ఏష దోషోఽభిమానేన పురా ప్రాప్తో యయాతినా । నిర్బధ్నతాఽతిమాత్రం చ గాలవేన మహీపతే
ఈ అహంకారదోషం పూర్వం యయాతికి కలిగింది. అలాగే, గాలవుడు కూడా అత్యంత దృఢంగా పట్టుబడటంతో ఈ దోషాన్ని పొందాడు.
శ్రోతవ్యం హితకామానాం సుహృదాం హితమిచ్ఛతామ్। న కర్తవ్యో హి నిర్బన్ధో నిర్బన్ధో హి క్షయోదయః
మనకు మేలు కోరే స్నేహితుల మంచి మాటలు వినాలి. దురదృష్టంగా పట్టుబడకూడదు, ఎందుకంటే దురదృష్టం నష్టానికీ, లాభానికీ దారి తీస్తుంది.
తస్మాత్త్వమపి గాన్ధారే మానం క్రోధం చ వర్జయ । సన్ధత్స్వ పాణ్డవైర్వీర సంరమ్భం త్యజ పార్థివ
అందువల్ల, గాంధారీ కుమారుడా, నువ్వు అహంకారాన్ని, కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. పాండవులతో సఖ్యత చేసుకో, పరాక్రమవంతుడా, శత్రుత్వాన్ని వదిలిపెట్టు.
స భవాన్సుహృదాం పథ్యం వచో గృహ్ణాతు మాఽనృతమ్ । సమర్థైర్విగ్రహం కృత్వా విషమస్థో భవిష్యసి
నీవు స్నేహితుల మంచి మాటలు స్వీకరించు, అబద్ధాన్ని కాదు. శక్తివంతులతో కలహం చేస్తే, నువ్వు కష్టాల్లో పడతావు.
దదాతి యత్పార్థివ యత్కరతి యద్వా తపస్తప్యతి యఞ్జుహోతి। న తస్య నాశోఽస్తి న చాపకర్షో నాన్యస్తదశ్నాతి స ఏవ కర్తా
ఒక రాజు ఏమి ఇస్తాడో, ఏ పనులు చేస్తాడో, ఏ తపస్సు ఆచరిస్తాడో, ఏ యజ్ఞం చేస్తాడో — వాటిలో ఏదీ నశించదు, తగ్గిపోదు. వాటి ఫలితాన్ని మరొకరు అనుభవించరు; ఆ ఫలితం పూర్తిగా ఆ రాజుకే చెందుతుంది.
ఇదం మహాఖ్యానమనుత్తమం హితం బహుశ్రుతానాం గతరోషరాగిణామ్। సమీక్ష్య లోకే బహుధా ప్రధారితం త్రివర్గదృష్టిః పృథివీముపాశ్నుతే
ఈ గొప్ప, అపూర్వమైన కథ శాస్త్రాలు బాగా తెలిసినవారికి, కోపం, మోహం తగ్గినవారికి ఎంతో మేలు చేస్తుంది. ఈ లోకంలో దీన్ని బాగా పరిశీలించి, విస్తృతంగా చెప్పబడినది. ధర్మ, అర్ధ, కామాలను గమనించే వారు భూమిపై సుఖంగా జీవిస్తారు.
ఏతత్పుణ్యతమం రాజన్యయాతేశ్చరితం మహత్। యచ్ఛ్రుత్వా శ్రావయిత్వా చ స్వర్గం యాన్తీహ మానవాః
ఇది రాజుల నడవడిలో అత్యంత పుణ్యమైన, గొప్ప కథ. దీన్ని వినేవారు, ఇతరులకు వినిపించేవారు ఈ లోకంలోనే స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
భగవన్నేవమేవైతద్యథా వదసి నారద। ఇచ్ఛామి చాహమప్యేవం న త్వీశో భగవన్నహమ్
భగవంతుడా, నారదా! మీరు చెప్పింది నిజమే. నేను కూడా అలాగే కోరుకుంటున్నాను. కానీ భగవంతుడా, నాకు నా మీద అధికారముండదు.
ఏవముక్త్వా తతః కృష్ణమభ్యభాషత కౌరవః । స్వర్గ్యం లోక్యం చ మామాత్థ ధర్మ్యం న్యాయ్యం చ కేశవ
అలా చెప్పిన తర్వాత కౌరవుడు కృష్ణుడితో ఇలా అన్నాడు: 'కేశవా! నీవు నాకు స్వర్గాన్ని, లోకంలో శ్రేయస్సును, ధర్మాన్ని, న్యాయాన్ని వివరంగా చెప్పావు.'
న త్వహం స్వవశస్తాత క్రియమాణం న మే ప్రియమ్ । `న మంస్యన్తే దురాత్మానః పుత్రా మమ జనార్దన
కానీ నన్ను నేను నియంత్రించుకోలేను, ప్రియమైనవాడా. జరుగుతున్నది నాకు ఇష్టం లేదు. దుర్మార్గమైన నా కుమారులు నన్ను పట్టించుకోరు, జనార్దనా.
అఙ్గ దుర్యోధనం కృష్ణ మన్దం శాస్త్రాతిగం మమ। అనునేతుం మహాబాహో యతస్వ పురుషోత్తమ
కృష్ణా, నా కుమారుడు దుర్యోధనుడు మూర్ఖుడు, శాస్త్రాలను పట్టించుకోడు. మహాబాహువా, పురుషోత్తమా, నీవు అతన్ని ఒప్పించేందుకు ప్రయత్నించు.
న శ్రృణోతి మహాబాహో వచనం సాధు భాషితమ్ । గాన్ధార్యాశ్చ హృషీకేశ విదురస్య చ ధీమతః । అన్యేషాం చైవ సుహృదాం భీష్మాదీనాం హితైషిణామ్
మహాబాహువా, గాంధారీ, మేధావి విధురుడు, భీష్ముడు మరియు ఇతర మిత్రులు, శ్రేయస్సు కోరే వారు చెప్పిన మంచి మాటలను అతను వినడు, హృషీకేశా.
స త్వం పాపమతిం క్రూరం పాపచిత్తమచేతనమ్ । అనుశాధి దురాత్మానం స్వయం దుర్యోధనం నృపమ్
కాబట్టి కృష్ణా, నీవే స్వయంగా దుర్యోధనుడిని బుద్ధి చెప్పాలి. అతను పాపబుద్ధి కలవాడు, క్రూరుడు, చెడ్డ మనసున్నవాడు, జ్ఞానం లేనివాడు.
సుహృత్కార్యం తు సుమహత్కృతం తే స్యాఞ్జనార్దన
జనార్దనా, నీవు ఇలా చేస్తే నిజంగా గొప్ప స్నేహపూర్వక కార్యం చేసినవాడవవుతావు.
తతోఽభ్యావృత్య వార్ష్ణేయో దుర్యోధనమమర్షణమ్ । అబ్రవీన్మధురాం వాచం సర్వధర్మార్థతత్త్వవిత్
ఆ తరువాత వృష్ణివంశజుడు దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లి, ధర్మార్థ తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడిగా మధురంగా మాట్లాడాడు.
దుర్యోధన నిబోధేదం మద్వాక్యం కురుసత్తమ। శర్మార్థం తే విశేషేణ సానుబన్ధస్య భారత
దుర్యోధనా, నా మాట విను, కురువంశశ్రేష్ఠుడా. ఇవి నీకూ, నీ బంధువులందరికీ శ్రేయస్సు కోసం చెప్పుతున్నాను, భారతవంశజా.
మహాప్రజ్ఞకులే జాతః సాధ్వేతత్కర్తుమర్హసి । శ్రుతవృత్తోపసంపన్నః సర్వైః సముదితో గుణైః
నీవు గొప్ప జ్ఞానుల వంశంలో పుట్టావు. నీకు విద్య, మంచి నడవడి, అన్ని గుణాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి నీవు సత్కార్యమే చేయాలి.
దౌష్కులేయా దురాత్మానో నృశంసా నిరపత్రపాః । త ఏతదీదృశం కుర్యుర్యథా త్వం తాత మన్యసే
చెడ్డ వంశంలో పుట్టినవారు, దురాత్ములు, క్రూరులు, సిగ్గు లేని వారు — వాళ్లు నీవు చేయదలచుకున్నట్లే ప్రవర్తిస్తారు, ప్రియమైనవాడా.
ధర్మార్థయుక్తా లోకేఽస్మిన్ప్రవృత్తిర్లక్ష్యతే సతామ్। అసతాం విపరీతా తు లక్ష్యతే భరతర్షభ । విపరీతా త్వియం వృత్తిరసకృల్లక్ష్యతే త్వయి
ఈ లోకంలో సజ్జనుల ప్రవర్తన ధర్మార్థాలతో కూడి ఉంటుంది. దుర్జనుల ప్రవర్తన దానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది, భారతవంశశ్రేష్ఠుడా. కానీ నీలో మాత్రం ఈ విరుద్ధ ప్రవర్తన పదేపదే కనిపిస్తోంది.
అధర్మశ్చానుబన్ధోఽత్ర ఘోరః ప్రాణహరో మహాన్ । అనిష్టశ్చానిమిత్తశ్చ న చ శక్యశ్చ భారత
ఇక్కడ జరిగేది ఘోరమైన, ప్రాణహానికరమైన, పెద్ద అధర్మ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఇష్టమయినది కాదు, కారణం లేనిది, సాధించదగినది కాదు, భారతా.
తమనర్థం పరిహరన్నాత్మశ్రేయః కరిష్యసి। భ్రాతౄణామథ భృత్యానాం మిత్రాణాం చ పరన్తప
ఈ అపశ్రేయస్సును దూరం చేస్తే, నీవు నీకు, నీ అన్నదమ్ములకు, సేవకులకు, మిత్రులకు శ్రేయస్సు కలిగిస్తావు, శత్రువులను జయించేవాడా.
అధర్మ్యాదయశస్యాచ్చ కర్మణస్త్వం ప్రమోక్ష్యసే
ఈ అధర్మమైన, అపకీర్తికరమైన కార్యం నుండి నీవు విముక్తి పొందుతావు.
ప్రాజ్ఞైః శూరైర్మహోత్సాహైరాత్మవద్భిర్బహుశ్రుతైః। సన్ధత్స్వ పురుషవ్యాఘ్ర పాణ్డవైర్భరతర్షభ। తద్ధితం చ ప్రియం చైవ ధృతరాష్ట్రస్య ధీమతః
పురుషశార్దూలా, పాండవులు జ్ఞానులు, వీరులు, ధైర్యవంతులు, ఆత్మనిగ్రహం కలవారు, చదువులో ముందున్నారు. భరతవంశశ్రేష్ఠా, నీవు వారితో కలిసిపోవాలి. అలా చేయడం ధృతరాష్ట్రుడికి మేలు, ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
పితామహస్య ద్రోణస్య విదురస్య మహామతేః । కృపస్య సోమదత్తస్య బాహ్లీకస్య చ ధీమతః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, మేధావి విదురుడు, కృపాచార్యుడు, సోమదత్తుడు, బాహ్లీకుడు — వీరందరితో కూడి ఉండాలి.
అశ్వత్థామ్నో వికర్ణస్య సఞ్జయస్య వివింశతేః। జ్ఞాతీనాం చైవ భూయిష్ఠం మిత్రాణాం చ పరన్తప
అశ్వత్థామా, వికర్ణుడు, సంజయుడు, వివింశతి, ఇంకా నీ బంధువులు, స్నేహితులు చాలా మంది ఉన్నారు, శత్రువులకు భయంకరుడా.
శమే శర్మ భవేత్తాత సర్వస్య జగతస్తథా। హ్రీమానసి కులే జాతః శ్రుతవానానృశంస్యవాన్ । తిష్ఠ తాత పితుః శాస్త్రే మాతుశ్చ భరతర్షభ
ప్రియమైనవాడా, ఈ లోకమంతా శాంతిగా, సురక్షితంగా ఉండాలి. నీవు మంచి వంశంలో పుట్టావు, విద్యావంతుడివి, దయగలవాడివి. తండ్రి, తల్లి చెప్పిన మార్గంలో నిలబడాలి, భరతవంశశ్రేష్ఠా.
ఏతచ్ఛ్రేయో హి మన్యన్తే పితా యచ్ఛాస్తి భారత । ఉక్తమాపద్గతః పూర్వం పితుః స్మరసి శాసనమ్
భారతా, నీ తండ్రి నీకు శ్రేయస్సే కోరుతున్నాడు. కష్టసమయంలో తండ్రి చెప్పిన మాటలు గుర్తు పెట్టుకో.
రోచతే తే పితుస్తాత పాణ్డవైః సహ సఙ్గమః। సామాత్యస్య కురుశ్రేష్ఠ తత్తుభ్యాం తాత రోచతామ్
తండ్రి, పాండవులతో కలవడం నీకు ఇష్టంగా ఉంటే, నీ మంత్రులతో కూడి అది నీకు మరింత ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, కురువంశశ్రేష్ఠా.
శ్రుత్వా యః సుహృదాం శాస్త్రం మర్త్యో న ప్రతిపద్యతే । విపాకాన్తే దహత్యేనం కింపాకమివ భక్షితమ్
మిత్రులు చెప్పిన మంచి మాటలు వినిపించి, వాటిని పాటించని మనిషి, చివరికి పండని పండు తినినట్టు బాధపడతాడు.
యస్తు నిఃశ్రేయసం వాక్యం మోహాన్న ప్రతిపద్యతే। స దీర్ఘసూత్రో హీనార్థః పశ్చాత్తాపేన యుజ్యతే
ఎవరైనా మాయ వల్ల శ్రేయస్సు కలిగించే మాటలను పాటించకపోతే, వారు ఆలస్యంగా, దురదృష్టవశాత్తు, చివరికి పశ్చాత్తాపంతో బాధపడతారు.