త్వం హ్యేవాత్ర భృశం గర్హ్యో ధృతరాష్ట్ర సుతప్రియః । యో జానన్పాపతామస్య తత్ప్రజ్ఞామనువర్తసే
ధృతరాష్ట్రా! నీవు కుమార ప్రేమతో అతని చెడు తెలుసుకుంటూ కూడా అతని మాటే వినిపోతావు. అందుకే నీవు ఎక్కువగా తప్పు చేయువాడవు.
స ఏష కామమన్యుభ్యాం ప్రలబ్ధో లోభమాస్థితః । అశక్యోఽద్య త్వయా రాజన్వినివర్తయితుం బలాత్
అతడు కామక్రోధాలకు లోనై, లోభాన్ని ఆశ్రయించాడు. రాజా! నువ్వు ఇప్పుడు బలవంతంగా అతన్ని మార్చడం సాధ్యం కాదు.
రాష్ట్రప్రదానే మూఢస్య బాలిశస్య దురాత్మనః । దుఃసహాయస్య లుబ్ధస్య ధృతరాష్ట్రోఽశ్రుతే ఫలమ్
ఒక మూర్ఖుడు, బాలిషుడు, దుష్టుడు, సహాయులు లేని, లోభి అయినవాడికి రాజ్యం అప్పగిస్తే, ధృతరాష్ట్రా, దాని ఫలితం ఇప్పుడు నువ్వు చూస్తున్నదే.
కథం హి స్వజనే భేదముపేక్షేత మహీపతిః। భిన్నం హి స్వజనేన త్వాం ప్రహరిష్యన్తి శత్రవః
తనవాళ్లలో చిచ్చు పడితే, ఏ రాజు దాన్ని పట్టించుకోకుండా ఉండగలడు? మనవాళ్లు విడిపోయిన తర్వాత, శత్రువులు నిన్ను తుదించేస్తారు.
యా హి శక్యా మహారాజ సామ్నా భేదేన వా పునః । నిస్తర్తుమాపదః స్వేషు దణ్డం కస్తత్ర పాతయేత్
మహారాజా, మనవాళ్ల మధ్య సమస్యలు మాటతో లేదా చీల్చి పరిష్కరించగలిగితే, అక్కడ శిక్షను వాడే అవసరం ఎవరికి ఉంటుంది?
శాసనాద్ధృతరాష్ట్రస్య దుర్యోధనమమర్షణమ్। మాతుశ్చ వచనాత్క్షత్తా సభాం ప్రావేశయత్పునః
ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో, దుర్యోధనుడు సహించలేక, తల్లి మాట విని, క్షత్త్రుడు మళ్లీ అతన్ని సభలోకి తీసుకొచ్చాడు.
స మాతుర్వచనాకాఙ్క్షీ ప్రవివేశ పునః సభామ్ । అభితామ్రేక్షణః క్రోధాన్నిశ్వసన్నివ పన్నగః
తల్లి మాట కోసం ఆశతో, దుర్యోధనుడు మళ్లీ సభలోకి ప్రవేశించాడు. కోపంతో చుట్టూ చూస్తూ, పాము లా ఊపిరాడుతూ ఉన్నాడు.
తం ప్రవిష్టమభిప్రేక్ష్య పుత్రముత్పథమాస్థితమ్ । విగర్హమాణా గాన్ధారీ శమార్థం వాక్యమబ్రవీత్
తన కుమారుడు తప్పు మార్గంలోకి వెళ్ళి సభలోకి వచ్చాడని గాంధారి చూసి, నిందిస్తూ శాంతికి పనికొచ్చే మాటలు చెప్పింది.
దుర్యోధన నిబోధేదం వచనం మమ పుత్రక । హితం తే సానుబన్ధస్య తథాఽఽయత్యాంసుఖోదయమ్
దుర్యోధనా, నా మాట విను బిడ్డా. ఇది నీకు, నీ బంధువులకు మేలు చేస్తుంది. భవిష్యత్తులో సుఖాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
దుర్యోధన యదాహ త్వాం పితా భరతసత్తమ । భీష్మో ద్రోణః కృపః క్షత్తా సుహృదాం కురు తద్వచః
దుర్యోధనా, నీ తండ్రి, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, క్షత్త్రుడు — వీళ్లెవరు ఏమన్నా, ఆ స్నేహితుల మాట విను, భారతశ్రేష్ఠా.
భీష్మస్య తు పితుశ్చైవ మమ చాపచితిః కృతా । భవేద్ద్రోణముఖానాం చ సుహృదాం శామ్యతా త్వయా
భీష్ముడికి, నీ తండ్రికి, నాకు గౌరవం చూపించావు. ఇప్పుడు ద్రోణుడు మొదలైన స్నేహితులతో నువ్వు శాంతిని కలిగించు.
న హి రాజ్యం మహాప్రాజ్ఞ స్వేన కామేన శక్యతే । అవాప్తుం రక్షితుం వాఽపి భోక్తుం భరతసత్తమ
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఒక్క మనసు కోరికతో రాజ్యం సంపాదించటం, కాపాడటం, అనుభవించటం సాధ్యం కాదు, భారతశ్రేష్ఠా.
న హ్యవశ్యేన్ద్రియో రాజ్యమశ్రీయాద్దీర్ఘమన్తరమ్। విజితాత్మా తు మేధావీ స రాజ్యమభిపాలయేత్
ఇంద్రియాలకు లోబడినవాడు రాజ్యాన్ని ఎక్కువ కాలం నిలబెట్టుకోలేడు. కానీ, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్న తెలివైనవాడు నిజంగా రాజ్యాన్ని కాపాడగలడు.
కామక్రోధౌ హి పురుషమర్థేభ్యో వ్యపకర్షతః । తౌ తు శత్రూ వినిర్జిత్య రాజా విజయతే మహీమ్
కామం, క్రోధం మనిషిని లక్ష్యాల నుంచి దూరం చేస్తాయి. కానీ, ఆ శత్రువులను జయించిన రాజు భూమిని గెలుచుకుంటాడు.
లోకేశ్వర ప్రభుత్వంహి మహదేతద్దురాత్మభిః । రాజ్యం నామేప్సితం స్థానం న శక్యమభిరక్షితుమ్
ప్రపంచాధిపతీ, పాలక పదవి గొప్పది. కానీ, దుష్ట స్వభావం ఉన్నవాళ్లు కోరుకున్న రాజ్యాన్ని కాపాడలేరు.
ఇన్ద్రియాణి మహత్ప్రేప్సుర్నియచ్ఛేదర్థధర్మయోః । ఇన్ద్రియైర్నియతైర్బుద్ధిర్వర్ధతేఽగ్నిరివేన్ధనైః
ఎవరైనా గొప్ప సంపద కోరితే, ధనం, ధర్మ విషయాల్లో తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి. నియంత్రిత ఇంద్రియాలతో, బుద్ధి పెరుగుతుంది, మంటకు ఇంధనం వేసినట్టు.
అవిధేయాని హీమాని వ్యాపాదయితుమప్యలమ్ । అవిధేయా ఇవాదాన్తా హయాః పథి కుసారథిమ్
ఈ నియంత్రించని ఇంద్రియాలు మనిషిని నాశనం చేయగలవు. అదేవిధంగా, అదుపు లేని గుర్రాలు రహదారిలో రథసారథిని పడగొట్టినట్టు.
అవిజిత్య య ఆత్మానమమాత్యాన్విజిగీషతే। అమిత్రాన్వాఽజితామాత్యః సోఽవశః పరిహీయతే
తనను జయించని వాడు, మంత్రులను లేదా శత్రువులను జయించాలని ప్రయత్నిస్తే, నియంత్రణ లేకుండా, చివరికి నాశనం అవుతాడు.
ఆత్మానమేవ ప్రథమం ద్వేష్యరూపేణ యోజయేత్ । తతోఽమాత్యానమిత్రాంశ్చ న మోఘం విజిగీషతే
మొదట మనిషి తనను తానే శత్రువుగా భావించి జయించాలి. ఆ తర్వాత మంత్రులు, శత్రువులను జయిస్తే, విజయం వృథా కాదు.
వశ్యేన్ద్రియం జితామాత్యం ధృతదణ్డం వికారిషు । పరీక్ష్యకారిణం ధీరమత్యర్థం శ్రీర్నిషేవతే
ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మంత్రులను వశపరిచినవాడు, అవసరమైనప్పుడు శిక్షలో దృఢుడు, పనిలో జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు, స్థిరమైనవాడిని లక్ష్మీ ప్రత్యేకంగా ఆశ్రయిస్తుంది.
క్షుద్రాక్షేణేవ జాలేన ఝషావపిహితావుభౌ । కామక్రోధౌ శరీరస్థౌ ప్రజ్ఞానం తౌ విలుమ్పతః
ఎలాగైతే చిన్న రంధ్రాల వలలో చేపలు చిక్కిపోతాయో, అలాగే మన శరీరంలో ఉన్న కోరిక, కోపం మన జ్ఞానాన్ని దోచుకుంటాయి.
యాభ్యాం హి దేవాః స్వర్యాతుః స్వర్గస్య పిదధుర్ముఖమ్ । బిభ్యతోఽనుపరాగస్య కామక్రోధౌ స్మ వర్ధితౌ
ఈ కోరిక, కోపాల వల్లే దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లాక, అనురాగం కలిగిపోతుందేమోనని భయపడి, స్వర్గ ద్వారం మూసేశారు. అందుకే కోరిక, కోపాలు మరింత పెరిగిపోయాయి.
కామం క్రోధం చ లోభం చ దమ్భం దర్పం చ భూమిపః । సమ్యగ్విజేతుం యో వేద స మహీమభిజాయతే
రాజా! ఎవడు కోరిక, కోపం, లోభం, మాయ, అహంకారాన్ని సరిగ్గా జయించాలో తెలిసి ఆచరిస్తాడో, వాడే భూమిని సంపాదిస్తాడు.
సతతం నిగ్రహే యుక్త ఇన్ద్రియాణాం భవేన్నృపః । ఈప్సన్నర్థం చ ధర్మం చ ద్విషతాం చ పరాభవమ్
రాజు ఎప్పుడూ ఇంద్రియాలను కట్టడి చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి. కావలసిన ధర్మాన్ని, ప్రయోజనాన్ని, శత్రువుల ఓటమిని కోరుతూ ఉండాలి.
కామాభిభూతః క్రోధాద్వా యో మిథ్యా ప్రతిపద్యతే। స్వేషు చాన్యేషు వా తస్య న సహాయా భవన్త్యుత
ఎవరైనా కోరిక లేదా కోపానికి లోనై, తప్పుడు పనులు చేస్తే—అతని వాళ్లలోనైనా, ఇతరులలోనైనా ఎవ్వరూ సహాయపడరు.
ఏకీభూతైర్మహాప్రాజ్ఞైః శూరైరరినిబర్హణైః । పాణ్డవైః పృథివీం తాత భోక్ష్యసే సహితః సుఖీ
ఒక్కటిగా ఉన్న, తెలివిగల, వీరమైన, శత్రువులను నశింపజేసే పాండవులతో కలిసి నువ్వు సుఖంగా భూమిని అనుభవించగలవు, ప్రియమైనవాడా.
యథా భీష్మః శాన్తనవో ద్రోణశ్చాపి మహారథః। ఆహతుస్తాత తత్సత్యమజేయౌ కృష్ణపాణ్డవౌ
భీష్ముడు, శాంతనువు కుమారుడు, అలాగే మహారథుడైన ద్రోణుడు చెప్పినదే నిజం—కృష్ణుడు, పాండవులు ఎవ్వరూ జయించలేరు.
ప్రపద్యష్వ మహాబాహుం కృష్ణమక్లిష్టకారిణమ్। ప్రసన్నో హి సుఖాయ స్యాదుభయోరేవ కేశవః
పరాక్రమశాలి, నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే కృష్ణుని ఆశ్రయించు. ఆయన సంతోషిస్తే, ఇరువర్గాలకూ సుఖాన్ని ఇస్తాడు.
సుహృదామర్థకామానాం యో న తిష్ఠతి శాసనే। ప్రాజ్ఞానాం కృతవిద్యానాం స నరః శత్రునన్దనః
ప్రజ్ఞావంతులు, విద్యావంతులు, మిత్రులు మన మంచికోసం చెప్పిన మాట వినని వాడు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడా, వాడు నిజమైన మనిషి కాదు.
న యుద్ధే తాత కల్యాణం న ధర్మార్థౌ కుతః సుఖమ్। న చాపి విజయో నిత్యం మా యుద్ధే చేత ఆధిథాః
యుద్ధంలో శుభం లేదు, ప్రియమైనవాడా. ధర్మం, అర్థంలో సుఖం ఎలా ఉంటుంది? విజయమూ ఎప్పుడూ ఉండదు. యుద్ధంపై మనసు పెట్టవద్దు.