అపి చాప్యవదద్రాజన్పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వ్యూఢే దేవాసురే యుద్ధేఽభ్యుద్యతేష్వాయుధేషు చ
రాజా, దేవతలు, అసురులు యుద్ధానికి సిద్ధమై, ఆయుధాలు ఎత్తినప్పుడు, పరమేశ్వరుడు ప్రజాపతి కూడా ఇలా అన్నాడు.
ద్వైధీభూతేషు లోకేషు వినశ్యత్సు చ భారత । అబ్రవీత్తు తదా దేవో భగవాఁల్లోకభావనః
లోకాలు రెండు వర్గాలుగా విడిపోయి, నశించిపోతున్నప్పుడు, భరతులారా, ఆ సమయంలో భగవంతుడు, లోకసృష్టికర్త ఇలా అన్నాడు.
పరాభవిష్యన్త్యసురా దైతేయా దానవైః సహ । ఆదిత్యా వసవో రుద్రా భవిష్యన్తి దివౌసకః
అసురులు, దైత్యులు, దానవులతో కలిసి ఓడిపోతారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు స్వర్గంలో విజయాన్ని సాధిస్తారు.
దేవాసురమనుష్యాశ్చ గన్ధర్వోరగరాక్షసాః । అస్మిన్యుద్ధే సుసంక్రుద్ధా హనిష్యన్తి పరస్పరమ్
ఈ యుద్ధంలో దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు — అందరూ తీవ్రమైన కోపంతో ఒకరినొకరు సంహరిస్తారు.
వర్తమానం జగత్సర్వం ముహూర్తాన్న భవిష్యతి।' ఇతి మత్వాఽబ్రవీద్ధర్మం పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వరుణాయ ప్రయచ్ఛైతాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
ఈ లోకమంతా క్షణమంత కూడా నిలవదని భావించి, పరమేశ్వరుడు అయిన ప్రజాపతి ధర్ముడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించు.'
ఏవముక్తస్తతో ధర్మో నియోగాత్పరమేష్ఠినః। వరుణాయ దదౌ సర్వాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
అలా ప్రజాపతి ఆజ్ఞను పాటించిన ధర్ముడు, ఆ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించాడు.
తాన్బద్ధ్వా ధర్మపాశైశ్చ స్వైశ్చ పాశైర్జలేశ్వరః । వరుణః సాగరే యత్తో నిత్యం రక్షతి దానవాన్
ధర్మపాశాలతో, తన స్వంత బంధాలతో ఆ దానవులను కట్టేసిన జలాధిపతి వరుణుడు, సముద్రంలో వారిని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా కాపాడుతున్నాడు.
తథా దుర్యోధనం కర్ణం శకునిం చాపి సౌబలమ్ । బద్ధ్వా దుఃశాసనం చాపి పాణ్డవేభ్యః ప్రయచ్ఛత
అదే విధంగా దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, శకుని, దుశ్శాసనుడిని కూడా పాండవులకు కట్టిపెట్టారు.
త్యజేత్కులార్థే పురుషం గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్। గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్
కుటుంబాన్ని రక్షించేందుకు ఒక మనిషిని త్యజించాలి; గ్రామాన్ని కాపాడేందుకు కుటుంబాన్ని త్యజించాలి; దేశాన్ని రక్షించేందుకు గ్రామాన్ని త్యజించాలి; తన ప్రాణార్థం కోసం భూమిని కూడా వదిలేయాలి.
రాజన్దుర్యోధనం బద్ధ్వా తతః సంశామ్య పాణ్డవైః । త్వత్కృతే న వినశ్యేయుః క్షత్రియాః క్షత్రియర్షభ
ఓ రాజా! దుర్యోధనుడిని కట్టేసి, పాండవులతో సమాధానం చేసుకుంటే, నీ వల్ల క్షత్రియులు నాశనం కాకపోతారు, క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.
కృష్ణస్య తు వచః శ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః। విదురం సర్వధర్మజ్ఞం త్వరమాణోఽభ్యభాషత
కృష్ణుని మాటలు విని, జనాధిపతి ధృతరాష్ట్రుడు, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన విదురునితో త్వరగా ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ తాత మహాప్రాజ్ఞ గాన్ధారీం దీర్ఘదర్శినీమ్ । ఆనయేహ తయా సార్ధమనునేష్యామి దుర్మతిమ్
పండితుడా, విదురా! నీవు వెళ్లి, దూరదృష్టి గల గాంధారిని తీసుకొచ్చి, ఆమెతో కలిసి నేను దుర్మార్గుడిని బుద్ధి చెప్పేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
యది సా న దురాత్మానం శమయేద్దుష్టచేతసమ్। అపి కృష్ణస్య సుహృదస్తిష్ఠేమ వచనే వయమ్
ఆమె ఆ దుష్టుడిని నియంత్రించగలిగితే, మనమూ కృష్ణుని మాటలను పాటించవచ్చు.
దుర్బుద్ధేర్దుఃసహాయస్య శమార్థం బ్రువతీ వచః ।। అపి నో వ్యసనం ఘోరం దుర్యోధనకృతం మహత్
ఆమె ఆ దుర్మార్గుడికి శాంతి మాటలు చెప్పగలిగితే, దుర్యోధనుడు వల్ల కలిగే భయంకరమైన అపాయం మనకు తప్పవచ్చు.
శమయేచ్చిరరాత్రాయ యోగక్షేమవదవ్యయమ్ । రాజ్ఞస్తు వచనం శ్రుత్వా విదురో దీర్ఘదర్శినీమ్
ఆమె దీర్ఘకాలానికి శాంతిని, క్షేమాన్ని కలిగించగలదని ఆశిస్తూ, రాజు మాట విని విదురుడు దూరదృష్టి గల గాంధారిని తీసుకొచ్చాడు.
ఆనయామాస గాన్ధారీం ధృతరాష్ట్రస్య శాసనాత్
ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో విదురుడు గాంధారిని తీసుకొచ్చాడు.
ఏష గాన్ధారి పుత్రస్తే దురాత్మా శాసనాతిగః । ఐశ్వర్యలోభాదైశ్వర్యం జీవితం చ ప్రహాస్యతి
ఇక్కడ గాంధారి ఉంది; నీ కుమారుడు దుర్మార్గుడు, మాట వినని వాడు. ఐశ్వర్యం మీద మోహంతో, తన రాజ్యాన్నీ, ప్రాణాన్నీ కోల్పోతాడు.
అశిష్టవదమర్యాదః పాపైః సహ దురాత్మవాన్। సభాయా నిర్గతో మూఢో వ్యతిక్రమ్య సుహృద్వచః
అవినీతులతో కలసి తిరుగుతూ, మర్యాద లేని, దుష్టబుద్ధి గల వాడు. సభను విడిచి, మిత్రుల మాటను పట్టించుకోకుండా, మూర్ఖంగా ప్రవర్తించాడు.
సా భర్తృవచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రీ యశస్వినీ । అన్విచ్ఛన్తీ మహచ్ఛ్రేయో గాన్ధారీ వాక్యమబ్రవీత్
భర్త మాటలు విని, మహత్తరమైన మేలు కోరుతూ, యశస్సుగల రాజకుమార్తె గాంధారి ఇలా చెప్పింది.
ఆనాయయ సుతం క్షిప్రం రాజ్యకాముకమాతురమ్ । నహి రాజ్యమశిష్టేన శక్యం ధర్మార్థలోపినా । ఆప్తుమాప్తం తథాఽపీదమవినీతేన సర్వథా
రాజ్యానికి ఆశతో తపిస్తూ ఉన్న నీ కుమారుణ్ణి త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకొమ్ము. ధర్మాన్ని, ధనాన్ని లొంగని, మర్యాద లేని వాడికి రాజ్యం దక్కదు, దక్కినా నిలవదు.
త్వం హ్యేవాత్ర భృశం గర్హ్యో ధృతరాష్ట్ర సుతప్రియః । యో జానన్పాపతామస్య తత్ప్రజ్ఞామనువర్తసే
ధృతరాష్ట్రా! నీవు కుమార ప్రేమతో అతని చెడు తెలుసుకుంటూ కూడా అతని మాటే వినిపోతావు. అందుకే నీవు ఎక్కువగా తప్పు చేయువాడవు.
స ఏష కామమన్యుభ్యాం ప్రలబ్ధో లోభమాస్థితః । అశక్యోఽద్య త్వయా రాజన్వినివర్తయితుం బలాత్
అతడు కామక్రోధాలకు లోనై, లోభాన్ని ఆశ్రయించాడు. రాజా! నువ్వు ఇప్పుడు బలవంతంగా అతన్ని మార్చడం సాధ్యం కాదు.
రాష్ట్రప్రదానే మూఢస్య బాలిశస్య దురాత్మనః । దుఃసహాయస్య లుబ్ధస్య ధృతరాష్ట్రోఽశ్రుతే ఫలమ్
ఒక మూర్ఖుడు, బాలిషుడు, దుష్టుడు, సహాయులు లేని, లోభి అయినవాడికి రాజ్యం అప్పగిస్తే, ధృతరాష్ట్రా, దాని ఫలితం ఇప్పుడు నువ్వు చూస్తున్నదే.
కథం హి స్వజనే భేదముపేక్షేత మహీపతిః। భిన్నం హి స్వజనేన త్వాం ప్రహరిష్యన్తి శత్రవః
తనవాళ్లలో చిచ్చు పడితే, ఏ రాజు దాన్ని పట్టించుకోకుండా ఉండగలడు? మనవాళ్లు విడిపోయిన తర్వాత, శత్రువులు నిన్ను తుదించేస్తారు.
యా హి శక్యా మహారాజ సామ్నా భేదేన వా పునః । నిస్తర్తుమాపదః స్వేషు దణ్డం కస్తత్ర పాతయేత్
మహారాజా, మనవాళ్ల మధ్య సమస్యలు మాటతో లేదా చీల్చి పరిష్కరించగలిగితే, అక్కడ శిక్షను వాడే అవసరం ఎవరికి ఉంటుంది?
శాసనాద్ధృతరాష్ట్రస్య దుర్యోధనమమర్షణమ్। మాతుశ్చ వచనాత్క్షత్తా సభాం ప్రావేశయత్పునః
ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో, దుర్యోధనుడు సహించలేక, తల్లి మాట విని, క్షత్త్రుడు మళ్లీ అతన్ని సభలోకి తీసుకొచ్చాడు.
స మాతుర్వచనాకాఙ్క్షీ ప్రవివేశ పునః సభామ్ । అభితామ్రేక్షణః క్రోధాన్నిశ్వసన్నివ పన్నగః
తల్లి మాట కోసం ఆశతో, దుర్యోధనుడు మళ్లీ సభలోకి ప్రవేశించాడు. కోపంతో చుట్టూ చూస్తూ, పాము లా ఊపిరాడుతూ ఉన్నాడు.
తం ప్రవిష్టమభిప్రేక్ష్య పుత్రముత్పథమాస్థితమ్ । విగర్హమాణా గాన్ధారీ శమార్థం వాక్యమబ్రవీత్
తన కుమారుడు తప్పు మార్గంలోకి వెళ్ళి సభలోకి వచ్చాడని గాంధారి చూసి, నిందిస్తూ శాంతికి పనికొచ్చే మాటలు చెప్పింది.
దుర్యోధన నిబోధేదం వచనం మమ పుత్రక । హితం తే సానుబన్ధస్య తథాఽఽయత్యాంసుఖోదయమ్
దుర్యోధనా, నా మాట విను బిడ్డా. ఇది నీకు, నీ బంధువులకు మేలు చేస్తుంది. భవిష్యత్తులో సుఖాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
దుర్యోధన యదాహ త్వాం పితా భరతసత్తమ । భీష్మో ద్రోణః కృపః క్షత్తా సుహృదాం కురు తద్వచః
దుర్యోధనా, నీ తండ్రి, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, క్షత్త్రుడు — వీళ్లెవరు ఏమన్నా, ఆ స్నేహితుల మాట విను, భారతశ్రేష్ఠా.