స భవానేతు గచ్ఛావ నయిష్యే త్వాం యథాసుఖమ్ । దేశం పారం పృథివ్యా వా గచ్ఛ గాలవ మా చిరమ్
మనం వెళ్ళుదాం, నిన్ను నీవు కోరిన చోటికి సుఖంగా తీసుకెళ్తాను. గాలవా! భూమి చివరికి అయినా, ఎక్కడైనా వెంటనే వెళ్ళు.
అనుశిష్టోఽస్మి దేవేన గాలవ జ్ఞానయోనినా। బ్రూహి కామం తు కాం యామి ద్రష్టుం ప్రథమమో దిశమ్
దేవుడు, జ్ఞానానికి మూలమైన వాడు, నన్ను ఉపదేశించాడు గాలవా! ముందుగా ఏ దిశకు వెళ్ళి చూడాలనుకుంటావో చెప్పు.
పూర్వాం వా దక్షిణాం వాహమథవా పశ్చిమాం దిశమ్। ఉత్తరాం వా ద్విజశ్రేష్ఠ కుతో గచ్ఛామి గాలవ
పూర్వదిశకు, దక్షిణదిశకు, లేక పశ్చిమదిశకు వెళ్ళాలా? ఉత్తరదిశకా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఎక్కడికి వెళ్ళాలి, గాలవా?
యస్యాముదయతే పూర్వం సర్వలోకప్రభావనః । సవితా యత్ర సన్ధ్యాయాం సాధ్యానాం వర్తతే తపః
ఎక్కడ సూర్యుడు ముందుగా ఉదయిస్తాడో, అన్ని లోకాలకూ వెలుగు నిచ్చేవాడు, సంధ్యాసమయంలో సాధ్యులు తపస్సు చేసే దిశ అదే.
యస్యాం పూర్వం మతిర్జాతా యయా వ్యాప్తమిదం జగత్। చక్షుషీ యత్ర ధర్మస్య యత్ర చైష ప్రతిష్ఠితః
ఎక్కడ మొదటగా ఆలోచన పుట్టిందో, దానివల్ల ఈ జగత్తు వ్యాపించిందో, ధర్మానికి కన్నులు ఉన్న చోట, ధర్ముడు స్థిరమైన చోట అదే దిశ.
కృతం యతో హుతం హవ్యం సర్పతే సర్వతోదిశమ్ ।। ఏతద్ద్వారం ద్విజశ్రేష్ఠ దివసస్య తథాఽధ్వనః
ఎక్కడ నుండి హోమంలో నైవేద్యం సమస్త దిశలకు వ్యాపిస్తుందో, అదే దినమునకు, మార్గానికి ద్వారం, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
అత్ర పూర్వం ప్రసూతా వై దాక్షాయణ్యః ప్రజాః స్త్రియః । యస్యాం దిశి ప్రవృద్ధాశ్చ కశ్యపస్యాత్మసంభవాః
ఇక్కడే దక్షుడి కుమార్తెలు, స్త్రీలు ముందుగా జన్మించారు. ఈ దిశలో కశ్యపుని సంతానం విస్తరించింది.
అదోమూలా సురాణాం శ్రీర్యత్ర శక్రోఽభ్యషిచ్యత। సురరాజ్యేన విప్రర్షే దేవైశ్చాత్ర తపశ్చితమ్
ఇక్కడే దేవతలకు ఐశ్వర్యానికి మూలం ఉంది, ఇక్కడే శక్రుడు అభిషేకం పొందాడు. ఇక్కడే దేవతలు తపస్సు చేశారు, మునిశ్రేష్ఠా!
ఏతస్మాత్కారణాద్బ్రహ్మన్పూర్వేత్యేషా దిగుచ్యతే। యస్మాత్పూర్వతరే కాలే పూర్వమేవావృతాసురైః
ఈ కారణంగా, బ్రాహ్మణా! ఈ దిశను 'పూర్వం' అంటారు. ఎందుకంటే పుర్వకాలంలో దేవతలు ముందుగా ఇక్కడే స్థిరపడ్డారు.
అత ఏవ చ సర్వేషాం పూర్వామాశాం ప్రచక్షతే । పూర్వం సర్వాణి కార్యాణి దైవాని సుఖమీప్సతా
అందుకే అందరూ పూర్వదిశను ప్రధాన దిశగా పిలుస్తారు. అన్ని కార్యాలు, దైవ ones, సుఖం కోరేవి, పూర్వదిశలోనే మొదలు పెడతారు.
అత్ర వేదాఞ్జగౌ పూర్వం భగవాఁల్లోకభావనః । అత్రైవోక్తా సవిత్రాసీత్సావిత్రీ బ్రహ్మవాదిషు
ఇక్కడే లోకాలను సృష్టించిన భగవంతుడు మొదటగా వేదాలను పాడాడు. ఇక్కడే బ్రహ్మజ్ఞానులు మధ్య సావిత్రీ దేవి స్వయంగా సావిత్రీ మంత్రాన్ని చెప్పింది.
అత్ర దత్తాని సూర్యేణ యజూంషి ద్విజసత్తమ । అత్ర లబ్ధవరః సోమః సురైః క్రతుషు పీయతే
ఇక్కడే సూర్యుడు యజుర్వేద మంత్రాలను ఇచ్చాడు, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడే దేవతల ఆశీర్వాదంతో సోమరసం యజ్ఞాలలో పూజారులు పానమవుతుంది.
అత్ర తృప్తా హుతవహాః స్వాం యోనిముపభుఞ్జతే । అత్ర పాతాలమాశ్రిత్య వరుణః శ్రియమాప చ
ఇక్కడే తృప్తిచెందిన అగ్నిదేవతలు తమ స్వస్థానంలో ఆనందంగా ఉంటారు. ఇక్కడే వరుణుడు పాతాళంలో ఆశ్రయం పొంది ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
అత్ర పూర్వం వసిష్ఠస్య పౌరాణస్య ద్విజర్షభ । సూతిశ్చైవ ప్రతిష్ఠా చ నిధనం చ ప్రకాశతే
ఇక్కడే పూర్వకాలపు వశిష్ఠ మహర్షి జననం, స్థిరత, అంత్యము స్పష్టంగా తెలుస్తాయి, ద్విజశ్రేష్ఠా!
ఓఙ్కారస్యాత్ర జాయన్తే సృతయో దశతీర్దశ । పిబన్తి మునయో యత్ర హవిర్ధూమం స్మ ధూమపాః
ఇక్కడే ఓంకారంనుండి పది దిశల్లో పది ప్రవాహాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఇక్కడే ధూమపానముచేసే మునులు హవిస్సు ధూమాన్ని పానముచేస్తారు.
ప్రోక్షితా యత్ర బహవో వరాహాద్యా మృగా వనే। శక్రేణ యజ్ఞభాగార్థే దైవతేషు ప్రకల్పితాః
ఇక్కడే అరణ్యంలో ఉన్న వరాహాదులు సహా అనేక జంతువులను ఇంద్రుడు యజ్ఞంలో దేవతలకు భాగంగా అర్పించాడు.
అత్రాహితాః కృతఘ్నాశ్చ మానుషాశ్చాసురాశ్చ యే। ఉదయంస్తాన్హి సర్వాన్వై క్రోధాద్ధన్తి విభావసుః
ఇక్కడే కృతఘ్నులు, మానవులు, అసురులు ఎవరు ఉన్నా, వారిని అగ్నిదేవుడు కోపంతో కాల్చి నాశనం చేస్తాడు.
ఏతద్ద్వారం త్రిలోకస్య స్వర్గస్య చ సుఖస్య చ। ఏష పూర్వో దిశాం భాగో విశావోఽత్ర యదీచ్ఛసి
ఇది మూడు లోకాలకూ, స్వర్గానికి, సుఖానికి ద్వారం. ఇది తూర్పు దిక్కు, విశావా! నీవు కోరుకుంటే ఇక్కడికి రా.
ప్రియం కార్యం హి మే తస్య యస్యాస్మి వచనే స్థితః। బ్రూహి గాలవ యాస్యామి శృణు చాప్యపరాం దిశమ్
నేను ఎవరి ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నానో, వారి ఇష్టమైన పనిని తప్పక చేయాలి. గాలవా! చెప్పు, నేను వెళ్తాను. ఇక మరొక దిక్కు గురించీ విను.
ఇయం వివస్వదా పూర్వం శ్రౌతేన విధినా కిల। గురవే దక్షిణా దత్తా దక్షిణేత్యుచ్యతే చ దిక్
ఈ దక్షిణ దిక్కును పూర్వం వివస్వంతుడు వేదవిధానంగా గురువుకు దక్షిణగా సమర్పించాడు. అందుకే దీనిని 'దక్షిణ' అని పిలుస్తారు.
అత్ర లోకత్రయస్యాస్య పితృపక్షః ప్రతిష్ఠితః। అత్రోష్మపాణాం దేవానాం నివాసః శ్రూయతే ద్విజ
ఈ దిక్కులో మూడు లోకాల పితృవర్గం స్థాపించబడి ఉంది. ఇక్కడే ఉష్ణపాన దేవతలు నివసిస్తారని చెబుతారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర విశ్వే సదా దేవాః పితృభిః సార్ధమాసతే। ఇజ్యమానాః స్మ లోకేషు సంప్రాప్తాస్తుల్యభాగతామ్
ఇక్కడే విశ్వదేవతలు ఎప్పుడూ పితృదేవతలతో కలిసి ఉంటారు. లోకాలలో పూజలు అందుకుని సమాన భాగాన్ని పొందారు.
ఏతద్ద్వితీయం దేవస్య ద్వారమాచక్షతే ద్విజ। త్రుటిశో లవశశ్చాపి గణ్యతే కాలనిశ్చయః
ఇది దేవునికి రెండవ ద్వారం అని అంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడ కాలాన్ని క్షణాలూ, లవాలూ ద్వారా లెక్కిస్తారు.
అత్ర దేవర్షయో నిత్యం పితృలోకర్షయస్తథా। తథా రాజర్షయః సర్వే నివసన్తి గతవ్యథాః
ఇక్కడే దేవర్షులు, పితృలోక మహర్షులు, రాజర్షులు అందరూ సుఖంగా, బాధలేకుండా నివసిస్తారు.
అత్ర ధర్మశ్చ సత్యం చ కర్మ చాత్ర నిగద్యతే। గతిరేషా ద్విజశ్రేష్ఠ కర్మణామవసాయినామ్
ఇక్కడ ధర్మం, సత్యం, కర్మ గురించి మాట్లాడతారు. కర్మలు ముగిసిన వారికి ఇది మార్గమని, ద్విజశ్రేష్ఠా!
ఏషా దిక్సా ద్విజశ్రేష్ఠ యాం సర్వః ప్రతిపద్యతే। వృతా త్వనవబోధేన సుఖం తేన న గమ్యతే
ఇది దక్షిణ దిక్కు, ద్విజశ్రేష్ఠా! అందరూ ఈ దిక్కునే చేరతారు. కానీ అజ్ఞానంతో ఉండేవారికి ఇక్కడ సుఖం దక్కదు.
నైర్ఋతానాం సహస్రామి బహూన్యత్ర ద్విజర్షభ । సృష్టాని ప్రతికూలాని ద్రష్టవ్యాన్యకృతాత్మభిః
ఇక్కడ నైరుత దేవతలకు చెందిన వేలాది శత్రుత్వభావంతో ఉన్న ప్రాణులు, అపవిత్రమైన మనస్సు గలవారు చూడటానికి సృష్టించబడ్డారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర మన్దరకుఞ్జేషు విప్రర్షిసదనేషు చ। గాయన్తి గాథా గన్ధర్వాశ్చిత్తబుద్ధిహరా ద్విజ
ఇక్కడ మందారవృక్షాల తోటల్లో, బ్రాహ్మణ మహర్షుల ఆశ్రమాల్లో, గంధర్వులు మనస్సును, బుద్ధిని ఆకర్షించే గీతలను పాడుతుంటారు, ద్విజశ్రేష్ఠా!
అత్ర సామాని గాథాభిః శ్రుత్వా గీతాని రైవతః । గతదారో గతామాత్యో గతరాజ్యో వనం గతః
ఇక్కడ రైవతుడు గీతలు, శ్లోకాలు విని, భార్యను కోల్పోయి, మంత్రులను కోల్పోయి, రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
అత్ర సావర్మినా చైవ యవక్రీతాత్మజేన చ। మర్యాదా స్థాపితా బ్రహ్మన్యాం సూర్యో నాతివర్తతే
ఇక్కడ సావర్ణి, యవకృతుని కుమారుడు ఇద్దరూ బ్రహ్మలో ఒక హద్దును ఏర్పరిచారు, ఆ హద్దును సూర్యుడు కూడా దాటి పోడు.