యేన త్వాం నాభిజానన్తి తతోఽజ్ఞాతోసి పాతితః । ప్రీత్యైవ చాసి దౌహిత్రైస్తారితస్త్వమిహాగతః
దాంతో వారు నిన్ను గుర్తించలేకపోయారు, అందుకే నువ్వు కింద పడిపోయావు. కానీ నీ మనుమలు ప్రేమతో నిన్ను రక్షించి, ఇక్కడికి తీసుకువచ్చారు.
స్థానం చ ప్రతిపన్నోఽసి కర్మణా స్వేన నిర్జితమ్ । అచలం శాశ్వతం పుణ్యముత్తమం ధ్రువమవ్యయమ్
నీవు నీ స్వంత కార్యంతో తిరిగి నీ స్థానం పొందావు. అది అచంచలమైనది, శాశ్వతమైనది, పుణ్యమైనది, అత్యుత్తమమైనది, స్థిరమైనది, చెదరని దివ్యమైనది.
భగవన్సంశయో మేఽస్తి కశ్చితం ఛేత్తుమర్హసి । న హ్యన్యమహమర్హామి ప్రష్టుం లోకపితామహ
భగవంతుడా, నాకు ఒక సందేహం ఉంది, దయచేసి దాన్ని నివృత్తి చేయాలి. లోకపితామహుడా, నేను మరెవరికీ అడగటానికి యోగ్యుడిని కాను.
బహువర్షసహస్రాన్తం ప్రజాపాలనవర్ధితమ్। అనేకక్రతుదానౌఘైరార్జితం మే మహత్ఫలమ్
వెయ్యేళ్ల పాటు ప్రజలను రక్షించి, పెంచాను. అనేక యజ్ఞాలు, దానాల ద్వారా నేను గొప్ప ఫలితాన్ని సంపాదించాను.
కథం తదల్పకాలేన క్షీణం యేనాస్మి పాతితః । భగవన్వేత్థ లోకాంశ్చ శాశ్వతాన్మమ నిర్మితాన్ । కథం ను మమ తత్సర్వం విప్రనష్టం మహాద్యుతే
అంతటి ఫలం చిన్న కాలంలో ఎలా తగ్గిపోయింది? దాని వలన నేను ఎలా కింద పడిపోయాను? భగవంతుడా, నువ్వు నా శాశ్వత లోకాలను కూడా తెలుసు. మహాతేజస్వీ, నా వద్ద ఉన్నది అంతా ఎలా పోయింది?
బహువర్షసహస్రాన్తం ప్రజాపాలనవర్ధితమ్। అనేకక్రతుదానౌఘైర్యత్త్వయోపార్జితం ఫలమ్
వెయ్యేళ్ల పాటు ప్రజలను రక్షించి, పెంచావు. అనేక యజ్ఞాలు, దానాల ద్వారా నువ్వు ఆ ఫలితాన్ని సంపాదించావు.
తదనేనైవ దోషేణ క్షీణం యేనాసి పాతితః। అభిమానేన రాజేన్ద్ర ధిక్కృతః స్వర్గవాసిభిః
కాని అదే తప్పు వల్ల అది తగ్గిపోయింది, నువ్వు కింద పడిపోయావు. రాజేంద్రా, అహంకారంతో స్వర్గవాసులు నిన్ను తక్కువగా చూశారు.
నాయం మానేన రాజర్షే న బలేన న హింసయా। న శాఠ్యేన న మాయాభిర్లోకో భవతి శాశ్వతః
రాజర్షీ, ఈ లోకం అహంకారంతో, బలంతో, హింసతో, మోసంతో, మాయతో శాశ్వతంగా ఉండదు.
నావమాన్యాస్త్వయా రాజన్నధమోత్కృష్టమధ్యమాః। న హి మానప్రదగ్ధానాం కశ్చిదస్తి శమః క్వచిత్
రాజా, నీకు తక్కువ, ఎక్కువ, మధ్యస్థులని ఎవ్వరినీ తక్కువగా చూడకూడదు. అహంకారంలో కాలినవారికి ఎక్కడా శాంతి ఉండదు.
పతనారోహణమిదం కథయిష్యన్తి యే నరాః । విషమాణ్యపి తే ప్రాప్తాస్తరిష్యన్తి న సంశయః
ఈ పతనం, ఎదుగుదల కథను చెప్పేవారు, ఎంతటి కష్టాలు వచ్చినా, వాటిని తప్పక దాటిపోతారు — ఇందులో సందేహం లేదు.
ఏష దోషోఽభిమానేన పురా ప్రాప్తో యయాతినా । నిర్బధ్నతాఽతిమాత్రం చ గాలవేన మహీపతే
ఈ అహంకారదోషం పూర్వం యయాతికి కలిగింది. అలాగే, గాలవుడు కూడా అత్యంత దృఢంగా పట్టుబడటంతో ఈ దోషాన్ని పొందాడు.
శ్రోతవ్యం హితకామానాం సుహృదాం హితమిచ్ఛతామ్। న కర్తవ్యో హి నిర్బన్ధో నిర్బన్ధో హి క్షయోదయః
మనకు మేలు కోరే స్నేహితుల మంచి మాటలు వినాలి. దురదృష్టంగా పట్టుబడకూడదు, ఎందుకంటే దురదృష్టం నష్టానికీ, లాభానికీ దారి తీస్తుంది.
తస్మాత్త్వమపి గాన్ధారే మానం క్రోధం చ వర్జయ । సన్ధత్స్వ పాణ్డవైర్వీర సంరమ్భం త్యజ పార్థివ
అందువల్ల, గాంధారీ కుమారుడా, నువ్వు అహంకారాన్ని, కోపాన్ని విడిచిపెట్టు. పాండవులతో సఖ్యత చేసుకో, పరాక్రమవంతుడా, శత్రుత్వాన్ని వదిలిపెట్టు.
స భవాన్సుహృదాం పథ్యం వచో గృహ్ణాతు మాఽనృతమ్ । సమర్థైర్విగ్రహం కృత్వా విషమస్థో భవిష్యసి
నీవు స్నేహితుల మంచి మాటలు స్వీకరించు, అబద్ధాన్ని కాదు. శక్తివంతులతో కలహం చేస్తే, నువ్వు కష్టాల్లో పడతావు.
దదాతి యత్పార్థివ యత్కరతి యద్వా తపస్తప్యతి యఞ్జుహోతి। న తస్య నాశోఽస్తి న చాపకర్షో నాన్యస్తదశ్నాతి స ఏవ కర్తా
ఒక రాజు ఏమి ఇస్తాడో, ఏ పనులు చేస్తాడో, ఏ తపస్సు ఆచరిస్తాడో, ఏ యజ్ఞం చేస్తాడో — వాటిలో ఏదీ నశించదు, తగ్గిపోదు. వాటి ఫలితాన్ని మరొకరు అనుభవించరు; ఆ ఫలితం పూర్తిగా ఆ రాజుకే చెందుతుంది.
ఇదం మహాఖ్యానమనుత్తమం హితం బహుశ్రుతానాం గతరోషరాగిణామ్। సమీక్ష్య లోకే బహుధా ప్రధారితం త్రివర్గదృష్టిః పృథివీముపాశ్నుతే
ఈ గొప్ప, అపూర్వమైన కథ శాస్త్రాలు బాగా తెలిసినవారికి, కోపం, మోహం తగ్గినవారికి ఎంతో మేలు చేస్తుంది. ఈ లోకంలో దీన్ని బాగా పరిశీలించి, విస్తృతంగా చెప్పబడినది. ధర్మ, అర్ధ, కామాలను గమనించే వారు భూమిపై సుఖంగా జీవిస్తారు.
ఏతత్పుణ్యతమం రాజన్యయాతేశ్చరితం మహత్। యచ్ఛ్రుత్వా శ్రావయిత్వా చ స్వర్గం యాన్తీహ మానవాః
ఇది రాజుల నడవడిలో అత్యంత పుణ్యమైన, గొప్ప కథ. దీన్ని వినేవారు, ఇతరులకు వినిపించేవారు ఈ లోకంలోనే స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
భగవన్నేవమేవైతద్యథా వదసి నారద। ఇచ్ఛామి చాహమప్యేవం న త్వీశో భగవన్నహమ్
భగవంతుడా, నారదా! మీరు చెప్పింది నిజమే. నేను కూడా అలాగే కోరుకుంటున్నాను. కానీ భగవంతుడా, నాకు నా మీద అధికారముండదు.
ఏవముక్త్వా తతః కృష్ణమభ్యభాషత కౌరవః । స్వర్గ్యం లోక్యం చ మామాత్థ ధర్మ్యం న్యాయ్యం చ కేశవ
అలా చెప్పిన తర్వాత కౌరవుడు కృష్ణుడితో ఇలా అన్నాడు: 'కేశవా! నీవు నాకు స్వర్గాన్ని, లోకంలో శ్రేయస్సును, ధర్మాన్ని, న్యాయాన్ని వివరంగా చెప్పావు.'
న త్వహం స్వవశస్తాత క్రియమాణం న మే ప్రియమ్ । `న మంస్యన్తే దురాత్మానః పుత్రా మమ జనార్దన
కానీ నన్ను నేను నియంత్రించుకోలేను, ప్రియమైనవాడా. జరుగుతున్నది నాకు ఇష్టం లేదు. దుర్మార్గమైన నా కుమారులు నన్ను పట్టించుకోరు, జనార్దనా.
అఙ్గ దుర్యోధనం కృష్ణ మన్దం శాస్త్రాతిగం మమ। అనునేతుం మహాబాహో యతస్వ పురుషోత్తమ
కృష్ణా, నా కుమారుడు దుర్యోధనుడు మూర్ఖుడు, శాస్త్రాలను పట్టించుకోడు. మహాబాహువా, పురుషోత్తమా, నీవు అతన్ని ఒప్పించేందుకు ప్రయత్నించు.
న శ్రృణోతి మహాబాహో వచనం సాధు భాషితమ్ । గాన్ధార్యాశ్చ హృషీకేశ విదురస్య చ ధీమతః । అన్యేషాం చైవ సుహృదాం భీష్మాదీనాం హితైషిణామ్
మహాబాహువా, గాంధారీ, మేధావి విధురుడు, భీష్ముడు మరియు ఇతర మిత్రులు, శ్రేయస్సు కోరే వారు చెప్పిన మంచి మాటలను అతను వినడు, హృషీకేశా.
స త్వం పాపమతిం క్రూరం పాపచిత్తమచేతనమ్ । అనుశాధి దురాత్మానం స్వయం దుర్యోధనం నృపమ్
కాబట్టి కృష్ణా, నీవే స్వయంగా దుర్యోధనుడిని బుద్ధి చెప్పాలి. అతను పాపబుద్ధి కలవాడు, క్రూరుడు, చెడ్డ మనసున్నవాడు, జ్ఞానం లేనివాడు.
సుహృత్కార్యం తు సుమహత్కృతం తే స్యాఞ్జనార్దన
జనార్దనా, నీవు ఇలా చేస్తే నిజంగా గొప్ప స్నేహపూర్వక కార్యం చేసినవాడవవుతావు.
తతోఽభ్యావృత్య వార్ష్ణేయో దుర్యోధనమమర్షణమ్ । అబ్రవీన్మధురాం వాచం సర్వధర్మార్థతత్త్వవిత్
ఆ తరువాత వృష్ణివంశజుడు దుర్యోధనుని దగ్గరకు వెళ్లి, ధర్మార్థ తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడిగా మధురంగా మాట్లాడాడు.
దుర్యోధన నిబోధేదం మద్వాక్యం కురుసత్తమ। శర్మార్థం తే విశేషేణ సానుబన్ధస్య భారత
దుర్యోధనా, నా మాట విను, కురువంశశ్రేష్ఠుడా. ఇవి నీకూ, నీ బంధువులందరికీ శ్రేయస్సు కోసం చెప్పుతున్నాను, భారతవంశజా.
మహాప్రజ్ఞకులే జాతః సాధ్వేతత్కర్తుమర్హసి । శ్రుతవృత్తోపసంపన్నః సర్వైః సముదితో గుణైః
నీవు గొప్ప జ్ఞానుల వంశంలో పుట్టావు. నీకు విద్య, మంచి నడవడి, అన్ని గుణాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి నీవు సత్కార్యమే చేయాలి.
దౌష్కులేయా దురాత్మానో నృశంసా నిరపత్రపాః । త ఏతదీదృశం కుర్యుర్యథా త్వం తాత మన్యసే
చెడ్డ వంశంలో పుట్టినవారు, దురాత్ములు, క్రూరులు, సిగ్గు లేని వారు — వాళ్లు నీవు చేయదలచుకున్నట్లే ప్రవర్తిస్తారు, ప్రియమైనవాడా.
ధర్మార్థయుక్తా లోకేఽస్మిన్ప్రవృత్తిర్లక్ష్యతే సతామ్। అసతాం విపరీతా తు లక్ష్యతే భరతర్షభ । విపరీతా త్వియం వృత్తిరసకృల్లక్ష్యతే త్వయి
ఈ లోకంలో సజ్జనుల ప్రవర్తన ధర్మార్థాలతో కూడి ఉంటుంది. దుర్జనుల ప్రవర్తన దానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది, భారతవంశశ్రేష్ఠుడా. కానీ నీలో మాత్రం ఈ విరుద్ధ ప్రవర్తన పదేపదే కనిపిస్తోంది.
అధర్మశ్చానుబన్ధోఽత్ర ఘోరః ప్రాణహరో మహాన్ । అనిష్టశ్చానిమిత్తశ్చ న చ శక్యశ్చ భారత
ఇక్కడ జరిగేది ఘోరమైన, ప్రాణహానికరమైన, పెద్ద అధర్మ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఇది ఇష్టమయినది కాదు, కారణం లేనిది, సాధించదగినది కాదు, భారతా.