అత్ర రాక్షసరాజేన పౌలస్త్యేన మహాత్మనా । రావణేన తపః కృత్వా సురేభ్యోఽమరతా వృతా
ఇక్కడ రాక్షసుల రాజు, పులస్త్యుని కుమారుడు, మహాత్ముడు అయిన రావణుడు తపస్సు చేసి దేవతల నుండి అమరత్వాన్ని పొందాడు.
అత్ర వృత్తేన వృత్రోఽపి శక్రశత్రుత్వమేయివాన్ । అత్ర సర్వాసవః ప్రాప్తాః పునర్గచ్ఛన్తి పఞ్చధా
ఇక్కడ తన ప్రవర్తన వల్ల వృత్రుడు కూడా ఇంద్రునికి శత్రువయ్యాడు. ఇక్కడ అన్ని ప్రాణశక్తులు చేరి, మళ్లీ అయిదు మార్గాల్లో వెళ్ళిపోతాయి.
అత్ర దుష్కృతకర్మాణో నరాః పచ్యన్తి గాలవ । అత్ర వైతరణీ నామ నదీ వైతరణైర్వృతా
ఇక్కడ, గాలవా, చెడు పనులు చేసిన మనుషులు నరకంలో నలుగుతారు. ఇక్కడ వైతరణి అనే నది ప్రవహిస్తుంది, అది వైతరణులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది.
అత్ర గత్వా సుఖస్యాన్తం దుఃఖస్యాన్తం ప్రపద్యతే। అత్రావృత్తో దినకరః సురసం క్షరతే పయః
ఇక్కడికి వచ్చి, సుఖానికి అంతం, దుఃఖానికి ముగింపు కలుగుతుంది. ఇక్కడ సూర్యుడు తిరిగి వచ్చి, దేవతలకు అమృతాన్ని కురిపిస్తాడు.
కాష్ఠాం చాసాద్య వాసిష్ఠీం హిమముత్సృజతే పునః। అత్రాహం గాలవ పురా క్షుధాఽఽర్తః పరిచిన్తయన్
వాశిష్ఠీ హద్దుకు చేరిన తర్వాత మళ్లీ మంచును విడిచిపెడతాడు. ఇక్కడ, గాలవా, నేను ఒకసారి ఆకలితో బాధపడి లోతుగా ఆలోచించాను.
లబ్ధవాన్యుధ్యమానౌ ద్వౌ బృహన్తౌ గజకచ్ఛపౌ । అత్ర చక్రధనుర్నామ సూర్యాఞ్జాతో మహానృషిః
ఇక్కడ నేను ప్రయత్నించి, రెండు గొప్ప జంతువులను — ఏనుగును, తాబేట — పొందాను. ఇక్కడ చక్రధన్వ అనే మహర్షి సూర్యుని నుండి జన్మించాడు.
విదుర్యం కపిలం దేవం యేనార్తాః సగరాత్మజాః । అత్ర సిద్ధాః శివా నామ బ్రాహ్మణా వేదపారగాః
ఇక్కడ సాగరుని కుమారులు, బాధపడుతూ, విదురుని కుమారుడు అయిన కపిలదేవుని తెలుసుకున్నారు. ఇక్కడ వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్న, సిద్ధులు, శివులు అనే బ్రాహ్మణులు నివసిస్తున్నారు.
అధీత్య సకలాన్వేదాఁల్లేభిరే మోక్షమక్షయమ్। అత్ర భోగవతీ నామ పురీ వాసుకిపాలితా
వారు అన్ని వేదాలు చదివి, నశించని మోక్షాన్ని పొందారు. ఇక్కడ వాసుకి పాలించే భోగవతి అనే నగరం ఉంది.
తక్షకేణ చ నాగేన తథైవైరావతేన చ। అత్ర నిర్యాణకాలేఽపి తమః సంప్రాప్యతే మహత్
ఇక్కడ తక్షకుడు అనే నాగుడు, అలాగే ఐరావతుడు నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ నుంచి వెళ్ళే సమయానికీ గొప్ప చీకటి ఎదురవుతుంది.
అభేద్యం భాస్కరేణాపి స్వయం వా కృష్ణవర్త్మనా । ఏష తస్యాపి తే మార్గః పరిచారస్య గాలవ । బ్రూహి మే యది గన్తవ్యం ప్రతీచీం శృణు చాపరామ్
ఈ మార్గాన్ని సూర్యుడు కూడా చీల్చలేడు, కృష్ణుని స్వంత దారిలో కూడా కాదు. ఇదే నీ ప్రయాణ మార్గం, గాలవా. నీవు వెళ్ళాలనుకుంటే చెప్పు, పశ్చిమ దిశ గురించి కూడా విను.
ఇయం దిగ్దియితా రాజ్ఞో వరుణస్య తు గోపతేః । సదా సలిలరాజస్య ప్రతిష్ఠా చాదిరేవ చ
ఇది జలాధిపతి అయిన వరుణుని దిక్కు, ఎప్పుడూ నీటి రాజు స్థానం, ఆధారం కూడా ఇదే.
అత్ర పశ్చాదహః సూర్యో విసర్జయతి గాః స్వయమ్ । పశ్చిమేత్యభివిఖ్యాతా దిగియం ద్విజసత్తమ
ఇక్కడ, రోజు ముగిసినప్పుడు, సూర్యుడు తన కిరణాలను స్వయంగా ఉపసంహరించుకుంటాడు. ఈ దిక్కు పశ్చిమ దిక్కుగా ప్రసిద్ధి చెందింది, ద్విజశ్రేష్ఠా.
యాదసామత్ర రాజ్యేన సలిలస్య చ గుప్తయే । కశ్యపో భగవాన్దేవో వరుణం స్మాభ్యషేచయత్
ఇక్కడ, జలజంతువుల రాజ్యం, నీటిని కాపాడటానికి, మహర్షి కశ్యపుడు వరుణుని రాజుగా అభిషేకించాడు.
అత్ర పీత్వా సమస్తాన్వై వరుణస్య రసాంస్తు షట్ । జాయతే తరుణః సోమః శుక్లస్యాదౌ తమిస్రహా
ఇక్కడ వరుణుని ఆరు ప్రవాహాలను పానంచేసి, యువ సోముడు శుక్లపక్షం మొదట్లో జన్మించి, చీకటిని తొలగిస్తాడు.
అత్ర పఞ్చాత్కృతా దైత్యా వాయునా సంయతాస్తదా । నిశ్చసన్తో మహావాతైరర్దితాః సుషుపుర్ద్విజ
ఇక్కడ, వాయువు ఐదు విధాలుగా దైత్యులను బంధించాడు. గొప్ప గాలుల వల్ల వారు కిందపడి, నిద్రపోయారు, బ్రాహ్మణా.
అత్ర సూర్యం ప్రణయినం ప్రతిగృహ్ణాతి పర్వతః । అస్తో నామ యతః సన్ధ్యా పశ్చిమా ప్రతిసర్యతి
ఇక్కడ పర్వతం తన ప్రియమైన సూర్యుణ్ని స్వీకరిస్తుంది. ఇక్కడి నుంచే 'అస్త' అని పిలిచే చోట నుండి పశ్చిమ సంధ్య ప్రారంభమవుతుంది.
అతో రాత్రిశ్చ నిద్రా చ నిర్గతా దివసక్షయే। జాయతే జీవలోకస్య హర్తుమర్ధమివాయుషః
ఈ కారణంగా రాత్రి, నిద్ర కూడా, పగలు ముగిసినప్పుడు కలుగుతాయి. ఇవి జీవుల ఆయుష్షు లో సగం తీసుకుపోతున్నట్టు ఉంటాయి.
అత్ర దేవీం దితిం సుప్తామాత్మప్రసవధారిణీమ్ । విగర్భామకరోచ్ఛక్రో యత్ర జాతో మరుద్గణః
ఇక్కడ దితి దేవి తన సంతానాన్ని మోస్తూ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఇంద్రుడు ఆమెను గర్భం లేకుండా చేశాడు. అక్కడే మరుత్ గణం జన్మించింది.
అత్ర మూలం హిమవతో మన్దరం యాతి శాశ్వతమ్ । అపి వర్షసహస్రేణ న చాస్యాన్తోఽధిగమ్యతే
ఇక్కడే హిమవంతు పర్వతానికి శాశ్వతమైన మూలమైన మందర పర్వతం ఉంది. వెయ్యేళ్ళ వర్షం పడినా, దాని అంతు ఎవరూ చేరలేరు.
అత్ర కాఞ్చనశైలస్య కాఞ్చనామ్బురుహస్య చ। ఉదధేస్తీరమాసాద్య సురభిః క్షరతే పయః
ఇక్కడే బంగారు పర్వతం, బంగారు కమలానికి దగ్గరగా, సముద్ర తీరంలో సురభి తన పాలను పారుస్తుంది.
అత్ర మధ్యే సముద్రస్య కబన్ధః ప్రతిదృశ్యతే। స్వర్భానోః సూర్యకల్పస్య సోమసూర్యౌ జిఘాంసతః
ఇక్కడ సముద్ర మధ్యలో కబంధుడు కనిపిస్తాడు. స్వర్భాను, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని పట్టుకోవాలని ఆశించి, వారి కాంతికి పోటీ పడతాడు.
సువర్ణశిరసోఽప్యత్ర హరిరోమ్ణః ప్రగాయతః । అదృశ్యస్యాప్రమేయస్య శ్రూయతే విపులో ధ్వనిః
ఇక్కడే కనబడని, కొలవలేని, బంగారు తల కలిగిన హరిరోమా పాడే గొప్ప శబ్దం వినిపిస్తుంది.
అత్ర ధ్వజవతీ నామ కుమారీ హరిమేధసః। ఆకాశే తిష్ఠతిష్ఠేతి తస్థౌ సూర్యస్య శాసనాత్
ఇక్కడ హరిమేధసుని కుమార్తె ధ్వజవతీ అనే యువతి, సూర్యుని ఆజ్ఞతో ఆకాశంలో నిలిచి ఉంటుంది.
అత్ర వాయుస్తథా వహ్నిరాపః ఖం చాపి గాలవ । ఆహ్నికం చైవ నైశం చ దుఃఖం స్పర్శం విముఞ్చతి
ఇక్కడ, గాలవా, గాలి, అగ్ని, నీరు, ఆకాశం, అలాగే పగలు, రాత్రి — ఇవన్నీ తమ బాధాకరమైన స్పర్శను వదిలిపెడతాయి.
అతఃప్రభృతి సూర్యస్య తిర్యగావర్తతే గతిః। అత్ర జ్యోతీంషి సర్వాణి విశన్త్యాదిత్యమణ్డలమ్
ఇక్కడినుంచి సూర్యుని నడక వంకరగా తిరుగుతుంది. ఇక్కడ అన్ని జ్యోతులు ఆది సూర్య మండలంలో కలిసిపోతాయి.
అష్టావింశతిరాత్రం చ క్రమ్య సహ భానునా। నిష్పతన్తి పునః సూర్యాత్సోమసంయోగయోగతః
ఇవి సూర్యునితో కలిసి ఇరవై ఎనిమిది రాత్రులు ప్రయాణించి, చంద్రునితో సంయోగం వల్ల మళ్లీ సూర్యుని నుండి బయటకు వస్తాయి.
అత్ర నిత్యం స్రవన్తీనాం ప్రభవః సాగరోదయః । అత్ర లోకత్రయస్యాపస్తిష్ఠన్తి వరుణాలయే
ఇక్కడే ఎప్పుడూ ప్రవహించే నదుల ఉద్భవం, సముద్రంలో కలిసే చోటు. ఇక్కడే మూడు లోకాల నీళ్ళు వరుణుని నివాసంలో నిలుస్తాయి.
అత్ర పన్నగరాజస్యాప్యనన్తస్య నివేశనమ్ । అనాదినిధనస్యాత్ర విష్ణోః స్థానమనుత్తమమ్
ఇక్కడే పన్నగరాజు అనంతుని నివాసం ఉంది. ఆదిము, అంతము లేని విష్ణువు యొక్క పరమ స్థానం కూడా ఇక్కడే.
అత్రానలసఖస్యాపి పవనస్య నివేశనమ్। మహర్షేః కశ్యపస్యాత్ర మారీచస్య నివేశనమ్
ఇక్కడే అగ్నికి స్నేహితుడైన వాయువు నివాసం. ఇక్కడే మహర్షి కశ్యపుడు, మరీచి కుమారుడు నివసిస్తాడు.
ఏష తే పశ్చిమో మార్గో దిగ్ద్వారేణ ప్రకీర్తితః। బ్రూహి గాలవ గచ్ఛావో బుద్ధిః కా ద్విజసత్తమ
ఇది నీకు పశ్చిమ దిశకు మార్గం, దిక్కుల ద్వారం అని ప్రసిద్ధి. గాలవా, చెప్పు, మనం వెళ్ళుదాం — నీ నిర్ణయం ఏమిటి, ఉత్తమ ద్విజుడా?