నాగపృష్ఠేఽశ్వపృష్ఠే చ బభూవ పరినిష్ఠతః। బలే విష్ణుసమశ్చాసీత్తేజసా భాస్కరోపమః
ఏనుగులపై, గుర్రాలపై కూడా అతడు నైపుణ్యం కలవాడు. బలంలో విష్ణువుతో సమానం, తేజస్సులో సూర్యునితో సమానం.
అక్షోభ్యత్వేఽర్ణవసమః సహిష్ణుత్వే ధరాసమః। సంమతః స మహీపాలః ప్రసన్నపురరాష్ట్రవాన్
అడుగుబలంలో సముద్రంతో సమానం, సహనంలో భూమితో సమానం. ఆ మహారాజు అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడై, సుసంపన్నమైన పట్టణాలు, రాజ్యాలు కలవాడు.
భూయో ధర్మపరైర్భావైర్ముదితం జనమాదిశత్
ఆయన తన ప్రజలను మరింత ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన వైపు ప్రేరేపించాడు.
సంభవం భరతస్యాహం చరితం చ మహామతేః। శకున్తలాయాశ్చోత్పత్తిం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
మహామతి కలిగిన భరతుని జన్మ, కార్యాలు, అలాగే శకుంతల జననాన్ని కూడా నిజంగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
దుష్యన్తేన చ వీరేణ యథా ప్రాప్తా శకున్తలా। తం వై పురుషసింహస్య భగవన్విస్తరం త్వహమ్
పరాక్రమశాలి దుష్యంతుడు శకుంతలను ఎలా పొందాడో, ఆ పురుషసింహుని కథను విపులంగా వినాలని ఉంది, భగవంతుడా.
శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వజ్ఞ సర్వం మతిమతాం వర
సత్యాన్ని తెలిసినవాడా, మేధావులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ సంగతులన్నీ వినాలని నాకు ఎంతో ఆసక్తి ఉంది.
వనం జగామ గహనం హయనాగశతైర్వృతః। బలేన చతురఙ్గేణ వృతః పరమవల్గునా
అతడు వందలాది గుర్రాలు, ఏనుగులతో చుట్టుముట్టబడి, అద్భుతమైన నాలుగు విభాగాల సైన్యంతో కూడి, దట్టమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
ఖడ్గశక్తిధరైర్వీరైర్గదాముసలపాణిభిః। ప్రాసతోమరహస్తైశ్చ యయౌ యోధశతైర్వృతః
ఖడ్గాలు, శక్తులు పట్టిన వీరులు, గదలు, ముసల్లు చేతబట్టిన యోధులు, ప్రాసాలు, తోమరాలు ధరించిన యోధుల వందలతో అతడు వెళ్ళాడు.
సింహనాదైశ్చ యోధానాం శఙ్ఖదునదుభినిఃస్వనైః। రథనేమిస్వనైశ్చైవ సనాగవరబృంహితైః
యోధుల సింహగర్జనలు, శంఖాలూ, డప్పుల ధ్వనులు, రథచక్రాల గర్జనలు, ఏనుగుల అరుపులతో ఆ ప్రాంతం మార్మోగింది.
నానాయుధధరైశ్చాపి నానావేషధరైస్తథా। హ్రేషితస్వనమిశ్రైశ్చ క్ష్వేడితాస్ఫోటితస్వనైః
వివిధ ఆయుధాలు ధరించినవారు, వేర్వేరు వేషాలలో ఉన్నవారు, గుర్రాల హీనాలు, పిలుపులు, చప్పట్ల శబ్దాలు కలిసిపోయి అక్కడ వినిపించాయి.
ఆసీత్కిలకిలాశబ్దస్తస్మిన్గచ్ఛతి పార్థివే। ప్రాసాదవరశృఙ్గస్థాః పరయా నృపశోభయా
ఆ రాజు వెళ్ళుతున్నప్పుడు, ప్రాసాదాలపై ఉన్న రాజకీయ కాంతితో మెరిసే వారు కలకల శబ్దాన్ని చేశారు.
దదృశుస్తం స్త్రియస్తత్ర శూరమాత్మయశస్కరమ్। శక్రోపమమమిత్రఘ్నం పరవారణవారణమ్
అక్కడ ఉన్న స్త్రీలు అతడిని చూశారు. అతడు వీరుడు, తన కీర్తితో ప్రసిద్ధుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, శత్రు ఏనుగులను అదుపు చేసే శక్తివంతుడు, ఇంద్రునితో సమానుడు అని భావించారు.
పశ్యన్తః స్త్రీగణాస్తత్ర వజ్రపాణిం స్మ మేనిరే। అయం స పురుషవ్యాఘ్రో రణే వసుపరాక్రమః
ఆ స్త్రీల గుంపులు అతడిని చూసి, వజ్రాయుధాన్ని పట్టినవాడే ఇతడని, యుద్ధంలో వసువు లాంటి పురుషవృశ్ఛికుడు ఇతడే అని అనుకున్నారు.
యస్య బాహుబలం ప్రాప్య న భవన్త్యసుహృద్గణాః। ఇతి వాచో బ్రువన్త్యస్తాః స్త్రియః ప్రేమ్ణా నరాధిపం
అతని బాహుబలాన్ని ఎదుర్కొన్నవారు శత్రువులుగా ఉండలేరు అని ఆ స్త్రీలు ప్రేమతో రాజును పొగిడారు.
తుష్టువుః పుష్పవృష్టీశ్చ ససృజుస్తస్య మూర్ధని। తత్రతత్ర చ విప్రేన్ద్రైః స్తూయమానః సమన్తతః
వారు అతన్ని స్తుతించి, అతని తలపై పుష్పవర్షం కురిపించారు. అక్కడక్కడా బ్రాహ్మణులందరూ అతన్ని స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
నిర్యయౌ పరమప్రీత్యా వనం మృగజిఘాంసయా। తం దేవరాజప్రతిమం మత్తవారణధూర్గతమ్
ఆ రాజు పరమానందంతో వేట కోసం అడవిలోకి బయలుదేరాడు. దేవేంద్రునితో సమానమైన అతడు మత్తెక్కిన ఏనుగుపై ప్రయాణించాడు.
ద్విజక్షత్రియవిట్శూద్రా నిర్యాన్తమనుజగ్మిరే। దదృశుర్వర్ధమానాస్తే ఆశీర్భిశ్చ జయేన చ
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు అతడిని అనుసరించారు. వారు అతడిని ఆశీర్వదిస్తూ, విజయాన్ని కోరుతూ చూశారు.
సుదూరమనుజగ్ముస్తం పౌరజానపదాస్తథా। న్యవర్తన్త తతః పశ్చాదనుజ్ఞాతా నృపేణ హ
పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు అతడిని చాలా దూరం వరకూ అనుసరించారు. తరువాత రాజు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత వారు తిరిగి వెళ్ళారు.
సుపర్ణప్రతిమేనాథ రథేన వసుధాధిపః। మహీమాపూరయామాస ఘోషేణ త్రిదివం తథా
తర్వాత భూమిపతి గరుత్మంతుడిని పోలిన రథంలో, తన ఘోషతో భూమిని, ఆకాశాన్ని మార్మోగించాడు.
స గచ్ఛన్దదృశే ధీమాన్నన్దనప్రతిమం వనమ్। బిల్వార్కఖదిరాకీర్ణం కపిత్థధవసంకులమ్
అతడు ప్రయాణిస్తూ, నందనవనాన్ని పోలిన, బిల్వ, అర్క, ఖదిర, కపిత్థ, ధవ వృక్షాలతో నిండిన అడవిని చూశాడు.
విషమం పర్వతస్రస్తై రశ్మభిశ్చ సమావృతమ్। నిర్జలం నిర్మనుష్యం చ బహుయోజనమాయతమ్
ఆ అడవి పర్వతాల ఒడిదుడుకులతో, ఎండ కిరణాలతో కప్పబడినది, నీరు లేకుండా, మనుషులు లేని, ఎన్నో యోజనాల పొడవుగా విస్తరించి ఉంది.
మృగసింహైర్వృతం ఘోరైరన్యైశ్చాపి వనేచరైః। తద్వనం మనుజవ్యాఘ్రః సభృత్యబలవాహనః
ఆ అడవి భయంకరమైన జింకలు, సింహాలు, ఇతర అడవి జంతువులతో నిండింది. ఆ మనుష్యసింహుడు తన సేవకులు, సైన్యం, వాహనాలతో అక్కడికి ప్రవేశించాడు.
లోడయామాస దుష్యన్తః సూదయన్వివిధాన్మృగాన్। బాణగోచరసంప్రాప్తాంస్తత్ర వ్యాఘ్రగణాన్బహూన్
దుష్యంతుడు అక్కడ విభిన్నమైన జంతువులను వేటాడుతూ తిరిగాడు. తన బాణాల పరిధిలోకి వచ్చిన అనేక పులులను సంహరించాడు.
పాతయామాస దుష్యన్తో నిర్బిభేద చ సాయకైః। దూరస్థాన్సాయకైః కాంశ్చిదభినత్స నరాధిపః
దుష్యంతుడు ఆ పులులను కూల్చి, బాణాలతో ఛేదించాడు. దూరంగా ఉన్నవారిని కూడా తన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
అభ్యాశమాగతాంశ్చాన్యాన్ఖడ్గేన నిరకృన్తత। కాంశ్చిదేణాన్సమాజఘ్నే శక్త్యా శక్తిమతాం వరః
అతడు దగ్గరికి వచ్చినవారిని ఖడ్గంతో కొట్టి పడగొట్టాడు. శక్తివంతులలో శ్రేష్ఠుడైన అతడు, కొంతమంది ఎలుగుబంట్లను తన శక్తితో చంపాడు.
గదామణ్డలతత్త్వజ్ఞశ్చచారామితవిక్రమః। తోమరైరసిభిశ్చాపి గదాముసలకమ్పనైః
గదా యుద్ధంలో నిపుణుడైన అతడు, అలసట లేకుండా తిరుగుతూ, తోమరాలు, కత్తులు, గదలు, ముసలులతో యుద్ధం చేశాడు.
చచార స వినిఘ్నన్వై వన్యాంస్తత్ర మృగద్విజాన్। రాజ్ఞా చాద్భుతవీర్యేణ యోధైశ్చ సమరప్రియైః
అతడు అక్కడ అడవి జంతువులను, పక్షులను, యుద్ధాన్ని ఇష్టపడే యోధులను, అద్భుతమైన బలమున్న రాజుతో కలిసి చంపుతూ తిరిగాడు.
లోడ్యమానం మహారణ్యం తత్యజుః స్మ మృగాధిపాః। తత్ర విద్రుతయూథాని హతయూథపతీని చ
అది మహా అడవి కలకలం చెంది ఉండగా, జంతువుల అధిపతులు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు. అక్కడ గుంపులు భయంతో పారిపోయాయి, వాటి నాయకులు చనిపోయారు.
మృగయూథాన్యథౌత్సుక్యాచ్ఛబ్దం చక్రుస్తతస్తతః। శుష్కాశ్చాపి నదీర్గత్వా జలనైరాశ్యకర్శితాః
ఆ జింకల గుంపులు భయంతో అక్కడక్కడా అరవడం మొదలుపెట్టాయి. అవి ఎండిపోయిన నదుల దగ్గరకు వెళ్లి, నీరు లేక ఆకలితో క్షీణించిపోయాయి.
వ్యాయామక్లాన్తహృదయాః పతన్తి స్మ విచేతసః। క్షుత్పిపాసాపరీతాశ్చ శ్రాన్తాశ్చ పతితా భువి
శ్రమతో హృదయాలు అలసిపోయి, అవి చైతన్యం కోల్పోయి పడిపోయాయి. ఆకలి, దాహంతో బాధపడి, అలసటతో భూమిపై కూలిపోయాయి.