గుర్వర్థో దీయతామేవ యది గాలవ మన్యసే । ఇత్యేవమాహ సక్రోధో విశ్వామిత్రస్తపోధనః
గాలవా, నీవు సముచితమని భావిస్తే, గురుదక్షిణను ఇవ్వు అని తపస్సులో ధనవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు కొంత కోపంతో అన్నాడు.
సోఽయం శోకేన మహతా తప్యమానో ద్విజర్షభః । అశక్తః ప్రతికర్తుం తద్భవన్తం శరణం గతః
ఈ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు, గొప్ప దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తిరిగి చెల్లించలేక, నీ వద్ద ఆశ్రయం కోరాడు.
ప్రతిగృహ్య నరవ్యాఘ్ర త్వత్తో భిక్షాం గతవ్యథః । కృత్వాఽఽపవర్గం గురవే చరిష్యతి మహత్తపః
నరసింహా, నీవు దానం ఇచ్చిన తరువాత ఇతడు బాధలన్నీ విడిచి, గురుదక్షిణను తీర్చుకుని, మళ్ళీ గొప్ప తపస్సు చేస్తాడు.
తపసః సంవిభాగేన భవన్తమపి యోక్ష్యతే। స్వేన రాజర్షితపసా పూర్ణం త్వాం పూరయిష్యతి
తన తపస్సు ఫలాన్ని contigo పంచుకుని, రాజర్షి తపస్సుతో నిన్ను పూర్తిగా సంతృప్తిపరచగలడు.
యావన్తి రోమాణి హయే భవన్తీహ నరేశ్వర । తావన్తో వాజినో లోకాన్ప్రాప్నువన్తి మహీపతే
ఓ రాజా! గుర్రానికి ఎన్ని రోమాలు ఉంటాయో, గుర్రం అంతే లోకాలను పొందుతుంది, భూమిపతీ!
పాత్రం ప్రతిగ్రహస్యాయం దాతుం పాత్రం తథా భవాన్ । శఙ్ఖే క్షీరమివాసక్తం భవత్వేతత్తథోపమమ్
ఇది దానం చేయడానికి యోగ్యుడు, మీరు కూడా యోగ్యమైన దాత. ఇది శంఖంలో పాలు అంటుకున్నట్టు, సరైన ఉపమానం కావచ్చు.
ఏవముక్తః సుపర్ణేన తథ్యం వచనముత్తమమ్ । విమృశ్యావహితో రాజా నిశ్చిత్య చ పునః పునః
సుపర్ణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ నిజమైన, ఉత్తమమైన మాటలు విని, రాజు శ్రద్ధగా, ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ విచారించాడు.
యష్టా క్రతుసహస్రాణాం దాతా దానపతిః ప్రభుః । యయాతిః సర్వకాశీశ ఇదం వచనమబ్రవీత్
వెయ్యి యజ్ఞాలు చేసినవాడు, గొప్ప దాత, శక్తిమంతుడు, కాశీలందరికీ అధిపతి అయిన యయాతి ఇలా అన్నాడు.
దృష్ట్వా ప్రియసఖం తార్క్ష్యం గాలవం చ ద్విజర్షభమ్ । నిదర్శనం చ తపసో భిక్షాం శ్లాఘ్యాం చ కీర్తితామ్
తన ప్రియ మిత్రుడు తార్క్ష్యుడిని, గొప్ప బ్రాహ్మణుడు గాలవుడిని చూసి, తపస్సు ఉదాహరణను, గొప్ప దానాన్ని గుర్తు చేసుకుని మాట్లాడాడు.
అతీత్య చ నృపానన్యానాదిత్యకులసంభవాన్ । మత్సకాశమనుప్రాప్తావేతాం బుద్ధిమవేక్ష్య చ
ఆదిత్య వంశానికి చెందిన ఇతర రాజులను వదిలి, నన్ను ఆశ్రయించి వచ్చారు. మీరు ఈ నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నారు.
అద్య మే సఫలం జన్మ తారితం చాద్య మే కలమ్ । అద్యాయం తారితో దేశో మమ తార్క్ష్య త్వయాఽనఘ
ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకం అయింది, నా ఋణం తీరింది. పాపరహిత తార్క్ష్యా! నీవు నా దేశాన్ని రక్షించావు.
వక్తుమిచ్ఛామి తు సఖే యథా జానాసి మాం పురా । న తథా విత్తవానస్మి క్షీణం విత్తం చ మే సఖే
స్నేహితుడా! నన్ను నీవు ముందుగా ఎలా తెలుసావో అలా చెప్పాలని ఉంది. ఇప్పుడు నాకు అంత సంపద లేదు; నా ధనం తగ్గిపోయింది.
న చ శక్తోఽస్మి తే కర్తుం మోఘమాగమనం ఖగ। న చాశామస్య విపర్షేర్వితథీకర్తుముత్సహే
పక్షీ! నీవు వచ్చినదాన్ని వృథా చేయలేను. ఈ యాచకుని ఆశను కూడా విఫలపరచడం నాకు సాధ్యం కాదు.
పుత్రీం దాస్యామి యత్కార్యమియం సంపాదయిష్యతి। అభిగమ్య హతాశో హి నివృత్తో దహతే కులమ్
నా కుమార్తెను ఇస్తాను; అవసరమైనది ఆమె చేస్తుంది. ఎందుకంటే ఆశతో వచ్చినవాడు నిరాశతో వెళ్తే, అతని వంశాన్ని కాల్చేస్తాడు.
నాతః పరం వైనతేయ కించిత్పాపిష్ఠముచ్యతే । ప్రథాశానాశనం లోకే దేహి నాస్తీతి వా వచః
వైనతేయా! ఆశతో ఉన్నవాడికి 'ఇచ్చేందుకు ఏమీ లేదు' అని చెప్పడం కన్నా పెద్ద పాపం లేదు.
హతాశో హ్యకృతార్థః సన్హతః సంభావితో నరః । హినస్తి తస్య పుత్రాంశ్చ పౌత్రాంశ్చాకుర్వతో హితమ్
నిరాశపడి, కోరిక తీరని, అయినా గౌరవం పొందినవాడు, తనకు మేలు చేయని వాడి కుమారులకూ మనవళ్లకూ హాని చేస్తాడు.
తస్మాచ్చతుర్ణాం వంశానాం స్థాపయిత్రీ సుతా మమ। `మాధవీ నామ తార్క్ష్యేయం సర్వధర్మప్రదాయినీ
కాబట్టి, నా కుమార్తె మాధవీ, తార్క్ష్యా, నలుగురు వంశాలను నిలబెడుతుంది. ఆమె అన్ని ధర్మాలను ప్రసాదించగలదు.
ఇయం సురసుతప్రఖ్యా సర్వధర్మోపచాయినీ। సదా దేవమనుష్యణామసురాణాం చ గాలవ । కాఙ్క్షితా రూపతో బాలా సుతా మే ప్రతిగృహ్యతామ్
ఇది దేవకన్యకు సమానంగా పేరుగాంచింది, అన్ని ధర్మాలకు ఆధారం. దేవతలు, మనుషులు, అసురులు అందరూ ఆమె అందాన్ని కోరుకుంటారు. గాలవా! నా కుమార్తెను నీవు స్వీకరించు.
అస్యాః శుల్కం ప్రదాస్యన్తి నృపా రాజ్యమపి ధ్రవమ్। కిం పునః శ్యామకర్ణానాం హయానాం ద్వే చతుఃశతే
ఈమెకు రాజులు రాజ్యాన్నే కని ఇస్తారు; మరి నలుగురు నల్ల చెవి గుర్రాలు ఇవ్వడం ఏమంత పెద్ద విషయం?
స భవాప్రతిగృహ్ణాతు మమైతాం మాధవీం సుతామ్। అహం దౌహిత్రవాన్త్స్యాం వై వర ఏష మమ ప్రభో
ఆయన నా కుమార్తె మాధవిని స్వీకరించాలి. నాకు మనవళ్లు కలుగుతారు. ప్రభూ! ఇదే నా కోరిక.
స తస్య వచనం శ్రుత్వా బ్రాహ్మణః శంసితవ్రతః ।' ప్రతిగృహ్య చ తాం కన్యాం గాలవః సహ పక్షిణా। పునర్ద్రక్ష్యావ ఇత్యుక్త్వా ప్రతస్థే సహ కన్యయా
ఆయన మాటలు విని, వ్రతంలో స్థిరమైన బ్రాహ్మణుడు గాలవుడు, ఆ యువతిని పక్షితో కలిసి స్వీకరించి, 'మళ్లీ వస్తాం' అని చెప్పి ఆమెతో బయలుదేరాడు.
ఉపలబ్ధమిదం ద్వారమశ్వానామితి చాణ్డజః। ఉక్త్వా గాలవమాపృచ్ఛ్య జగామ భవనం స్వకమ్
ఈ విధంగా గుర్రాలను పొందే మార్గం దొరికిందని వైనతేయుడు గాలవుడిని వీడుకుని తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
గతే పతగరాజే తు గాలవః సహ కన్యయా। చిన్తయానః క్షమందానే రాజానం శుల్కతోఽగమత్
పక్షిరాజు వెళ్లిపోయిన తరువాత, గాలవుడు ఆ యువతితో కలిసి, కట్నం ఇవ్వగలిగిన రాజును గురించి ఆలోచిస్తూ, అతని వద్దకు వెళ్లాడు.
సోఽగచ్ఛన్మనసేక్ష్వాకుం హర్యశ్వం రాజసత్తమమ్। అయోధ్యాయాం మహావీర్యం చతురఙ్గబలాన్వితమ్
అతడు వెళ్ళుతూ, అయోధ్యలో ఉన్న ఇక్ష్వాకువంశానికి చెందిన హర్యశ్వుడు అనే మహాశక్తిశాలి, నాలుగు రకాల సేన కలిగిన గొప్ప రాజును మనసులో ఊహించుకుంటూ వెళ్లాడు.
కోశధాన్యబలోపేతం ప్రియపౌరం ద్విజప్రియమ్ । ప్రజాభికామం శామ్యన్తం కుర్వాణం తప ఉత్తమమ్
ఆ రాజు ధనం, ధాన్యం, బలంతో కూడి, ప్రజలకు ప్రియమైనవాడు, బ్రాహ్మణులకు ఇష్టమైనవాడు, సంతానం కోరికతో, ప్రశాంతంగా, ఉత్తమమైన తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
తముపాగమ్య విప్రః స హర్యశ్వం గాలవోఽబ్రవీత్ । కన్యేయం మమ రాజేన్ద్ర ప్రసవైః కులవర్ధినీ
ఆ హర్యశ్వుని వద్దకు చేరిన గాలవుడు, 'రాజేంద్రా! ఈ యువతి నా వద్ద ఉంది. ఆమె ద్వారా నీ వంశం సంతానంతో పెరుగుతుంది' అని అన్నాడు.
ఇయం శుల్కేన భార్యార్థం హర్యశ్వ ప్రతిగృహ్యతామ్ । శుల్కం తే కీర్తియిష్యామి తచ్ఛ్రుత్వా సంప్రధార్యతామ్
'హర్యశ్వా! ఈ యువతిని కట్నంగా భార్యగా స్వీకరించు. నీవిచ్చే కట్నాన్ని నేను అందరికీ ప్రచారం చేస్తాను. ఇది విని బాగా ఆలోచించు' అని అన్నాడు.
మహావీర్యో మహీపాలః కాశీనామీశ్వరః ప్రభుః। దివోదాస ఇతి ఖ్యాతో భైమసేనిర్నరాధిపః
కాశీ దేశానికి అధిపతి, మహాబలశాలి, భైమసేన వంశానికి చెందిన, దివోదాసుడు అనే ప్రసిద్ధ రాజు ఉండేవాడు.
తత్ర గచ్ఛావహే భద్రే శనైరాగచ్ఛ మా శుచః । ధార్మికః సంయమే యుక్తః సత్యే చైవ జనేశ్వరః
'సుభగే! మనం అక్కడికి వెళ్ళుదాం. నీవు నెమ్మదిగా రా, మనసు బాధపడవద్దు. ఆ రాజు ధర్మపరుడు, నియమాన్ని పాటించేవాడు, సత్యానికి నిబద్ధుడైన ప్రజాధిపతి.'
తముపాగమ్య స మునిర్న్యాయతస్తేన సత్కృతః। గాలవః ప్రసవస్యార్థే తం నృపం ప్రత్యచోదయత్
ఆ ముని అతని వద్దకు వెళ్లి, అతని చేత గౌరవం పొందాడు. గాలవుడు సంతానం కోసం ఆ రాజును కోరాడు.