న రూపమనృతస్యాస్తి నానృతస్యాస్తి సన్తతిః । నానృతస్యాధిపత్యం చ కుత ఏవ గతిః శుభా
అబద్ధానికి అందం లేదు, అబద్ధానికి సంతానం లేదు, అబద్ధంతో అధికారం రాదు—అయితే మంచి ఫలితం ఎలా వస్తుంది?
కుతః కృతఘ్నస్య యశః కుతః స్థానం కుతః సుఖమ్। అశ్రద్ధేయః కృతఘ్నో హి కృతఘ్నే నాస్తి నిష్కృతిః
కృతఘ్నుడికి పేరు ఎక్కడ, స్థానం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ? కృతఘ్నుడిని ఎవ్వరూ నమ్మరు, అతనికి పాప పరిహారం కూడా ఉండదు.
న జీవత్యధనః పాపః కుతః పాపస్య తన్త్రణమ్। పాపో ధ్రువమవాప్నోతి వినాశం నాశయన్కృతమ్
ధనములేని దుష్టుడు బ్రతకడు; దుష్టుడికి ఏం సాధ్యమవుతుంది? దుష్టుడు తప్పక నాశనమునే పొందుతాడు, చేసిందే నాశనం చేస్తూ.
సోఽహం పాపః కృతఘ్నస్య కృపణశ్చానృతోఽపి చ । గురోర్యః కృతకార్యః సంస్తత్కరోమి న భాషితమ్
నేను దుష్టుడిని, కృతఘ్నుడిని, దయలేని వాడిని, అబద్ధం చెప్పేవాడిని కూడా. గురువుకు సేవ చేసినా, దానిని నేను చెప్పను.
సోఽహం ప్రాణాన్విమోక్ష్యామి కృత్వా యత్నమనుత్తమమ్ । అర్థితా న మయా కాచిత్కృతపూర్వా దివౌకసామ్
కాబట్టి, నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను, పరమయత్నం చేసిన తరువాత. దేవతల దగ్గర నేను ఎప్పుడూ ఏదీ అడగలేదు.
మానయన్తి చ మాం సర్వే త్రిదశా యజ్ఞసంస్తరే। అహం తు విబుధశ్రేష్ఠం దేవం త్రిభువనేశ్వరమ్ । విష్ణుం గచ్ఛామ్యహం కృష్ణం గతిం గతిమతాం వరమ్
యజ్ఞసభలో అందరు దేవతలు నన్ను గౌరవిస్తారు. కానీ నేను మాత్రం మూడు లోకాలకు అధిపతియైన విష్ణువుని, శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళిపోతున్నాను.
భోగా యస్మాత్ప్రతిష్ఠన్తే వ్యాప్య సర్వాన్సురాసురాన్। ప్రణతో ద్రష్టుమిచ్ఛామి కృష్ణం యోగినమవ్యయమ్
సర్వదేవతలు, అసురులను ఆనందించించే భోగాలు ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటాయో, నేను ఆ కృష్ణుని, యోగిని, నశించని వాడిని భక్తితో దర్శించాలనుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తే సఖా తస్య గరుడో వినతాత్మజః । దర్శయామాస తం ప్రాహ సంహృష్టః ప్రియకామ్యయా
ఇలా అన్న తరువాత అతని స్నేహితుడైన వినతా కుమారుడు గరుడుడు ప్రత్యక్షమై, ఆనందంతో ప్రేమతో అతనితో మాట్లాడాడు.
సహృద్భవాన్మమ మతః సుహృదాం చ మతః సుహృత్। ఈప్సితేనాభిలాషేణ యోక్తవ్యో విభవే సతి
స్నేహితుడు మనసు నుండి పుడతాడు; స్నేహితులకూ స్నేహితుడిగా భావిస్తారు. మనసులో కోరిక ఉంటే, సంపద ఉన్నప్పుడు కలవాలి.
విభవశ్చాస్తి మే విప్ర వాసవావరజో ద్విజ । పూర్వముక్తస్త్వదర్థం చ కృతః కామశ్చ తేన మే
నా దగ్గర సంపద ఉంది, బ్రాహ్మణా! వాసవుని తమ్ముడా! మునుపు చెప్పినట్లుగా, నీ కోసమే నా కోరిక నెరవేరింది.
స భవానేతు గచ్ఛావ నయిష్యే త్వాం యథాసుఖమ్ । దేశం పారం పృథివ్యా వా గచ్ఛ గాలవ మా చిరమ్
మనం వెళ్ళుదాం, నిన్ను నీవు కోరిన చోటికి సుఖంగా తీసుకెళ్తాను. గాలవా! భూమి చివరికి అయినా, ఎక్కడైనా వెంటనే వెళ్ళు.
అనుశిష్టోఽస్మి దేవేన గాలవ జ్ఞానయోనినా। బ్రూహి కామం తు కాం యామి ద్రష్టుం ప్రథమమో దిశమ్
దేవుడు, జ్ఞానానికి మూలమైన వాడు, నన్ను ఉపదేశించాడు గాలవా! ముందుగా ఏ దిశకు వెళ్ళి చూడాలనుకుంటావో చెప్పు.
పూర్వాం వా దక్షిణాం వాహమథవా పశ్చిమాం దిశమ్। ఉత్తరాం వా ద్విజశ్రేష్ఠ కుతో గచ్ఛామి గాలవ
పూర్వదిశకు, దక్షిణదిశకు, లేక పశ్చిమదిశకు వెళ్ళాలా? ఉత్తరదిశకా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఎక్కడికి వెళ్ళాలి, గాలవా?
యస్యాముదయతే పూర్వం సర్వలోకప్రభావనః । సవితా యత్ర సన్ధ్యాయాం సాధ్యానాం వర్తతే తపః
ఎక్కడ సూర్యుడు ముందుగా ఉదయిస్తాడో, అన్ని లోకాలకూ వెలుగు నిచ్చేవాడు, సంధ్యాసమయంలో సాధ్యులు తపస్సు చేసే దిశ అదే.
యస్యాం పూర్వం మతిర్జాతా యయా వ్యాప్తమిదం జగత్। చక్షుషీ యత్ర ధర్మస్య యత్ర చైష ప్రతిష్ఠితః
ఎక్కడ మొదటగా ఆలోచన పుట్టిందో, దానివల్ల ఈ జగత్తు వ్యాపించిందో, ధర్మానికి కన్నులు ఉన్న చోట, ధర్ముడు స్థిరమైన చోట అదే దిశ.
కృతం యతో హుతం హవ్యం సర్పతే సర్వతోదిశమ్ ।। ఏతద్ద్వారం ద్విజశ్రేష్ఠ దివసస్య తథాఽధ్వనః
ఎక్కడ నుండి హోమంలో నైవేద్యం సమస్త దిశలకు వ్యాపిస్తుందో, అదే దినమునకు, మార్గానికి ద్వారం, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
అత్ర పూర్వం ప్రసూతా వై దాక్షాయణ్యః ప్రజాః స్త్రియః । యస్యాం దిశి ప్రవృద్ధాశ్చ కశ్యపస్యాత్మసంభవాః
ఇక్కడే దక్షుడి కుమార్తెలు, స్త్రీలు ముందుగా జన్మించారు. ఈ దిశలో కశ్యపుని సంతానం విస్తరించింది.
అదోమూలా సురాణాం శ్రీర్యత్ర శక్రోఽభ్యషిచ్యత। సురరాజ్యేన విప్రర్షే దేవైశ్చాత్ర తపశ్చితమ్
ఇక్కడే దేవతలకు ఐశ్వర్యానికి మూలం ఉంది, ఇక్కడే శక్రుడు అభిషేకం పొందాడు. ఇక్కడే దేవతలు తపస్సు చేశారు, మునిశ్రేష్ఠా!
ఏతస్మాత్కారణాద్బ్రహ్మన్పూర్వేత్యేషా దిగుచ్యతే। యస్మాత్పూర్వతరే కాలే పూర్వమేవావృతాసురైః
ఈ కారణంగా, బ్రాహ్మణా! ఈ దిశను 'పూర్వం' అంటారు. ఎందుకంటే పుర్వకాలంలో దేవతలు ముందుగా ఇక్కడే స్థిరపడ్డారు.
అత ఏవ చ సర్వేషాం పూర్వామాశాం ప్రచక్షతే । పూర్వం సర్వాణి కార్యాణి దైవాని సుఖమీప్సతా
అందుకే అందరూ పూర్వదిశను ప్రధాన దిశగా పిలుస్తారు. అన్ని కార్యాలు, దైవ ones, సుఖం కోరేవి, పూర్వదిశలోనే మొదలు పెడతారు.
అత్ర వేదాఞ్జగౌ పూర్వం భగవాఁల్లోకభావనః । అత్రైవోక్తా సవిత్రాసీత్సావిత్రీ బ్రహ్మవాదిషు
ఇక్కడే లోకాలను సృష్టించిన భగవంతుడు మొదటగా వేదాలను పాడాడు. ఇక్కడే బ్రహ్మజ్ఞానులు మధ్య సావిత్రీ దేవి స్వయంగా సావిత్రీ మంత్రాన్ని చెప్పింది.
అత్ర దత్తాని సూర్యేణ యజూంషి ద్విజసత్తమ । అత్ర లబ్ధవరః సోమః సురైః క్రతుషు పీయతే
ఇక్కడే సూర్యుడు యజుర్వేద మంత్రాలను ఇచ్చాడు, ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇక్కడే దేవతల ఆశీర్వాదంతో సోమరసం యజ్ఞాలలో పూజారులు పానమవుతుంది.
అత్ర తృప్తా హుతవహాః స్వాం యోనిముపభుఞ్జతే । అత్ర పాతాలమాశ్రిత్య వరుణః శ్రియమాప చ
ఇక్కడే తృప్తిచెందిన అగ్నిదేవతలు తమ స్వస్థానంలో ఆనందంగా ఉంటారు. ఇక్కడే వరుణుడు పాతాళంలో ఆశ్రయం పొంది ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.
అత్ర పూర్వం వసిష్ఠస్య పౌరాణస్య ద్విజర్షభ । సూతిశ్చైవ ప్రతిష్ఠా చ నిధనం చ ప్రకాశతే
ఇక్కడే పూర్వకాలపు వశిష్ఠ మహర్షి జననం, స్థిరత, అంత్యము స్పష్టంగా తెలుస్తాయి, ద్విజశ్రేష్ఠా!
ఓఙ్కారస్యాత్ర జాయన్తే సృతయో దశతీర్దశ । పిబన్తి మునయో యత్ర హవిర్ధూమం స్మ ధూమపాః
ఇక్కడే ఓంకారంనుండి పది దిశల్లో పది ప్రవాహాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఇక్కడే ధూమపానముచేసే మునులు హవిస్సు ధూమాన్ని పానముచేస్తారు.
ప్రోక్షితా యత్ర బహవో వరాహాద్యా మృగా వనే। శక్రేణ యజ్ఞభాగార్థే దైవతేషు ప్రకల్పితాః
ఇక్కడే అరణ్యంలో ఉన్న వరాహాదులు సహా అనేక జంతువులను ఇంద్రుడు యజ్ఞంలో దేవతలకు భాగంగా అర్పించాడు.
అత్రాహితాః కృతఘ్నాశ్చ మానుషాశ్చాసురాశ్చ యే। ఉదయంస్తాన్హి సర్వాన్వై క్రోధాద్ధన్తి విభావసుః
ఇక్కడే కృతఘ్నులు, మానవులు, అసురులు ఎవరు ఉన్నా, వారిని అగ్నిదేవుడు కోపంతో కాల్చి నాశనం చేస్తాడు.
ఏతద్ద్వారం త్రిలోకస్య స్వర్గస్య చ సుఖస్య చ। ఏష పూర్వో దిశాం భాగో విశావోఽత్ర యదీచ్ఛసి
ఇది మూడు లోకాలకూ, స్వర్గానికి, సుఖానికి ద్వారం. ఇది తూర్పు దిక్కు, విశావా! నీవు కోరుకుంటే ఇక్కడికి రా.
ప్రియం కార్యం హి మే తస్య యస్యాస్మి వచనే స్థితః। బ్రూహి గాలవ యాస్యామి శృణు చాప్యపరాం దిశమ్
నేను ఎవరి ఆజ్ఞను పాటిస్తున్నానో, వారి ఇష్టమైన పనిని తప్పక చేయాలి. గాలవా! చెప్పు, నేను వెళ్తాను. ఇక మరొక దిక్కు గురించీ విను.
ఇయం వివస్వదా పూర్వం శ్రౌతేన విధినా కిల। గురవే దక్షిణా దత్తా దక్షిణేత్యుచ్యతే చ దిక్
ఈ దక్షిణ దిక్కును పూర్వం వివస్వంతుడు వేదవిధానంగా గురువుకు దక్షిణగా సమర్పించాడు. అందుకే దీనిని 'దక్షిణ' అని పిలుస్తారు.