భీష్మస్య తు పితుశ్చైవ మమ చాపచితిః కృతా । భవేద్ద్రోణముఖానాం చ సుహృదాం శామ్యతా త్వయా
భీష్ముడికి, నీ తండ్రికి, నాకు గౌరవం చూపించావు. ఇప్పుడు ద్రోణుడు మొదలైన స్నేహితులతో నువ్వు శాంతిని కలిగించు.
న హి రాజ్యం మహాప్రాజ్ఞ స్వేన కామేన శక్యతే । అవాప్తుం రక్షితుం వాఽపి భోక్తుం భరతసత్తమ
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఒక్క మనసు కోరికతో రాజ్యం సంపాదించటం, కాపాడటం, అనుభవించటం సాధ్యం కాదు, భారతశ్రేష్ఠా.
న హ్యవశ్యేన్ద్రియో రాజ్యమశ్రీయాద్దీర్ఘమన్తరమ్। విజితాత్మా తు మేధావీ స రాజ్యమభిపాలయేత్
ఇంద్రియాలకు లోబడినవాడు రాజ్యాన్ని ఎక్కువ కాలం నిలబెట్టుకోలేడు. కానీ, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్న తెలివైనవాడు నిజంగా రాజ్యాన్ని కాపాడగలడు.
కామక్రోధౌ హి పురుషమర్థేభ్యో వ్యపకర్షతః । తౌ తు శత్రూ వినిర్జిత్య రాజా విజయతే మహీమ్
కామం, క్రోధం మనిషిని లక్ష్యాల నుంచి దూరం చేస్తాయి. కానీ, ఆ శత్రువులను జయించిన రాజు భూమిని గెలుచుకుంటాడు.
లోకేశ్వర ప్రభుత్వంహి మహదేతద్దురాత్మభిః । రాజ్యం నామేప్సితం స్థానం న శక్యమభిరక్షితుమ్
ప్రపంచాధిపతీ, పాలక పదవి గొప్పది. కానీ, దుష్ట స్వభావం ఉన్నవాళ్లు కోరుకున్న రాజ్యాన్ని కాపాడలేరు.
ఇన్ద్రియాణి మహత్ప్రేప్సుర్నియచ్ఛేదర్థధర్మయోః । ఇన్ద్రియైర్నియతైర్బుద్ధిర్వర్ధతేఽగ్నిరివేన్ధనైః
ఎవరైనా గొప్ప సంపద కోరితే, ధనం, ధర్మ విషయాల్లో తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి. నియంత్రిత ఇంద్రియాలతో, బుద్ధి పెరుగుతుంది, మంటకు ఇంధనం వేసినట్టు.
అవిధేయాని హీమాని వ్యాపాదయితుమప్యలమ్ । అవిధేయా ఇవాదాన్తా హయాః పథి కుసారథిమ్
ఈ నియంత్రించని ఇంద్రియాలు మనిషిని నాశనం చేయగలవు. అదేవిధంగా, అదుపు లేని గుర్రాలు రహదారిలో రథసారథిని పడగొట్టినట్టు.
అవిజిత్య య ఆత్మానమమాత్యాన్విజిగీషతే। అమిత్రాన్వాఽజితామాత్యః సోఽవశః పరిహీయతే
తనను జయించని వాడు, మంత్రులను లేదా శత్రువులను జయించాలని ప్రయత్నిస్తే, నియంత్రణ లేకుండా, చివరికి నాశనం అవుతాడు.
ఆత్మానమేవ ప్రథమం ద్వేష్యరూపేణ యోజయేత్ । తతోఽమాత్యానమిత్రాంశ్చ న మోఘం విజిగీషతే
మొదట మనిషి తనను తానే శత్రువుగా భావించి జయించాలి. ఆ తర్వాత మంత్రులు, శత్రువులను జయిస్తే, విజయం వృథా కాదు.
వశ్యేన్ద్రియం జితామాత్యం ధృతదణ్డం వికారిషు । పరీక్ష్యకారిణం ధీరమత్యర్థం శ్రీర్నిషేవతే
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మంత్రులను వశపరిచినవాడు, అవసరమైనప్పుడు శిక్షలో దృఢుడు, పనిలో జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు, స్థిరమైనవాడిని లక్ష్మీ ప్రత్యేకంగా ఆశ్రయిస్తుంది.
క్షుద్రాక్షేణేవ జాలేన ఝషావపిహితావుభౌ । కామక్రోధౌ శరీరస్థౌ ప్రజ్ఞానం తౌ విలుమ్పతః
ఎలాగైతే చిన్న రంధ్రాల వలలో చేపలు చిక్కిపోతాయో, అలాగే మన శరీరంలో ఉన్న కోరిక, కోపం మన జ్ఞానాన్ని దోచుకుంటాయి.
యాభ్యాం హి దేవాః స్వర్యాతుః స్వర్గస్య పిదధుర్ముఖమ్ । బిభ్యతోఽనుపరాగస్య కామక్రోధౌ స్మ వర్ధితౌ
ఈ కోరిక, కోపాల వల్లే దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లాక, అనురాగం కలిగిపోతుందేమోనని భయపడి, స్వర్గ ద్వారం మూసేశారు. అందుకే కోరిక, కోపాలు మరింత పెరిగిపోయాయి.
కామం క్రోధం చ లోభం చ దమ్భం దర్పం చ భూమిపః । సమ్యగ్విజేతుం యో వేద స మహీమభిజాయతే
రాజా! ఎవడు కోరిక, కోపం, లోభం, మాయ, అహంకారాన్ని సరిగ్గా జయించాలో తెలిసి ఆచరిస్తాడో, వాడే భూమిని సంపాదిస్తాడు.
సతతం నిగ్రహే యుక్త ఇన్ద్రియాణాం భవేన్నృపః । ఈప్సన్నర్థం చ ధర్మం చ ద్విషతాం చ పరాభవమ్
రాజు ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలను కట్టడి చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి. కావలసిన ధర్మాన్ని, ప్రయోజనాన్ని, శత్రువుల ఓటమిని కోరుతూ ఉండాలి.
కామాభిభూతః క్రోధాద్వా యో మిథ్యా ప్రతిపద్యతే। స్వేషు చాన్యేషు వా తస్య న సహాయా భవన్త్యుత
ఎవరైనా కోరిక లేదా కోపానికి లోనై, తప్పుడు పనులు చేస్తే—అతని వాళ్లలోనైనా, ఇతరులలోనైనా ఎవ్వరూ సహాయపడరు.
ఏకీభూతైర్మహాప్రాజ్ఞైః శూరైరరినిబర్హణైః । పాణ్డవైః పృథివీం తాత భోక్ష్యసే సహితః సుఖీ
ఒక్కటిగా ఉన్న, తెలివిగల, వీరమైన, శత్రువులను నశింపజేసే పాండవులతో కలిసి నువ్వు సుఖంగా భూమిని అనుభవించగలవు, ప్రియమైనవాడా.
యథా భీష్మః శాన్తనవో ద్రోణశ్చాపి మహారథః। ఆహతుస్తాత తత్సత్యమజేయౌ కృష్ణపాణ్డవౌ
భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, అలాగే మహారథుడైన ద్రోణుడు చెప్పినదే నిజం—కృష్ణుడు, పాండవులు ఎవ్వరూ జయించలేరు.
ప్రపద్యష్వ మహాబాహుం కృష్ణమక్లిష్టకారిణమ్। ప్రసన్నో హి సుఖాయ స్యాదుభయోరేవ కేశవః
పరాక్రమశాలి, నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే కృష్ణుని ఆశ్రయించు. ఆయన సంతోషిస్తే, ఇరువర్గాలకూ సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
సుహృదామర్థకామానాం యో న తిష్ఠతి శాసనే। ప్రాజ్ఞానాం కృతవిద్యానాం స నరః శత్రునన్దనః
ప్రజ్ఞావంతులు, విద్యావంతులు, మిత్రులు మన మంచికోసం చెప్పిన మాట వినని వాడు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా, వాడు నిజమైన మనిషి కాదు.
న యుద్ధే తాత కల్యాణం న ధర్మార్థౌ కుతః సుఖమ్। న చాపి విజయో నిత్యం మా యుద్ధే చేత ఆధిథాః
యుద్ధంలో శుభం లేదు, ప్రియమైనవాడా. ధర్మం, అర్థంలో సుఖం ఎలా ఉంటుంది? విజయమూ ఎప్పుడూ ఉండదు. యుద్ధంపై మనసు పెట్టవద్దు.
భీష్మేణ హి మహాప్రాజ్ఞ పిత్ర తే బాహ్లికేన చ। దత్తోంఽశః పాణ్డుపుత్రాణాం భేదాద్భతైరరిన్దమ
నీ తండ్రి భీష్ముడు, బాహ్లికుడు కూడా, యోధుల మధ్య విభేదాల వల్ల పాండవులకు వాటా ఇచ్చారు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడా.
తస్థ చైతత్ప్రదానస్య ఫలమద్యానుపశ్యసి । యద్భుఙ్క్షే పృథివీం కృత్స్నాం శూరైర్నిహతకణ్టకామ్
ఆ దానానికి ఫలితాన్ని నువ్వు ఇప్పుడు చూస్తున్నావు—వీరులు ముల్లు లేని భూమిని నీకు అనుభవింపజేశారు.
ప్రయచ్ఛ పాణ్డుపుత్రాణాం యథోచితమరిన్దమ । యదీచ్ఛసి సహామాత్యో భోక్తుమర్ధం ప్రదీయతామ్
శత్రువులను నశింపజేసేవాడా! పాండవులకు తగిన వాటా ఇవ్వు. నువ్వు నీ మంత్రులతో కలిసి భూమిని అనుభవించాలనుకుంటే, వారికి వాటా ఇవ్వాలి.
అలమర్ధం పృథివ్యాస్తే మహామాత్యస్య జీవితుమ్ । సుహృదాం వచనే తిష్ఠన్యశః ప్రాప్స్యతి భారత
భూమిలో సగం నీకు, నీ మంత్రులకు జీవించడానికి చాలును. మిత్రుల మాట విను, భారతా! అప్పుడు నీవు కీర్తిని పొందుతావు.
శ్రీమద్భిరాత్మవద్భిస్తైర్బుద్ధిమద్భిర్జితేన్ద్రియైః । పాణ్డవైర్విగ్రహస్తాత భ్రంశయేన్మహతః సుఖాత్
శ్రీమంతులు, ఆత్మవశులు, జ్ఞానులు, ఇంద్రియాలను జయించిన పాండవులతో కలహం చేస్తే, ప్రియమైనవాడా, నీకు గొప్ప సుఖం పోతుంది.
నిగృహ్య సుహృదాం మన్యుం శాధి రాజ్యం యథోచితమ్। స్వమంశం పాణ్డుపుత్రేభ్యః ప్రదాయ భరతర్షభ
మిత్రుల కోపాన్ని అదుపులో పెట్టి, రాజ్యాన్ని సరిగ్గా పాలించు. నీ వాటాను పాండవులకు ఇవ్వు, భారతశ్రేష్ఠుడా.
అలమఙ్గ నికారోఽయం త్రయోదశసమాః కృతః । శమయైనం మహాప్రాజ్ఞ కామక్రోధసమేధితమ్
ఇప్పటివరకు పదమూడు సంవత్సరాలు ఈ వైరం చాలించు. కోరిక, కోపాల వల్ల పెరిగిన ఈ విరోధాన్ని, జ్ఞానవంతుడా, శాంతిపరచు.
న చైష శక్తః పార్థానాం యస్త్వదర్థమభీప్సతి । సూతపుత్రో దృఢక్రోధో భ్రాతా దుఃశాసనశ్చ తే
నీ కోసం కోరుకుంటూ, కోపంలో దృఢంగా ఉన్న సూతపుత్రుడు గానీ, నీ అన్నయ్య దుఃశాసనుడు గానీ, పార్థులను జయించలేరు.
భీష్మే ద్రోణే కృపే కర్ణే భీమసేనే ధనఞ్జయే। ధృష్టద్యుమ్నే చ సంక్రుద్ధే న స్యుః సర్వాః ప్రజా ధ్రువమ్
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, భీమసేనుడు, అర్జునుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు — వీళ్ళు యుద్ధంలో కోపంతో నిండితే, ఈ లోకంలో జీవులు ఒక్కరైనా మిగలరు కదా.
అమర్షవశమాపన్నో మా కురూంస్తాత జీఘనః । ఏషా హి పృథివీ కృత్స్నా మా గమత్త్వత్కృతే వధమ్
ప్రియమైనవాడా, కోపంతో కౌరవులను నాశనం చేయకూ. నీవల్ల ఈ భూమంతా నాశనం కాకుండా జాగ్రత్తపడు.