న శర్మ ప్రాప్స్యసే రాజన్నుత్క్రమ్య సుహృదాం వచః। అధర్మ్యమయశస్యం చ క్రియతే పార్థివ త్వయా
స్నేహితుల మాటలు పట్టించుకోకుండా నీవు శాంతిని నిరాకరిస్తే, రాజా, నీకు ఆనందం దక్కదు. నీవు అధర్మాన్ని చేసి, అపఖ్యాతిని తెచ్చుకుంటున్నావు.
ఏవం బ్రువతి దాశార్హే దుర్యోధనమమర్షణమ్ । దుఃశాసన ఇదం వాక్యమబ్రవీత్కరుసంసది
దాశార్హ వంశస్థుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, దుర్యోధనుడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, దుఃశాసనుడు కురు సభలో ఈ మాటలు అన్నాడు.
న చేత్సన్ధాస్యసే రాజన్స్వేన కామేన పాణ్డవైః। బద్ధ్వా కిల త్వాం దాస్యన్తి కున్తీపుత్రాయ కౌరవాః
రాజా, నీవు స్వచ్ఛందంగా పాండవులతో శాంతి చేయకపోతే, కౌరవులు నిన్ను బంధించి కుంతీ కుమారునికి అప్పగిస్తారు.
వైకర్తనం త్వాం చ మాం చ త్రీనేతాన్మనుజర్షభ । పాణ్డవేభ్యః ప్రదాస్యన్తి భీష్మో ద్రోణః పితా చ తే
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, నీ తండ్రి—ఈ ముగ్గురు—కర్ణుడిని, నిన్ను, నన్ను పాండవులకు అప్పగిస్తారు, మహాపురుషా.
భ్రాతురేతద్వచః శ్రుత్వా ధార్తరాష్ట్రః సుయోధనః । క్రుద్ధః ప్రాతిష్ఠతోత్థాయ మహానాగ ఇవ శ్వసన్
తమ్ముడి మాటలు విని, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు సుయోధనుడు కోపంతో పెద్ద పాము లా ఊపిరాడుతూ లేచాడు.
విదురం చ సోమదత్తం చ మహారాజం చ బాహ్లికమ్। కృపం చ సోమదత్తం చ భీష్మం ద్రోణం జనార్దనమ్
ఆ తరువాత అతడు విదురుని, సోమదత్తుని, బాహ్లిక మహారాజును, కృపాచార్యుని, సోమదత్తుని, భీష్ముని, ద్రోణుని, జనార్దనుని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
సర్వానేతాననాదృత్య దుర్మతిర్నిరపత్రపః। అశిష్టవదమర్యాదో మానీ మాన్యావమానితా
పెద్దలను పట్టించుకోకుండా, చెడ్డ మనసుతో, సిగ్గు లేకుండా, ఆచారం లేని, గర్వంతో ఉన్న ఈ దుర్యోధనుడు, గౌరవించదగినవారిని అవమానించాడు.
తం ప్రస్థితమభిప్రేక్ష్య భ్రాతరో మనుజర్షభమ్। అనుజగ్ముః సహామాత్యా రాజానశ్చాపి సర్వశః
ఆ మహాపురుషుడు బయలుదేరినప్పుడు, అతని అన్నదమ్ములు, వారి మంత్రులతో పాటు, అన్ని రాజులు కూడా అతని వెంట వెళ్లారు.
సభాయాముత్థితం క్రుద్ధం ప్రస్థితం భ్రాతృభిః సహ। దుర్యోధనమభిప్రేక్ష్య భీష్మః శాన్తనవోఽబ్రవీత్
సభలో కోపంతో లేచి, తన అన్నదమ్ములతో కలిసి బయలుదేరుతున్న దుర్యోధనుని చూసి, శాంతనువు కుమారుడు భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు.
ధర్మార్థావభిసన్త్యజ్య సంరమ్భం యోఽనుమన్యతే । హసన్తి వ్యసనే తస్య దుర్హృదో నచిరాదివ
ధర్మాన్ని, లాభాన్ని వదిలేసి, కోపాన్ని అనుమతించే వాడు, బాధలో పడినప్పుడు చెడ్డ మనసున్నవాళ్లకు నవ్వులపాలవుతాడు.
దురాత్మా రాజపుత్రోఽయం ధార్తరాష్ట్రోఽనుపాయవిత్। మిథ్యాభిమానీ రాజ్యస్య క్రోధలోభవశానుగః
ఈ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు దురాత్ముడు, సరైన మార్గాలు తెలియని వాడు, రాజ్యంపై అబద్ధపు గర్వంతో, కోపం, లోభానికి లోనవుతున్నాడు.
కాలపక్వమిదం మన్యే సర్వం క్షత్రం జనార్దన । సర్వే హ్యనుసృతా మోహాత్పార్థివాః సహ మన్త్రిభిః
జనార్దనా, ఇప్పుడు అన్ని క్షత్రియులు వినాశనానికి సిద్ధమయ్యారని నేను భావిస్తున్నాను. ఎందుకంటే, మోహంతో అన్ని రాజులు, వారి మంత్రులతో కలిసి అతని వెంట వెళ్లారు.
భీష్మస్యాథ వచః శ్రుత్వా దాశార్హః పుష్కరేక్షణః । భీష్మద్రోణముఖాన్సర్వానభ్యభాషత వీర్యవాన్
భీష్ముని మాటలు విన్న దాశార్హుడు, కమలాక్షుడు, పరాక్రమశాలి, భీష్ముడు, ద్రోణుడు మొదలైన అందరినీ ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
సర్వేషాం కురువృద్ధానాం మహానయమతిక్రమః । ప్రసహ్య మన్దమైశ్వర్యే న నియచ్ఛన్తి యన్నృపమ్
కురువంశపు పెద్దలందరిలో ఇది గొప్ప తప్పు; ఎందుకంటే, రాజు అధికారాన్ని బలవంతంగా చేపట్టి, అవివేకంగా ప్రవర్తించినా, అతన్ని ఎవరూ నియంత్రించడం లేదు.
తత్ర కార్యమహం మన్యే కాలప్రాప్తమరిన్దమాః । క్రియమాణే భవేచ్ఛ్రేయస్తత్సర్వం శ్రృణుతానఘాః
కావున, శత్రువులను సంహరించేవారూ, ఇప్పుడు కార్యానికి సమయం వచ్చిందని నేను భావిస్తున్నాను. అది జరిగితే మేలు జరుగుతుంది. మీరు అందరూ వినండి, పాపరహితులారా.
ప్రత్యక్షమేతద్భవతాం యద్వక్ష్యామి హితం వచః । భవతామానుకూల్యేన యది రోచేత భారతాః
నేను చెప్పబోయే మాట మీకు స్పష్టంగా తెలుసు. ఇది మేలు చేసే సలహా. మీరు ఇష్టపడితే, భరతవంశీయులారా, మీ శ్రేయస్సు కోసం దీనిని స్వీకరించండి.
పుత్రో వై భోజరాజస్య దురాచారో హ్యనాత్మవాన్ । జీవతః పితురైశ్వర్యం హృత్వా మృత్యువశం గతః
భోజరాజు కుమారుడు దురాచారుడు, ఆత్మనిగ్రహం లేని వాడు. తండ్రి బ్రతికుండగానే అధికారాన్ని దక్కించుకుని, చివరకు మరణించాడు.
ఉగ్రసేనసుతః కంసః పరిత్యక్తః స బాన్ధవైః। జ్ఞాతీనాం హితకామేన మయా శస్తో మహామృధే
ఉగ్రసేనుని కుమారుడు కంసుడు, బంధువులచే విడిచిపెట్టబడ్డాడు. బంధువుల మేలు కోసం నేను అతన్ని గొప్ప యుద్ధంలో సంహరించాను.
ఆహుకః పునరస్మాభిర్జ్ఞాతిభిశ్చాపి సత్కృతః । ఉగ్రసేనః కృతో రాజా భోజరాజన్యవర్ధనః
తర్వాత, ఆహుకుడు మా చేత, బంధువులచేత గౌరవించబడ్డాడు. ఉగ్రసేనుడు మళ్లీ రాజుగా నియమించబడి, భోజవంశాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు.
సంసమేకం పరిత్యజ్య కులార్థే సర్వయాదవాః। సంభూయ సుఖమేధన్తే భారతాన్ధకవృష్ణయః
కుటుంబం కోసం ఒకరిని వదిలిపెట్టి, అందరు యాదవులు కలిసికట్టుగా, ఆనందంగా జీవిస్తున్నారు, భరతులారా, అంధకులు, వృష్ణులు.
అపి చాప్యవదద్రాజన్పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వ్యూఢే దేవాసురే యుద్ధేఽభ్యుద్యతేష్వాయుధేషు చ
రాజా, దేవతలు, అసురులు యుద్ధానికి సిద్ధమై, ఆయుధాలు ఎత్తినప్పుడు, పరమేశ్వరుడు ప్రజాపతి కూడా ఇలా అన్నాడు.
ద్వైధీభూతేషు లోకేషు వినశ్యత్సు చ భారత । అబ్రవీత్తు తదా దేవో భగవాఁల్లోకభావనః
లోకాలు రెండు వర్గాలుగా విడిపోయి, నశించిపోతున్నప్పుడు, భరతులారా, ఆ సమయంలో భగవంతుడు, లోకసృష్టికర్త ఇలా అన్నాడు.
పరాభవిష్యన్త్యసురా దైతేయా దానవైః సహ । ఆదిత్యా వసవో రుద్రా భవిష్యన్తి దివౌసకః
అసురులు, దైత్యులు, దానవులతో కలిసి ఓడిపోతారు. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు స్వర్గంలో విజయాన్ని సాధిస్తారు.
దేవాసురమనుష్యాశ్చ గన్ధర్వోరగరాక్షసాః । అస్మిన్యుద్ధే సుసంక్రుద్ధా హనిష్యన్తి పరస్పరమ్
ఈ యుద్ధంలో దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, గంధర్వులు, పాములు, రాక్షసులు — అందరూ తీవ్రమైన కోపంతో ఒకరినొకరు సంహరిస్తారు.
వర్తమానం జగత్సర్వం ముహూర్తాన్న భవిష్యతి।' ఇతి మత్వాఽబ్రవీద్ధర్మం పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిః । వరుణాయ ప్రయచ్ఛైతాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
ఈ లోకమంతా క్షణమంత కూడా నిలవదని భావించి, పరమేశ్వరుడు అయిన ప్రజాపతి ధర్ముడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించు.'
ఏవముక్తస్తతో ధర్మో నియోగాత్పరమేష్ఠినః। వరుణాయ దదౌ సర్వాన్బద్ధ్వా దైతేయదానవాన్
అలా ప్రజాపతి ఆజ్ఞను పాటించిన ధర్ముడు, ఆ దైత్యులు, దానవులను కట్టేసి వరుణునికి అప్పగించాడు.
తాన్బద్ధ్వా ధర్మపాశైశ్చ స్వైశ్చ పాశైర్జలేశ్వరః । వరుణః సాగరే యత్తో నిత్యం రక్షతి దానవాన్
ధర్మపాశాలతో, తన స్వంత బంధాలతో ఆ దానవులను కట్టేసిన జలాధిపతి వరుణుడు, సముద్రంలో వారిని ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా కాపాడుతున్నాడు.
తథా దుర్యోధనం కర్ణం శకునిం చాపి సౌబలమ్ । బద్ధ్వా దుఃశాసనం చాపి పాణ్డవేభ్యః ప్రయచ్ఛత
అదే విధంగా దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, శకుని, దుశ్శాసనుడిని కూడా పాండవులకు కట్టిపెట్టారు.
త్యజేత్కులార్థే పురుషం గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్। గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్
కుటుంబాన్ని రక్షించేందుకు ఒక మనిషిని త్యజించాలి; గ్రామాన్ని కాపాడేందుకు కుటుంబాన్ని త్యజించాలి; దేశాన్ని రక్షించేందుకు గ్రామాన్ని త్యజించాలి; తన ప్రాణార్థం కోసం భూమిని కూడా వదిలేయాలి.
రాజన్దుర్యోధనం బద్ధ్వా తతః సంశామ్య పాణ్డవైః । త్వత్కృతే న వినశ్యేయుః క్షత్రియాః క్షత్రియర్షభ
ఓ రాజా! దుర్యోధనుడిని కట్టేసి, పాండవులతో సమాధానం చేసుకుంటే, నీ వల్ల క్షత్రియులు నాశనం కాకపోతారు, క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.