అనాధృష్టిరభూత్తేషాం విద్వాన్భువి తథైకరాట్। ఋచేయురథ విక్రాన్తో దేవానామివ వాసవః
వారిలో అనాధృష్టి విద్యావంతుడు, భూమిపై ఏకరాజుగా రాజ్యాన్ని పాలించాడు. ఋచేయు పరాక్రమంలో దేవేంద్రుని లాంటి వాడు.
అనాధృష్టిసుతస్త్వాసీద్రాజసూయాశ్వమేధకృత్। మతినార ఇతి ఖ్యాతో రాజా పరమధార్మికః
అనాధృష్టికి మతినారుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అతడు రాజసూయ, అశ్వమేధ యాగాలు చేసినవాడు, పరమధార్మికుడు.
మతినారసుతా రాజంశ్చత్వారోఽమితవిక్రమాః। తంసుర్మహానతిరథో ద్రుహ్యుశ్చాప్రతిమద్యుతిః
రాజా మతినారునికి అమితవిక్రమం గల నలుగురు కుమారులు పుట్టారు—తంసు, మహానతి, రథ, అపూర్వ తేజస్సు గల ద్రుహ్యు.
తేషాం తంసుర్మహావీర్యః పౌరవం వంశముద్వహన్। ఆజహార యశో దీప్తం జిగాయ చ వసుంధరామ్
వారిలో తంసు మహావీరుడు, పౌరవ వంశాన్ని నిలబెట్టాడు, అపూర్వమైన కీర్తిని సంపాదించి, భూమిని జయించాడు.
ఈలినం తు సుతం తంసుర్జనయామాస వీర్యవాన్। సోఽపి కృత్స్నామిమాం భూమిం విజిగ్యే జయతాం వరః
తంసు మహాబలుడు, ఇలిన అనే కుమారుణ్ణి కనుగొన్నాడు. అతడు జయాల్లో శ్రేష్ఠుడై, ఈ భూమంతటినీ జయించాడు.
రథన్తర్యాం సుతాన్పఞ్చ పఞ్చభూతోపమాంస్తతః। ఈలినో జనయామాస దుష్యన్తప్రభృతీన్నృపాన్
ఇలినుడు రథాంతర అనే భార్యతో ఐదుగురు కుమారులను కనాడు. వారు ఐదు భూతాలకు సమానమైనవారు—దుశ్యంతుడు మొదలైన రాజులు.
దుష్యన్తం శూరభీమౌ చ ప్రవసుం వసుమేవ చ। తేషాం శ్రేష్ఠోఽభవద్రాజా దుష్యన్తో దుర్జయో యుధి
దుశ్యంతుడు, శూరభీముడు, ప్రవసు, వసుమంతుడు—వీరిలో యుద్ధంలో దుర్జయుడైన దుశ్యంతుడు శ్రేష్ఠుడయ్యాడు.
దుష్యన్తాల్లక్షణాయాం తు జజ్ఞే వై జనమేజయః। శకున్తలాయాం భరతో దౌష్యన్తిరభవత్సుతః
దుశ్యంతుడు లక్షణతో కలసి జనమేజయుడిని కనగా, శకుంతలతో కలసి దుశ్యంతుని కుమారుడైన భరతుడు జన్మించాడు.
తస్మాద్భరతవంశస్య విప్రతస్థే మహద్యశః
అందువల్ల భరత వంశానికి గొప్ప పేరుప్రతిష్ట దూరదూరాల వరకు వ్యాపించింది.
భగవన్విస్తరేణేహ భరతస్య మహాత్మనః। జన్మ కర్మ చ సుశ్రూషోస్తన్మే శంసితుమర్హసి
భగవంతుడా, మహాత్ముడైన భరతుని జన్మ, కార్యాలు, అలాగే సుశ్రూషుని గురించి కూడా నాకు విపులంగా వినాలని ఉంది. దయచేసి వాటిని నాకు వివరంగా చెప్పండి.
పౌరవాణాం వంశకరో దుష్యన్తో నామ వీర్యవాన్। పృథివ్యాశ్చతురన్తాయా గోప్తా భరతసత్తమ
పౌరవులలో దుష్యంతుడు అనే పరాక్రమశాలి ఉన్నాడు. భూమికి నాలుగు మూలలకూ రక్షకుడై, ఓ భరత శ్రేష్ఠా, ప్రజలను పాలించాడు.
చతుర్భాగం భువః కృత్స్నం యో భుఙ్క్తే మనుజేశ్వరః। సముద్రావరణాంశ్చాపి దేశాన్స సమితింజయః
ఆ మనుజాధిపతి భూమి మొత్తంలో నాలుగవ భాగాన్ని అనుభవించాడు. సముద్రంతో చుట్టుముట్టిన దేశాలను కూడా యుద్ధంలో విజయం సాధించి పాలించాడు.
ఆమ్లేచ్ఛావధికాన్సర్వాన్స భుఙ్క్తే రిపుమర్దనః। రత్నాకరసముద్రాన్తాంశ్చాతుర్వర్ణ్యజనావృతాన్
అతడు శత్రువులను జయించి, మ్లేచ్ఛుల సరిహద్దుల వరకు ఉన్న అన్ని భూభాగాలను పాలించాడు. సముద్రాంతం వరకు, నాలుగు వర్ణాల ప్రజలు నివసించే ప్రాంతాలన్నీ అతని అధికారంలో ఉండేవి.
న వర్ణసఙ్కరకరో న కృష్యాకరకృజ్జనః। న పాపకృత్కశ్చిదాసీత్తస్మిన్రాజని శాసతి
ఆ రాజు పాలనలో వర్ణసంకరం లేదు, ఎవరూ వ్యవసాయాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయరు, ఎవరూ పాపకార్యాలు చేయరు.
ధర్మే రతిం సేవమానా ధర్మార్థావభిపేదిరే। తదా నరా నరవ్యాఘ్ర తస్మిఞ్జనపదేశ్వరే
ఆ కాలంలో ప్రజలు ధర్మంలో ఆనందించి, ధర్మార్ధాలను సాధించేవారు. ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఆ రాజ్యాధిపతిలో ప్రజలు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ సుఖంగా ఉండేవారు.
నాసీచ్చోరభయం తాత న క్షుధాభయమణ్వపి। నాసీద్వ్యాధిభయం చాపి తస్మిఞ్జనపదేశ్వరే
ఆ రాజు పాలనలో దొంగల భయం లేదు, ఆకలి భయం కూడా లేదు, వ్యాధుల భయం కూడా లేదు, ప్రియమైనవాడా.
స్వధర్మై రేమిరే వర్ణా దైవే కర్మణి నిఃస్పృహాః। తమాశ్రిత్య మహీపాలమాసంశ్చైవాకుతోభయాః
ప్రతి వర్ణం తమ తమ కర్తవ్యాల్లో ఆనందించి, దైవకర్మలో ఆసక్తిలేకుండా జీవించేవారు. ఆ మహారాజుని ఆశ్రయించి ఎలాంటి భయమూ లేకుండా ఉండేవారు.
కాలవర్షీ చ పర్జన్యః సస్యాని రసవన్తి చ। సర్వరత్నసమృద్ధా చ మహీ పశుమతీ తథా
కాలానికి తగ్గట్టు మేఘాలు వర్షించేవి, పంటలు రుచిగా పెరిగేవి, భూమి అన్ని రత్నాలతో సమృద్ధిగా ఉండేది, పశువులు కూడా విస్తారంగా ఉండేవి.
స్వకర్మనిరతా విప్రా నానృతం తేషు విద్యతే। స చాద్భుతమహావీర్యో వజ్రసంహననో యువా
బ్రాహ్మణులు తమ తమ కర్తవ్యాల్లో నిమగ్నంగా ఉండేవారు; వారిలో అసత్యం ఉండేది కాదు. ఆ మహావీరుడు ఆశ్చర్యకరమైన శక్తితో, యువకుడై, వజ్రంలాంటి దేహంతో ఉండేవాడు.
ఉద్యమ్య మన్దరం దోర్భ్యాం వహేత్సవనకాననమ్। చతుష్పథగదాయుద్ధే సర్వప్రహరణేషు చ
అతడు తన చేతులతో మందర పర్వతాన్ని ఎత్తి, అడవులలో తిప్పగలడు. చతుర్మార్గాలలో జరిగే యుద్ధాల్లో, అన్ని ఆయుధాలలో నిపుణుడు.
నాగపృష్ఠేఽశ్వపృష్ఠే చ బభూవ పరినిష్ఠతః। బలే విష్ణుసమశ్చాసీత్తేజసా భాస్కరోపమః
ఏనుగులపై, గుర్రాలపై కూడా అతడు నైపుణ్యం కలవాడు. బలంలో విష్ణువుతో సమానం, తేజస్సులో సూర్యునితో సమానం.
అక్షోభ్యత్వేఽర్ణవసమః సహిష్ణుత్వే ధరాసమః। సంమతః స మహీపాలః ప్రసన్నపురరాష్ట్రవాన్
అడుగుబలంలో సముద్రంతో సమానం, సహనంలో భూమితో సమానం. ఆ మహారాజు అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడై, సుసంపన్నమైన పట్టణాలు, రాజ్యాలు కలవాడు.
భూయో ధర్మపరైర్భావైర్ముదితం జనమాదిశత్
ఆయన తన ప్రజలను మరింత ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన వైపు ప్రేరేపించాడు.
సంభవం భరతస్యాహం చరితం చ మహామతేః। శకున్తలాయాశ్చోత్పత్తిం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
మహామతి కలిగిన భరతుని జన్మ, కార్యాలు, అలాగే శకుంతల జననాన్ని కూడా నిజంగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
దుష్యన్తేన చ వీరేణ యథా ప్రాప్తా శకున్తలా। తం వై పురుషసింహస్య భగవన్విస్తరం త్వహమ్
పరాక్రమశాలి దుష్యంతుడు శకుంతలను ఎలా పొందాడో, ఆ పురుషసింహుని కథను విపులంగా వినాలని ఉంది, భగవంతుడా.
శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వజ్ఞ సర్వం మతిమతాం వర
సత్యాన్ని తెలిసినవాడా, మేధావులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ సంగతులన్నీ వినాలని నాకు ఎంతో ఆసక్తి ఉంది.
వనం జగామ గహనం హయనాగశతైర్వృతః। బలేన చతురఙ్గేణ వృతః పరమవల్గునా
అతడు వందలాది గుర్రాలు, ఏనుగులతో చుట్టుముట్టబడి, అద్భుతమైన నాలుగు విభాగాల సైన్యంతో కూడి, దట్టమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
ఖడ్గశక్తిధరైర్వీరైర్గదాముసలపాణిభిః। ప్రాసతోమరహస్తైశ్చ యయౌ యోధశతైర్వృతః
ఖడ్గాలు, శక్తులు పట్టిన వీరులు, గదలు, ముసల్లు చేతబట్టిన యోధులు, ప్రాసాలు, తోమరాలు ధరించిన యోధుల వందలతో అతడు వెళ్ళాడు.
సింహనాదైశ్చ యోధానాం శఙ్ఖదునదుభినిఃస్వనైః। రథనేమిస్వనైశ్చైవ సనాగవరబృంహితైః
యోధుల సింహగర్జనలు, శంఖాలూ, డప్పుల ధ్వనులు, రథచక్రాల గర్జనలు, ఏనుగుల అరుపులతో ఆ ప్రాంతం మార్మోగింది.
నానాయుధధరైశ్చాపి నానావేషధరైస్తథా। హ్రేషితస్వనమిశ్రైశ్చ క్ష్వేడితాస్ఫోటితస్వనైః
వివిధ ఆయుధాలు ధరించినవారు, వేర్వేరు వేషాలలో ఉన్నవారు, గుర్రాల హీనాలు, పిలుపులు, చప్పట్ల శబ్దాలు కలిసిపోయి అక్కడ వినిపించాయి.