠిరుణ్ని ఎదుర్కోవడం వీళ్ళకు అసాధ్యం.
న లోభాదర్థసంపత్తిర్నరాణామిహ దృశ్యతే । తదలం తాత లోభేన ప్రశామ్య భరతర్షభ
మనుషులకు లోభంతో సంపద కలుగుతుందని ఎక్కడా కనిపించదు. అందువల్ల, లోభాన్ని విడిచి, మనసు చల్లబెట్టుకో, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా.
తత్తు వాక్యమనాదృత్య సోఽర్థవన్మాతృభాషితమ్ । పునః ప్రతస్థే సంరమ్భాత్సకాశమకృతాత్మనామ్
తల్లి చెప్పిన ఆ అర్థవంతమైన మాటలను పట్టించుకోకుండా, అతడు కోపంతో ఆత్మనిగ్రహం లేని వారి వైపు మళ్లీ బయలుదేరాడు.
తతః సభాయా నిర్గమ్య మన్త్రయామాస కౌరవః। సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
ఆ తర్వాత సభను వదిలి బయటకు వచ్చి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి కౌరవుడు ఆలోచన చేశాడు.
దుర్యోధనం ధార్తరాష్ట్రం కర్ణం దుఃశాసనోఽబ్రవీతి । నోచేత్సన్ధాస్యసే రాజన్స్వేన కామేన పాణ్డవైః । బద్ధ్వైవ త్వాం ప్రదాస్యన్తి పాణ్డుపుత్రాయ భారత
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, దుఃశాసనుడితో ఇలా అన్నాడు: 'మీ ఇష్టానికి అనుగుణంగా పాండవులతో సంధి చేయకపోతే, వారు నిన్ను బంధించి అప్పగిస్తారు.'
వైకర్తనం త్వాం చ మాం చ త్రీనేతాన్భరతర్షభ । పాణ్డవేభ్యః ప్రదాస్యన్తి భీష్మద్రోణౌ పితా చ తే
'కర్ణుడిని, నిన్ను, నన్ను — ఈ ముగ్గురినీ, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, నీ తండ్రితో పాటు పాండవులకు అప్పగిస్తారు.'
దుఃశాసనస్య తద్వాక్యం నిశమ్య భరతర్షభ । దుర్యోధనో ధార్తరాష్ట్రో నిశ్వస్య ప్రహసన్నివ
దుఃశాసనుడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఊపిరి పీల్చి, హేళనగా నవ్వాడు.
ఏకాన్తముపసృత్యేహ మన్త్రం పునరమన్త్రయత్ । సౌబలేన మతాక్షేణ రాజ్ఞా శకునినా సహ
తర్వాత, ఒంటరిగా ఒక ప్రదేశానికి వెళ్లి, సౌబలుడు తన చూపుతో అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తూ, రాజు శకునితో కలసి మళ్లీ మంత్రణ చేశాడు.