దురాత్మా రాజపుత్రోఽయం ధార్తరాష్ట్రోఽనుపాయవిత్। మిథ్యాభిమానీ రాజ్యస్య క్రోధలోభవశానుగః
ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దురాత్ముడు, సరైన మార్గాలు తెలియని వాడు, రాజ్యంపై అబద్ధపు గర్వంతో, కోపం, లోభానికి లోనవుతున్నాడు.
కాలపక్వమిదం మన్యే సర్వం క్షత్రం జనార్దన । సర్వే హ్యనుసృతా మోహాత్పార్థివాః సహ మన్త్రిభిః
జనార్దనా, ఇప్పుడు అన్ని క్షత్రియులు వినాశనానికి సిద్ధమయ్యారని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, మోహంతో అన్ని రాజులు, వారి మంత్రులతో కలిసి అతని వెంట వెళ్లారు.
భీష్మస్యాథ వచః శ్రుత్వా దాశార్హః పుష్కరేక్షణః । భీష్మద్రోణముఖాన్సర్వానభ్యభాషత వీర్యవాన్
భీష్ముని మాటలు విన్న దాశార్హుడు, కమలాక్షుడు, పరాక్రమశాలి, భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన అందరినీ ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
సర్వేషాం కురువృద్ధానాం మహానయమతిక్రమః । ప్రసహ్య మన్దమైశ్వర్యే న నియచ్ఛన్తి యన్నృపమ్
కురువంశపు పెద్దలందరిలో ఇది గొప్ప తప్పు; ఎందుకంటే, రాజు అధికారాన్ని బలవంతంగా చేపట్టి, అవివేకంగా ప్రవర్తించినా, అతన్ని ఎవరూ నియంత్రించడం లేదు.
తత్ర కార్యమహం మన్యే కాలప్రాప్తమరిన్దమాః । క్రియమాణే భవేచ్ఛ్రేయస్తత్సర్వం శ్రృణుతానఘాః
కావున, శత్రువులను సంహరించేవారూ, ఇప్పుడు కార్యానికి సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను. అది జరిగితే మేలు జరుగుతుంది. మీరు అందరూ వినండి, పాపరహితులారా.
ప్రత్యక్షమేతద్భవతాం యద్వక్ష్యామి హితం వచః । భవతామానుకూల్యేన యది రోచేత భారతాః
నేను చెప్పబోయే మాట మీకు స్పష్టంగా తెలుసు. ఇది మేలు చేసే సలహా. మీరు ఇష్టపడితే, భరతవంశీయులారా, మీ శ్రేయస్సు కోసం దీనిని స్వీకరించండి.
పుత్రో వై భోజరాజస్య దురాచారో హ్యనాత్మవాన్ । జీవతః పితురైశ్వర్యం హృత్వా మృత్యువశం గతః
భోజరాజు కుమారుడు దురాచారుడు, ఆత్మనిగ్రహం లేని వాడు. తండ్రి బ్రతికుండగానే అధికారాన్ని దక్కించుకుని, చివరకు మరణించాడు.
ఉగ్రసేనసుతః కంసః పరిత్యక్తః స బాన్ధవైః। జ్ఞాతీనాం హితకామేన మయా శస్తో మహామృధే
ఉగ్రసేనుని కుమారుడు కంసుడు, బంధువులచే విడిచిపెట్టబడ్డాడు. బంధువుల మేలు కోసం నేను అతన్ని గొప్ప యుద్ధంలో సంహరించాను.
ఆహుకః పునరస్మాభిర్జ్ఞాతిభిశ్చాపి సత్కృతః । ఉగ్రసేనః కృతో రాజా భోజరాజన్యవర్ధనః
తర్వాత, ఆహుకుడు మా చేత, బంధువులచేత గౌరవించబడ్డాడు. ఉగ్రసేనుడు మళ్లీ రాజుగా నియమించబడి, భోజవంశాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
సంసమేకం పరిత్యజ్య కులార్థే సర్వయాదవాః। సంభూయ సుఖమేధన్తే భారతాన్ధకవృష్ణయః
కుటుంబం కోసం ఒకరిని వదిలిపెట్టి, అందరు యాదవులు కలిసికట్టుగా, ఆనందంగా జీవిస్తున్నారు, భరతులారా, అంధకులు, వృష్ణులు.
అపి చాప్యవదద్రాజన్పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వ్యూఢే దేవాసురే యుద్ధేఽభ్యుద్యతేష్వాయుధేషు చ
రాజా, దేవతలు, అసురులు యుద్ధానికి సిద్ధమై, ఆయుధాలు ఎత్తినప్పుడు, పరమేశ్వరుడు ప్రజాపతి కూడా ఇలా అన్నాడు.
ద్వైధీభూతేషు లోకేషు వినశ్యత్సు చ భారత । అబ్రవీత్తు తదా దేవో భగవాఁల్లోకభావనః
లోకాలు రెండు వర్గాలుగా విడిపోయి, నశించిపోతున్నప్పుడు, భరతులారా, ఆ సమయంలో భగవంతుడు, లోకసృష్టికర్త ఇలా అన్నాడు.
పరాభవిష్యన్త్యసురా దైతేయా దానవైః సహ । ఆదిత్యా వసవో రుద్రా భవిష్యన్తి దివౌసకః
అసురులు, దైత్యులు, దానవులతో కలిసి ఓడిపోతారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు స్వర్గంలో విజయాన్ని సాధిస్తారు.
దేవాసురమనుష్యాశ్చ గన్ధర్వోరగరాక్షసాః । అస్మిన్యుద్ధే సుసంక్రుద్ధా హనిష్యన్తి పరస్పరమ్
ఈ యుద్ధంలో దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు — అందరూ తీవ్రమైన కోపంతో ఒకరినొకరు సంహరిస్తారు.
వర్తమానం జగత్సర్వం ముహూర్తాన్న భవిష్యతి।' ఇతి మత్వాఽబ్రవీద్ధర్మం పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వరుణాయ ప్రయచ్ఛైతాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
ఈ లోకమంతా క్షణమంత కూడా నిలవదని భావించి, పరమేశ్వరుడు అయిన ప్రజాపతి ధర్ముడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించు.'
ఏవముక్తస్తతో ధర్మో నియోగాత్పరమేష్ఠినః। వరుణాయ దదౌ సర్వాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
అలా ప్రజాపతి ఆజ్ఞను పాటించిన ధర్ముడు, ఆ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించాడు.
తాన్బద్ధ్వా ధర్మపాశైశ్చ స్వైశ్చ పాశైర్జలేశ్వరః । వరుణః సాగరే యత్తో నిత్యం రక్షతి దానవాన్
ధర్మపాశాలతో, తన స్వంత బంధాలతో ఆ దానవులను కట్టేసిన జలాధిపతి వరుణుడు, సముద్రంలో వారిని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా కాపాడుతున్నాడు.
తథా దుర్యోధనం కర్ణం శకునిం చాపి సౌబలమ్ । బద్ధ్వా దుఃశాసనం చాపి పాణ్డవేభ్యః ప్రయచ్ఛత
అదే విధంగా దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, శకుని, దుశ్శాసనుడిని కూడా పాండవులకు కట్టిపెట్టారు.
త్యజేత్కులార్థే పురుషం గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్। గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్
కుటుంబాన్ని రక్షించేందుకు ఒక మనిషిని త్యజించాలి; గ్రామాన్ని కాపాడేందుకు కుటుంబాన్ని త్యజించాలి; దేశాన్ని రక్షించేందుకు గ్రామాన్ని త్యజించాలి; తన ప్రాణార్థం కోసం భూమిని కూడా వదిలేయాలి.
రాజన్దుర్యోధనం బద్ధ్వా తతః సంశామ్య పాణ్డవైః । త్వత్కృతే న వినశ్యేయుః క్షత్రియాః క్షత్రియర్షభ
ఓ రాజా! దుర్యోధనుడిని కట్టేసి, పాండవులతో సమాధానం చేసుకుంటే, నీ వల్ల క్షత్రియులు నాశనం కాకపోతారు, క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.
కృష్ణస్య తు వచః శ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః। విదురం సర్వధర్మజ్ఞం త్వరమాణోఽభ్యభాషత
కృష్ణుని మాటలు విని, జనాధిపతి ధృతరాష్ట్రుడు, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన విదురునితో త్వరగా ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ తాత మహాప్రాజ్ఞ గాన్ధారీం దీర్ఘదర్శినీమ్ । ఆనయేహ తయా సార్ధమనునేష్యామి దుర్మతిమ్
పండితుడా, విదురా! నీవు వెళ్లి, దూరదృష్టి గల గాంధారిని తీసుకొచ్చి, ఆమెతో కలిసి నేను దుర్మార్గుడిని బుద్ధి చెప్పేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
యది సా న దురాత్మానం శమయేద్దుష్టచేతసమ్। అపి కృష్ణస్య సుహృదస్తిష్ఠేమ వచనే వయమ్
ఆమె ఆ దుష్టుడిని నియంత్రించగలిగితే, మనమూ కృష్ణుని మాటలను పాటించవచ్చు.
దుర్బుద్ధేర్దుఃసహాయస్య శమార్థం బ్రువతీ వచః ।। అపి నో వ్యసనం ఘోరం దుర్యోధనకృతం మహత్
ఆమె ఆ దుర్మార్గుడికి శాంతి మాటలు చెప్పగలిగితే, దుర్యోధనుడు వల్ల కలిగే భయంకరమైన అపాయం మనకు తప్పవచ్చు.
శమయేచ్చిరరాత్రాయ యోగక్షేమవదవ్యయమ్ । రాజ్ఞస్తు వచనం శ్రుత్వా విదురో దీర్ఘదర్శినీమ్
ఆమె దీర్ఘకాలానికి శాంతిని, క్షేమాన్ని కలిగించగలదని ఆశిస్తూ, రాజు మాట విని విదురుడు దూరదృష్టి గల గాంధారిని తీసుకొచ్చాడు.
ఆనయామాస గాన్ధారీం ధృతరాష్ట్రస్య శాసనాత్
ధృతరాష్ట్రుని ఆజ్ఞతో విదురుడు గాంధారిని తీసుకొచ్చాడు.
ఏష గాన్ధారి పుత్రస్తే దురాత్మా శాసనాతిగః । ఐశ్వర్యలోభాదైశ్వర్యం జీవితం చ ప్రహాస్యతి
ఇక్కడ గాంధారి ఉంది; నీ కుమారుడు దుర్మార్గుడు, మాట వినని వాడు. ఐశ్వర్యం మీద మోహంతో, తన రాజ్యాన్నీ, ప్రాణాన్నీ కోల్పోతాడు.
అశిష్టవదమర్యాదః పాపైః సహ దురాత్మవాన్। సభాయా నిర్గతో మూఢో వ్యతిక్రమ్య సుహృద్వచః
అవినీతులతో కలసి తిరుగుతూ, మర్యాద లేని, దుష్టబుద్ధి గల వాడు. సభను విడిచి, మిత్రుల మాటను పట్టించుకోకుండా, మూర్ఖంగా ప్రవర్తించాడు.
సా భర్తృవచనం శ్రుత్వా రాజపుత్రీ యశస్వినీ । అన్విచ్ఛన్తీ మహచ్ఛ్రేయో గాన్ధారీ వాక్యమబ్రవీత్
భర్త మాటలు విని, మహత్తరమైన మేలు కోరుతూ, యశస్సుగల రాజకుమార్తె గాంధారి ఇలా చెప్పింది.
ఆనాయయ సుతం క్షిప్రం రాజ్యకాముకమాతురమ్ । నహి రాజ్యమశిష్టేన శక్యం ధర్మార్థలోపినా । ఆప్తుమాప్తం తథాఽపీదమవినీతేన సర్వథా
రాజ్యానికి ఆశతో తపిస్తూ ఉన్న నీ కుమారుణ్ణి త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకొమ్ము. ధర్మాన్ని, ధనాన్ని లొంగని, మర్యాద లేని వాడికి రాజ్యం దక్కదు, దక్కినా నిలవదు.