అత్ర వేదాఞ్జగౌ పూర్వం భగవాఁల్లోకభావనః । అత్రైవోక్తా సవిత్రాసీత్సావిత్రీ బ్రహ్మవాదిషు
ఇక్కడే లోకాలను సృష్టించిన భగవంతుడు మొదటగా వేదాలను పాడాడు. ఇక్కడే బ్రహ్మజ్ఞానులు మధ్య సావిత్రీ దేవి స్వయంగా సావిత్రీ మంత్రాన్ని చెప్పింది.
అత్ర దత్తాని సూర్యేణ యజూంషి ద్విజసత్తమ । అత్ర లబ్ధవరః సోమః సురైః క్రతుషు పీయతే
ఇక్కడే సూర్యుడు యజుర్వేద మంత్రాలను ఇచ్చాడు, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడే దేవతల ఆశీర్వాదంతో సోమరసం యజ్ఞాలలో పూజారులు పానమవుతుంది.
అత్ర తృప్తా హుతవహాః స్వాం యోనిముపభుఞ్జతే । అత్ర పాతాలమాశ్రిత్య వరుణః శ్రియమాప చ
ఇక్కడే తృప్తిచెందిన అగ్నిదేవతలు తమ స్వస్థానంలో ఆనందంగా ఉంటారు. ఇక్కడే వరుణుడు పాతాళంలో ఆశ్రయం పొంది ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
అత్ర పూర్వం వసిష్ఠస్య పౌరాణస్య ద్విజర్షభ । సూతిశ్చైవ ప్రతిష్ఠా చ నిధనం చ ప్రకాశతే
ఇక్కడే పూర్వకాలపు వశిష్ఠ మహర్షి జననం, స్థిరత, అంత్యము స్పష్టంగా తెలుస్తాయి, ద్విజశ్రేష్ఠా!
ఓఙ్కారస్యాత్ర జాయన్తే సృతయో దశతీర్దశ । పిబన్తి మునయో యత్ర హవిర్ధూమం స్మ ధూమపాః
ఇక్కడే ఓంకారంనుండి పది దిశల్లో పది ప్రవాహాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఇక్కడే ధూమపానముచేసే మునులు హవిస్సు ధూమాన్ని పానముచేస్తారు.
ప్రోక్షితా యత్ర బహవో వరాహాద్యా మృగా వనే। శక్రేణ యజ్ఞభాగార్థే దైవతేషు ప్రకల్పితాః
ఇక్కడే అరణ్యంలో ఉన్న వరాహాదులు సహా అనేక జంతువులను ఇంద్రుడు యజ్ఞంలో దేవతలకు భాగంగా అర్పించాడు.
అత్రాహితాః కృతఘ్నాశ్చ మానుషాశ్చాసురాశ్చ యే। ఉదయంస్తాన్హి సర్వాన్వై క్రోధాద్ధన్తి విభావసుః
ఇక్కడే కృతఘ్నులు, మానవులు, అసురులు ఎవరు ఉన్నా, వారిని అగ్నిదేవుడు కోపంతో కాల్చి నాశనం చేస్తాడు.
ఏతద్ద్వారం త్రిలోకస్య స్వర్గస్య చ సుఖస్య చ। ఏష పూర్వో దిశాం భాగో విశావోఽత్ర యదీచ్ఛసి
ఇది మూడు లోకాలకూ, స్వర్గానికి, సుఖానికి ద్వారం. ఇది తూర్పు దిక్కు, విశావా! నీవు కోరుకుంటే ఇక్కడికి రా.
ప్రియం కార్యం హి మే తస్య యస్యాస్మి వచనే స్థితః। బ్రూహి గాలవ యాస్యామి శృణు చాప్యపరాం దిశమ్
నేను ఎవరి ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నానో, వారి ఇష్టమైన పనిని తప్పక చేయాలి. గాలవా! చెప్పు, నేను వెళ్తాను. ఇక మరొక దిక్కు గురించీ విను.
ఇయం వివస్వదా పూర్వం శ్రౌతేన విధినా కిల। గురవే దక్షిణా దత్తా దక్షిణేత్యుచ్యతే చ దిక్
ఈ దక్షిణ దిక్కును పూర్వం వివస్వంతుడు వేదవిధానంగా గురువుకు దక్షిణగా సమర్పించాడు. అందుకే దీనిని 'దక్షిణ' అని పిలుస్తారు.
అత్ర లోకత్రయస్యాస్య పితృపక్షః ప్రతిష్ఠితః। అత్రోష్మపాణాం దేవానాం నివాసః శ్రూయతే ద్విజ
ఈ దిక్కులో మూడు లోకాల పితృవర్గం స్థాపించబడి ఉంది. ఇక్కడే ఉష్ణపాన దేవతలు నివసిస్తారని చెబుతారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర విశ్వే సదా దేవాః పితృభిః సార్ధమాసతే। ఇజ్యమానాః స్మ లోకేషు సంప్రాప్తాస్తుల్యభాగతామ్
ఇక్కడే విశ్వదేవతలు ఎప్పుడూ పితృదేవతలతో కలిసి ఉంటారు. లోకాలలో పూజలు అందుకుని సమాన భాగాన్ని పొందారు.
ఏతద్ద్వితీయం దేవస్య ద్వారమాచక్షతే ద్విజ। త్రుటిశో లవశశ్చాపి గణ్యతే కాలనిశ్చయః
ఇది దేవునికి రెండవ ద్వారం అని అంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ కాలాన్ని క్షణాలూ, లవాలూ ద్వారా లెక్కిస్తారు.
అత్ర దేవర్షయో నిత్యం పితృలోకర్షయస్తథా। తథా రాజర్షయః సర్వే నివసన్తి గతవ్యథాః
ఇక్కడే దేవర్షులు, పితృలోక మహర్షులు, రాజర్షులు అందరూ సుఖంగా, బాధలేకుండా నివసిస్తారు.
అత్ర ధర్మశ్చ సత్యం చ కర్మ చాత్ర నిగద్యతే। గతిరేషా ద్విజశ్రేష్ఠ కర్మణామవసాయినామ్
ఇక్కడ ధర్మం, సత్యం, కర్మ గురించి మాట్లాడతారు. కర్మలు ముగిసిన వారికి ఇది మార్గమని, ద్విజశ్రేష్ఠా!
ఏషా దిక్సా ద్విజశ్రేష్ఠ యాం సర్వః ప్రతిపద్యతే। వృతా త్వనవబోధేన సుఖం తేన న గమ్యతే
ఇది దక్షిణ దిక్కు, ద్విజశ్రేష్ఠా! అందరూ ఈ దిక్కునే చేరతారు. కానీ అజ్ఞానంతో ఉండేవారికి ఇక్కడ సుఖం దక్కదు.
నైర్ఋతానాం సహస్రామి బహూన్యత్ర ద్విజర్షభ । సృష్టాని ప్రతికూలాని ద్రష్టవ్యాన్యకృతాత్మభిః
ఇక్కడ నైరుత దేవతలకు చెందిన వేలాది శత్రుత్వభావంతో ఉన్న ప్రాణులు, అపవిత్రమైన మనస్సు గలవారు చూడటానికి సృష్టించబడ్డారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర మన్దరకుఞ్జేషు విప్రర్షిసదనేషు చ। గాయన్తి గాథా గన్ధర్వాశ్చిత్తబుద్ధిహరా ద్విజ
ఇక్కడ మందారవృక్షాల తోటల్లో, బ్రాహ్మణ మహర్షుల ఆశ్రమాల్లో, గంధర్వులు మనస్సును, బుద్ధిని ఆకర్షించే గీతలను పాడుతుంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర సామాని గాథాభిః శ్రుత్వా గీతాని రైవతః । గతదారో గతామాత్యో గతరాజ్యో వనం గతః
ఇక్కడ రైవతుడు గీతలు, శ్లోకాలు విని, భార్యను కోల్పోయి, మంత్రులను కోల్పోయి, రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
అత్ర సావర్మినా చైవ యవక్రీతాత్మజేన చ। మర్యాదా స్థాపితా బ్రహ్మన్యాం సూర్యో నాతివర్తతే
ఇక్కడ సావర్ణి, యవకృతుని కుమారుడు ఇద్దరూ బ్రహ్మలో ఒక హద్దును ఏర్పరిచారు, ఆ హద్దును సూర్యుడు కూడా దాటి పోడు.
అత్ర రాక్షసరాజేన పౌలస్త్యేన మహాత్మనా । రావణేన తపః కృత్వా సురేభ్యోఽమరతా వృతా
ఇక్కడ రాక్షసుల రాజు, పులస్త్యుని కుమారుడు, మహాత్ముడు అయిన రావణుడు తపస్సు చేసి దేవతల నుండి అమరత్వాన్ని పొందాడు.
అత్ర వృత్తేన వృత్రోఽపి శక్రశత్రుత్వమేయివాన్ । అత్ర సర్వాసవః ప్రాప్తాః పునర్గచ్ఛన్తి పఞ్చధా
ఇక్కడ తన ప్రవర్తన వల్ల వృత్రుడు కూడా ఇంద్రునికి శత్రువయ్యాడు. ఇక్కడ అన్ని ప్రాణశక్తులు చేరి, మళ్లీ అయిదు మార్గాల్లో వెళ్ళిపోతాయి.
అత్ర దుష్కృతకర్మాణో నరాః పచ్యన్తి గాలవ । అత్ర వైతరణీ నామ నదీ వైతరణైర్వృతా
ఇక్కడ, గాలవా, చెడు పనులు చేసిన మనుషులు నరకంలో నలుగుతారు. ఇక్కడ వైతరణి అనే నది ప్రవహిస్తుంది, అది వైతరణులతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది.
అత్ర గత్వా సుఖస్యాన్తం దుఃఖస్యాన్తం ప్రపద్యతే। అత్రావృత్తో దినకరః సురసం క్షరతే పయః
ఇక్కడికి వచ్చి, సుఖానికి అంతం, దుఃఖానికి ముగింపు కలుగుతుంది. ఇక్కడ సూర్యుడు తిరిగి వచ్చి, దేవతలకు అమృతాన్ని కురిపిస్తాడు.
కాష్ఠాం చాసాద్య వాసిష్ఠీం హిమముత్సృజతే పునః। అత్రాహం గాలవ పురా క్షుధాఽఽర్తః పరిచిన్తయన్
వాశిష్ఠీ హద్దుకు చేరిన తర్వాత మళ్లీ మంచును విడిచిపెడతాడు. ఇక్కడ, గాలవా, నేను ఒకసారి ఆకలితో బాధపడి లోతుగా ఆలోచించాను.
లబ్ధవాన్యుధ్యమానౌ ద్వౌ బృహన్తౌ గజకచ్ఛపౌ । అత్ర చక్రధనుర్నామ సూర్యాఞ్జాతో మహానృషిః
ఇక్కడ నేను ప్రయత్నించి, రెండు గొప్ప జంతువులను — ఏనుగును, తాబేట — పొందాను. ఇక్కడ చక్రధన్వ అనే మహర్షి సూర్యుని నుండి జన్మించాడు.
విదుర్యం కపిలం దేవం యేనార్తాః సగరాత్మజాః । అత్ర సిద్ధాః శివా నామ బ్రాహ్మణా వేదపారగాః
ఇక్కడ సాగరుని కుమారులు, బాధపడుతూ, విదురుని కుమారుడు అయిన కపిలదేవుని తెలుసుకున్నారు. ఇక్కడ వేదాలను పూర్తిగా నేర్చుకున్న, సిద్ధులు, శివులు అనే బ్రాహ్మణులు నివసిస్తున్నారు.
అధీత్య సకలాన్వేదాఁల్లేభిరే మోక్షమక్షయమ్। అత్ర భోగవతీ నామ పురీ వాసుకిపాలితా
వారు అన్ని వేదాలు చదివి, నశించని మోక్షాన్ని పొందారు. ఇక్కడ వాసుకి పాలించే భోగవతి అనే నగరం ఉంది.
తక్షకేణ చ నాగేన తథైవైరావతేన చ। అత్ర నిర్యాణకాలేఽపి తమః సంప్రాప్యతే మహత్
ఇక్కడ తక్షకుడు అనే నాగుడు, అలాగే ఐరావతుడు నివసిస్తున్నారు. ఇక్కడ నుంచి వెళ్ళే సమయానికీ గొప్ప చీకటి ఎదురవుతుంది.
అభేద్యం భాస్కరేణాపి స్వయం వా కృష్ణవర్త్మనా । ఏష తస్యాపి తే మార్గః పరిచారస్య గాలవ । బ్రూహి మే యది గన్తవ్యం ప్రతీచీం శృణు చాపరామ్
ఈ మార్గాన్ని సూర్యుడు కూడా చీల్చలేడు, కృష్ణుని స్వంత దారిలో కూడా కాదు. ఇదే నీ ప్రయాణ మార్గం, గాలవా. నీవు వెళ్ళాలనుకుంటే చెప్పు, పశ్చిమ దిశ గురించి కూడా విను.