అనుజ్ఞాతస్తు శాణ్డిల్యా యథాగతముపాగమత్ । నైవ చాసాదయామాస తథారూపాంస్తురఙ్గమాన్
శాండిల్యుని అనుమతితో అతడు వచ్చినట్టు తిరిగి వెళ్లిపోయాడు; అలాంటి గుర్రాలను మరలా చూడలేదు.
విశ్వామిత్రోఽథ తం దృష్ట్వా గాలవం చాధ్వని స్థితః । ఉవాచ వదతాం శ్రేష్ఠో వైనతేయస్య సన్నిధౌ
ఆ సమయంలో మార్గంలో నిలబడి ఉన్న గాలవుని చూసి, వైనతేయుని సమక్షంలో వశిష్ఠుడు, వాక్చాతుర్యంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు.
యస్త్వయా స్వయమేవార్థః ప్రతిజ్ఞాతో మమ ద్విజ। తస్య కాలోఽపవర్గస్య యథా వా మన్యతే భవాన్
"నీవు నాకు స్వయంగా వాగ్దానం చేసిన కార్యాన్ని చేపట్టావు బ్రాహ్మణా. దాని పూర్తికాలం నీకు అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు నిర్ణయించు."
ప్రతీక్షిష్యామ్యహం కాలమేతావన్తం తథా పరమ్ । యథాసంసిధ్యతే విప్ర స మార్గస్తు నిశామ్యతామ్
"ఆ కాలాన్ని నేను ఎదురుచూస్తాను, అవసరమైతే ఇంకా ఎక్కువ సమయం కూడా. బ్రాహ్మణా, అది పూర్తయినప్పుడు మార్గాన్ని నిర్ణయించు."
సుపర్ణోఽథాబ్రవీద్దీనం గాలవం భృశదుఃఖితమ్ । ప్రత్యక్షం ఖల్విదానీం మే విశ్వామిత్రో యదుక్తవాన్
ఆ సమయంలో తీవ్రంగా బాధపడుతున్న గాలవుని చూచి సుపర్ణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఇప్పుడు విశ్వామిత్రుడు నాకు చెప్పింది స్పష్టంగా తెలిసింది."
తదాగచ్ఛ ద్విజశ్రేష్ఠ మన్త్రయిష్యావ గాలవ । నాదత్త్వా గురవే శక్యం కృత్స్నమర్థం త్వయాఽఽసితుమ్
"రా బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, మనం కలిసి ఆలోచిద్దాం గాలవా. గురువుకి ఇవ్వకుండా నీవు మొత్తం కార్యాన్ని పూర్తిచేయడం సాధ్యం కాదు."
అథాహ గాలవం దీనం సుపర్ణః పతతాం వరః। నిర్మితం వహ్నినా భూమౌ వాయునా శోధితం తథా। యస్మాద్ధిరణ్మయం సర్వం హిరణ్యం తేన చోచ్యతే
ఆ సమయంలో పక్షిరాజు గరుడుడు, మునిగిపోయిన గాలవుని చూసి ఇలా అన్నాడు: "బంగారం అనేది భూమిపై అగ్నిలో తయారై, గాలితో శుద్ధి చెయ్యబడుతుంది. అందుకే బంగారం అన్నదే బంగారమే."
ధత్తే ధారయతే చేదమతస్మాత్కారణాద్ధనమ్ । తదేతత్రిషు లోకేషు ధనం తిష్ఠతి శాశ్వతమ్
ఇది లోకాన్ని మోయటానికి, నిలిపేటానికి ఉపయోగపడుతుంది. అందుకే మూడు లోకాలలో ధనం శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.
నిత్యం ప్రోష్ఠపదాభ్యాం చ శుక్రే ధనపతౌ తథా। మనుష్యేభ్యః సమాదత్తే శుక్రశ్చిత్తార్జితం ధనమ్
ప్రోష్ఠపద నక్షత్రాలు, అలాగే శుక్రుడు ధనపతి కూడా, మనుషులు శ్రమతో సంపాదించిన ధనాన్ని ఎప్పుడూ స్వీకరిస్తారు.
అజైకపాదహిర్బుధ్న్యౌ రక్ష్యేతే ధనదేన చ। ఏవం న శక్యతే లబ్ధుమలబ్ధవ్యం ద్విజర్షభ । ఋతే చ ధనమశ్వానాం నావాప్తిర్విద్యతే తవ
అజైకపాదుడు, అహిర్బుధ్నుడు కూడా ధనదుని ద్వారా కాపాడబడుతున్నారు. అందువల్ల, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ధనం లేకపోతే సాధించలేనిది సాధ్యం కాదు; అలాగే, ధనం లేకపోతే నీవు గుర్రాలను పొందలేవు.
స త్వం యాచాత్ర రాజానం కంచిద్రాజర్షివంశజమ్ । అపీడ్య రాజా పౌరాన్హి యో నౌ కుర్యాత్కృతార్థినౌ
కాబట్టి, రాజర్షుల వంశానికి చెందిన ఏదైనా రాజును అడుగు. ప్రజలను బాధించని రాజు మన కోరికను నెరవేర్చగలడు.
అస్తి సోమాన్వవాయే మే జాతః కశ్చిన్నృపః సఖా । అభిగచ్ఛావహే తం వై తస్యాస్తి విభవో భువి
సోమ వంశంలో నాకు ఒక స్నేహితుడు రాజు ఉన్నాడు. మనం అతని వద్దకు వెళ్ళుదాం. అతనికి భూమిపై గొప్ప ఐశ్వర్యం ఉంది.
యయాతిర్నామ రాజర్షిర్నోహుషః సత్యవిక్రమః । స దాస్యతి మయా చోక్తో భవతా చార్థితః స్వయమ్
అతని పేరు యయాతి. నాహుష వంశానికి చెందిన రాజర్షి, సత్యవంతుడు, పరాక్రమశాలి. నేను అడిగినా, నీవు స్వయంగా కోరినా, అతను తప్పకుండా ఇస్తాడు.
విభవశ్చాస్య సుమహానాసీద్ధనపతేరివ । ఏవం గురుధనం విద్వన్దానేనైవ విశోధయ
అతని ఐశ్వర్యం కూడా కుబేరుని వలె అపారంగా ఉంది. కాబట్టి, జ్ఞానవంతుడా, గురుదక్షిణను దానం ద్వారా నెరవేర్చు.
తథా తౌ కథయన్తౌ చ చిన్తయన్తౌ చ యత్క్షమమ్। ప్రతిష్ఠానే నరపతిం యయాతిం ప్రత్యుపస్థితౌ
ఇలా ఇద్దరూ మాట్లాడుకుంటూ, ఏది సముచితమో ఆలోచిస్తూ, యయాతి మహారాజు నగరానికి చేరుకున్నారు.
ప్రతిగృహ్య చ సత్కారైరర్ఘ్యపాద్యాదికం వరమ్ । పృష్టశ్చాగమనే హేతుమువాచ వినతాసుతః
వారు అక్కడకు రాగానే, పాద్యార్ఘ్యాదులతో సత్కారం చేసి, వచ్చిన కారణాన్ని వినతా కుమారుడిని అడిగారు.
అయం మే నాహుష సఖా గాలవస్తపసో నిధిః । విశ్వామిత్రస్య శిష్యోఽభూద్వర్షాణ్యయుతశో నృప
నాహుష వంశజుడా, ఇతను నా స్నేహితుడు గాలవుడు, తపస్సులో నిధి. ఇతను వేల సంవత్సరాలు విశ్వామిత్రునికి శిష్యుడిగా ఉన్నాడు, రాజా.
సోఽయం తేనాభ్యనుజ్ఞాత ఉపకారేప్సయా ద్విజః। తమాహ భగవాన్కిం తే దదాని గురుదక్షిణామ్
ఈ బ్రాహ్మణుడు, ఉపకారం చేయాలనే కోరికతో గురువు అనుమతితో, 'నీవు గురుదక్షిణగా ఏమి కావాలో చెప్పు' అని అడిగాడు.
అసకృత్తేన చోక్తేన కించిదాగతమన్యునా । అయముక్తః ప్రయచ్ఛేతి జానతా విభవం లఘు
పలుమార్లు అడిగినా, కొంత అసంతృప్తితో కూడి, తన ఐశ్వర్యాన్ని బాగా తెలిసిన గురువు, 'నాకు ఇవ్వు' అని చెప్పాడు.
ఏకతఃశ్యామకర్ణానాం శుభ్రాణాం శుద్ధజన్మనామ్ । అష్టౌ శతాని మే దేహి హయానాం చన్ద్రవర్చసామ్
ఒక చెవి నల్లగా, మిగతా శరీరం వెండివెలుగు లాంటి, పవిత్రమైన, మంచి వంశానికి చెందిన ఎనిమిది వందల గుర్రాలను నాకు ఇవ్వు అని కోరాడు.
గుర్వర్థో దీయతామేవ యది గాలవ మన్యసే । ఇత్యేవమాహ సక్రోధో విశ్వామిత్రస్తపోధనః
గాలవా, నీవు సముచితమని భావిస్తే, గురుదక్షిణను ఇవ్వు అని తపస్సులో ధనవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు కొంత కోపంతో అన్నాడు.
సోఽయం శోకేన మహతా తప్యమానో ద్విజర్షభః । అశక్తః ప్రతికర్తుం తద్భవన్తం శరణం గతః
ఈ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు, గొప్ప దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తిరిగి చెల్లించలేక, నీ వద్ద ఆశ్రయం కోరాడు.
ప్రతిగృహ్య నరవ్యాఘ్ర త్వత్తో భిక్షాం గతవ్యథః । కృత్వాఽఽపవర్గం గురవే చరిష్యతి మహత్తపః
నరసింహా, నీవు దానం ఇచ్చిన తరువాత ఇతడు బాధలన్నీ విడిచి, గురుదక్షిణను తీర్చుకుని, మళ్ళీ గొప్ప తపస్సు చేస్తాడు.
తపసః సంవిభాగేన భవన్తమపి యోక్ష్యతే। స్వేన రాజర్షితపసా పూర్ణం త్వాం పూరయిష్యతి
తన తపస్సు ఫలాన్ని contigo పంచుకుని, రాజర్షి తపస్సుతో నిన్ను పూర్తిగా సంతృప్తిపరచగలడు.
యావన్తి రోమాణి హయే భవన్తీహ నరేశ్వర । తావన్తో వాజినో లోకాన్ప్రాప్నువన్తి మహీపతే
ఓ రాజా! గుర్రానికి ఎన్ని రోమాలు ఉంటాయో, గుర్రం అంతే లోకాలను పొందుతుంది, భూమిపతీ!
పాత్రం ప్రతిగ్రహస్యాయం దాతుం పాత్రం తథా భవాన్ । శఙ్ఖే క్షీరమివాసక్తం భవత్వేతత్తథోపమమ్
ఇది దానం చేయడానికి యోగ్యుడు, మీరు కూడా యోగ్యమైన దాత. ఇది శంఖంలో పాలు అంటుకున్నట్టు, సరైన ఉపమానం కావచ్చు.
ఏవముక్తః సుపర్ణేన తథ్యం వచనముత్తమమ్ । విమృశ్యావహితో రాజా నిశ్చిత్య చ పునః పునః
సుపర్ణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ నిజమైన, ఉత్తమమైన మాటలు విని, రాజు శ్రద్ధగా, ఆలోచిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ విచారించాడు.
యష్టా క్రతుసహస్రాణాం దాతా దానపతిః ప్రభుః । యయాతిః సర్వకాశీశ ఇదం వచనమబ్రవీత్
వెయ్యి యజ్ఞాలు చేసినవాడు, గొప్ప దాత, శక్తిమంతుడు, కాశీలందరికీ అధిపతి అయిన యయాతి ఇలా అన్నాడు.
దృష్ట్వా ప్రియసఖం తార్క్ష్యం గాలవం చ ద్విజర్షభమ్ । నిదర్శనం చ తపసో భిక్షాం శ్లాఘ్యాం చ కీర్తితామ్
తన ప్రియ మిత్రుడు తార్క్ష్యుడిని, గొప్ప బ్రాహ్మణుడు గాలవుడిని చూసి, తపస్సు ఉదాహరణను, గొప్ప దానాన్ని గుర్తు చేసుకుని మాట్లాడాడు.
అతీత్య చ నృపానన్యానాదిత్యకులసంభవాన్ । మత్సకాశమనుప్రాప్తావేతాం బుద్ధిమవేక్ష్య చ
ఆదిత్య వంశానికి చెందిన ఇతర రాజులను వదిలి, నన్ను ఆశ్రయించి వచ్చారు. మీరు ఈ నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నారు.