స త్వం యాచాత్ర రాజానం కంచిద్రాజర్షివంశజమ్ । అపీడ్య రాజా పౌరాన్హి యో నౌ కుర్యాత్కృతార్థినౌ
కాబట్టి, రాజర్షుల వంశానికి చెందిన ఏదైనా రాజును అడుగు. ప్రజలను బాధించని రాజు మన కోరికను నెరవేర్చగలడు.
అస్తి సోమాన్వవాయే మే జాతః కశ్చిన్నృపః సఖా । అభిగచ్ఛావహే తం వై తస్యాస్తి విభవో భువి
సోమ వంశంలో నాకు ఒక స్నేహితుడు రాజు ఉన్నాడు. మనం అతని వద్దకు వెళ్ళుదాం. అతనికి భూమిపై గొప్ప ఐశ్వర్యం ఉంది.
యయాతిర్నామ రాజర్షిర్నోహుషః సత్యవిక్రమః । స దాస్యతి మయా చోక్తో భవతా చార్థితః స్వయమ్
అతని పేరు యయాతి. నాహుష వంశానికి చెందిన రాజర్షి, సత్యవంతుడు, పరాక్రమశాలి. నేను అడిగినా, నీవు స్వయంగా కోరినా, అతను తప్పకుండా ఇస్తాడు.
విభవశ్చాస్య సుమహానాసీద్ధనపతేరివ । ఏవం గురుధనం విద్వన్దానేనైవ విశోధయ
అతని ఐశ్వర్యం కూడా కుబేరుని వలె అపారంగా ఉంది. కాబట్టి, జ్ఞానవంతుడా, గురుదక్షిణను దానం ద్వారా నెరవేర్చు.
తథా తౌ కథయన్తౌ చ చిన్తయన్తౌ చ యత్క్షమమ్। ప్రతిష్ఠానే నరపతిం యయాతిం ప్రత్యుపస్థితౌ
ఇలా ఇద్దరూ మాట్లాడుకుంటూ, ఏది సముచితమో ఆలోచిస్తూ, యయాతి మహారాజు నగరానికి చేరుకున్నారు.
ప్రతిగృహ్య చ సత్కారైరర్ఘ్యపాద్యాదికం వరమ్ । పృష్టశ్చాగమనే హేతుమువాచ వినతాసుతః
వారు అక్కడకు రాగానే, పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కారం చేసి, వచ్చిన కారణాన్ని వినతా కుమారుడిని అడిగారు.
అయం మే నాహుష సఖా గాలవస్తపసో నిధిః । విశ్వామిత్రస్య శిష్యోఽభూద్వర్షాణ్యయుతశో నృప
నాహుష వంశజుడా, ఇతను నా స్నేహితుడు గాలవుడు, తపస్సులో నిధి. ఇతను వేల సంవత్సరాలు విశ్వామిత్రునికి శిష్యుడిగా ఉన్నాడు, రాజా.
సోఽయం తేనాభ్యనుజ్ఞాత ఉపకారేప్సయా ద్విజః। తమాహ భగవాన్కిం తే దదాని గురుదక్షిణామ్
ఈ బ్రాహ్మణుడు, ఉపకారం చేయాలనే కోరికతో గురువు అనుమతితో, 'నీవు గురుదక్షిణగా ఏమి కావాలో చెప్పు' అని అడిగాడు.
అసకృత్తేన చోక్తేన కించిదాగతమన్యునా । అయముక్తః ప్రయచ్ఛేతి జానతా విభవం లఘు
పలుమార్లు అడిగినా, కొంత అసంతృప్తితో కూడి, తన ఐశ్వర్యాన్ని బాగా తెలిసిన గురువు, 'నాకు ఇవ్వు' అని చెప్పాడు.
ఏకతఃశ్యామకర్ణానాం శుభ్రాణాం శుద్ధజన్మనామ్ । అష్టౌ శతాని మే దేహి హయానాం చన్ద్రవర్చసామ్
ఒక చెవి నల్లగా, మిగతా శరీరం వెండివెలుగు లాంటి, పవిత్రమైన, మంచి వంశానికి చెందిన ఎనిమిది వందల గుర్రాలను నాకు ఇవ్వు అని కోరాడు.
గుర్వర్థో దీయతామేవ యది గాలవ మన్యసే । ఇత్యేవమాహ సక్రోధో విశ్వామిత్రస్తపోధనః
గాలవా, నీవు సముచితమని భావిస్తే, గురుదక్షిణను ఇవ్వు అని తపస్సులో ధనవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు కొంత కోపంతో అన్నాడు.
సోఽయం శోకేన మహతా తప్యమానో ద్విజర్షభః । అశక్తః ప్రతికర్తుం తద్భవన్తం శరణం గతః
ఈ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు, గొప్ప దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తిరిగి చెల్లించలేక, నీ వద్ద ఆశ్రయం కోరాడు.
ప్రతిగృహ్య నరవ్యాఘ్ర త్వత్తో భిక్షాం గతవ్యథః । కృత్వాఽఽపవర్గం గురవే చరిష్యతి మహత్తపః
నరసింహా, నీవు దానం ఇచ్చిన తరువాత ఇతడు బాధలన్నీ విడిచి, గురుదక్షిణను తీర్చుకుని, మళ్ళీ గొప్ప తపస్సు చేస్తాడు.
తపసః సంవిభాగేన భవన్తమపి యోక్ష్యతే। స్వేన రాజర్షితపసా పూర్ణం త్వాం పూరయిష్యతి
తన తపస్సు ఫలాన్ని contigo పంచుకుని, రాజర్షి తపస్సుతో నిన్ను పూర్తిగా సంతృప్తిపరచగలడు.
యావన్తి రోమాణి హయే భవన్తీహ నరేశ్వర । తావన్తో వాజినో లోకాన్ప్రాప్నువన్తి మహీపతే
ఓ రాజా! గుర్రానికి ఎన్ని రోమాలు ఉంటాయో, గుర్రం అంతే లోకాలను పొందుతుంది, భూమిపతీ!
పాత్రం ప్రతిగ్రహస్యాయం దాతుం పాత్రం తథా భవాన్ । శఙ్ఖే క్షీరమివాసక్తం భవత్వేతత్తథోపమమ్
ఇది దానం చేయడానికి యోగ్యుడు, మీరు కూడా యోగ్యమైన దాత. ఇది శంఖంలో పాలు అంటుకున్నట్టు, సరైన ఉపమానం కావచ్చు.
ఏవముక్తః సుపర్ణేన తథ్యం వచనముత్తమమ్ । విమృశ్యావహితో రాజా నిశ్చిత్య చ పునః పునః
సుపర్ణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ నిజమైన, ఉత్తమమైన మాటలు విని, రాజు శ్రద్ధగా, ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ విచారించాడు.
యష్టా క్రతుసహస్రాణాం దాతా దానపతిః ప్రభుః । యయాతిః సర్వకాశీశ ఇదం వచనమబ్రవీత్
వెయ్యి యజ్ఞాలు చేసినవాడు, గొప్ప దాత, శక్తిమంతుడు, కాశీలందరికీ అధిపతి అయిన యయాతి ఇలా అన్నాడు.
దృష్ట్వా ప్రియసఖం తార్క్ష్యం గాలవం చ ద్విజర్షభమ్ । నిదర్శనం చ తపసో భిక్షాం శ్లాఘ్యాం చ కీర్తితామ్
తన ప్రియ మిత్రుడు తార్క్ష్యుడిని, గొప్ప బ్రాహ్మణుడు గాలవుడిని చూసి, తపస్సు ఉదాహరణను, గొప్ప దానాన్ని గుర్తు చేసుకుని మాట్లాడాడు.
అతీత్య చ నృపానన్యానాదిత్యకులసంభవాన్ । మత్సకాశమనుప్రాప్తావేతాం బుద్ధిమవేక్ష్య చ
ఆదిత్య వంశానికి చెందిన ఇతర రాజులను వదిలి, నన్ను ఆశ్రయించి వచ్చారు. మీరు ఈ నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నారు.
అద్య మే సఫలం జన్మ తారితం చాద్య మే కలమ్ । అద్యాయం తారితో దేశో మమ తార్క్ష్య త్వయాఽనఘ
ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకం అయింది, నా ఋణం తీరింది. పాపరహిత తార్క్ష్యా! నీవు నా దేశాన్ని రక్షించావు.
వక్తుమిచ్ఛామి తు సఖే యథా జానాసి మాం పురా । న తథా విత్తవానస్మి క్షీణం విత్తం చ మే సఖే
స్నేహితుడా! నన్ను నీవు ముందుగా ఎలా తెలుసావో అలా చెప్పాలని ఉంది. ఇప్పుడు నాకు అంత సంపద లేదు; నా ధనం తగ్గిపోయింది.
న చ శక్తోఽస్మి తే కర్తుం మోఘమాగమనం ఖగ। న చాశామస్య విపర్షేర్వితథీకర్తుముత్సహే
పక్షీ! నీవు వచ్చినదాన్ని వృథా చేయలేను. ఈ యాచకుని ఆశను కూడా విఫలపరచడం నాకు సాధ్యం కాదు.
పుత్రీం దాస్యామి యత్కార్యమియం సంపాదయిష్యతి। అభిగమ్య హతాశో హి నివృత్తో దహతే కులమ్
నా కుమార్తెను ఇస్తాను; అవసరమైనది ఆమె చేస్తుంది. ఎందుకంటే ఆశతో వచ్చినవాడు నిరాశతో వెళ్తే, అతని వంశాన్ని కాల్చేస్తాడు.
నాతః పరం వైనతేయ కించిత్పాపిష్ఠముచ్యతే । ప్రథాశానాశనం లోకే దేహి నాస్తీతి వా వచః
వైనతేయా! ఆశతో ఉన్నవాడికి 'ఇచ్చేందుకు ఏమీ లేదు' అని చెప్పడం కన్నా పెద్ద పాపం లేదు.
హతాశో హ్యకృతార్థః సన్హతః సంభావితో నరః । హినస్తి తస్య పుత్రాంశ్చ పౌత్రాంశ్చాకుర్వతో హితమ్
నిరాశపడి, కోరిక తీరని, అయినా గౌరవం పొందినవాడు, తనకు మేలు చేయని వాడి కుమారులకూ మనవళ్లకూ హాని చేస్తాడు.
తస్మాచ్చతుర్ణాం వంశానాం స్థాపయిత్రీ సుతా మమ। `మాధవీ నామ తార్క్ష్యేయం సర్వధర్మప్రదాయినీ
కాబట్టి, నా కుమార్తె మాధవీ, తార్క్ష్యా, నలుగురు వంశాలను నిలబెడుతుంది. ఆమె అన్ని ధర్మాలను ప్రసాదించగలదు.
ఇయం సురసుతప్రఖ్యా సర్వధర్మోపచాయినీ। సదా దేవమనుష్యణామసురాణాం చ గాలవ । కాఙ్క్షితా రూపతో బాలా సుతా మే ప్రతిగృహ్యతామ్
ఇది దేవకన్యకు సమానంగా పేరుగాంచింది, అన్ని ధర్మాలకు ఆధారం. దేవతలు, మనుషులు, అసురులు అందరూ ఆమె అందాన్ని కోరుకుంటారు. గాలవా! నా కుమార్తెను నీవు స్వీకరించు.
అస్యాః శుల్కం ప్రదాస్యన్తి నృపా రాజ్యమపి ధ్రవమ్। కిం పునః శ్యామకర్ణానాం హయానాం ద్వే చతుఃశతే
ఈమెకు రాజులు రాజ్యాన్నే కని ఇస్తారు; మరి నలుగురు నల్ల చెవి గుర్రాలు ఇవ్వడం ఏమంత పెద్ద విషయం?
స భవాప్రతిగృహ్ణాతు మమైతాం మాధవీం సుతామ్। అహం దౌహిత్రవాన్త్స్యాం వై వర ఏష మమ ప్రభో
ఆయన నా కుమార్తె మాధవిని స్వీకరించాలి. నాకు మనవళ్లు కలుగుతారు. ప్రభూ! ఇదే నా కోరిక.