నిర్బన్ధతస్తు బహుశో గాలవస్య తపస్వినః। కించిదాగతసంరమ్భో విశ్వామిత్రోఽబ్రవీదిదమ్
తపస్సుతో ఉన్న గాలవుడు పదేపదే అడగడంతో, విశ్వామిత్రుడు కొంత అసహనంతో ఇలా అన్నాడు.
ఏకతఃశ్యామకర్ణానాం హయానాం చన్ద్రవర్చసామ్। అష్టౌ శతాని మే దేహి గచ్ఛ గాలవ మా చిరమ్
ఒక్కసారిగా, నీలివాడి చెవులు కలిగి, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ఎనిమిది వందల గుర్రాలు నాకు ఇవ్వు. ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్ళు, గాలవా.
ఏవముక్తస్తదా తేన విశ్వామిత్రేణ ధీమతా। నాస్తే న శేతే నాహారం కురుతే గాలవస్తదా
విశ్వామిత్రుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ సమయంలో గాలవుడు విశ్రాంతి తీసుకోలేదు, నిద్రపోలేదు, భోజనం కూడా చేయలేదు.
త్వగస్థిభూతో హరిణాశ్చిన్తాశోకపరాయణః। శోచమానోఽతిమాత్రం స దహ్యమానశ్చ మన్యునా । గాలవో దుఃఖితో దుఃఖాద్విలలాప సుయోధన
చర్మమూ ఎముకలుగా మారి, ఆందోళనతో, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, తీవ్రమైన బాధతో, కోపంతో కాలుతూ, గాలవుడు ఆపసోపాలతో విలపించాడు, ఓ మహాబలుడా.
కుతః పుష్టాని మిత్రాణి కుతోఽర్థాః సఞ్చయః కృతః । హయానాం చన్ద్రశుభ్రాణాం శతాన్యష్టౌ కుతో మమ
నాకు బలమైన స్నేహితులు ఎక్కడ? సంపద ఎక్కడ ఉంది? చంద్రబింబంలా తెల్లగా ఉన్న ఎనిమిది వందల గుర్రాలు నాకు ఎక్కడ దొరుకుతాయి?
కుతో మే భోజనే శ్రద్ధా సుఖశ్రద్ధా కుతశ్చ మే। శ్రద్ధా మే జీవితస్యాపి ఛిన్నా కిం జీవితేన మే
భోజనంపై నాకెక్కడ విశ్వాసం? సంతోషంగా ఉండే నమ్మకం నాలో ఎక్కడ? జీవితం మీద కూడా నా నమ్మకం పోయింది—ఇలాంటి జీవితం నాకు ఎందుకు?
అహం పారే సముద్రస్య పృథివ్యా వా పరం పరాత్। గత్వాఽఽత్మానం విముఞ్చామి కిం ఫలం జీవితేన మే
సముద్రం దాటి, భూమి చివరకు వెళ్లి, నేను నా ప్రాణాన్ని వదిలేస్తాను—ఈ జీవితం నాకు ఏమి ఉపయోగం?
అదనస్యాకృతార్థస్య త్యక్తస్య వివిధైః ఫలైః । ఋణం ధారయమాణస్య కుతః సుఖమనీహయా
బోజనం లేకుండా, ఏదీ సాధించకుండా, అన్ని సుఖాలను వదిలిపెట్టి, అప్పుతో బాధపడుతున్నవాడికి, ఈ లక్ష్యరహిత జీవితంలో ఎక్కడ ఆనందం?
సుహృదాం హి ధనం భుక్త్వా కృత్వా ప్రణయమీప్సితమ్ । ప్రతికర్తుమశక్తస్య జీవితాన్మరణం వరమ్
స్నేహితుల సంపదను ఆస్వాదించి, వారి ప్రేమను పొందినవాడు, తిరిగి వారికి ఉపకారం చేయలేకపోతే, అలాంటి వాడికి బ్రతకడం కన్నా చావడమే మేలు.
ప్రతిశ్రుత్య కరిష్యేతి కర్తవ్యం తదకుర్వతః । మిథ్యావచనదగ్ధస్య ఇష్టాపూర్తం ప్రణశ్యతి
'నేను చేస్తాను' అని హామీ ఇచ్చి, ఆ పని చేయకపోతే, అబద్ధం వల్ల కాలిపోయినవాడికి, యజ్ఞఫలమూ, పుణ్యమూ నశించిపోతాయి.
న రూపమనృతస్యాస్తి నానృతస్యాస్తి సన్తతిః । నానృతస్యాధిపత్యం చ కుత ఏవ గతిః శుభా
అబద్ధానికి అందం లేదు, అబద్ధానికి సంతానం లేదు, అబద్ధంతో అధికారం రాదు—అయితే మంచి ఫలితం ఎలా వస్తుంది?
కుతః కృతఘ్నస్య యశః కుతః స్థానం కుతః సుఖమ్। అశ్రద్ధేయః కృతఘ్నో హి కృతఘ్నే నాస్తి నిష్కృతిః
కృతఘ్నుడికి పేరు ఎక్కడ, స్థానం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ? కృతఘ్నుడిని ఎవ్వరూ నమ్మరు, అతనికి పాప పరిహారం కూడా ఉండదు.
న జీవత్యధనః పాపః కుతః పాపస్య తన్త్రణమ్। పాపో ధ్రువమవాప్నోతి వినాశం నాశయన్కృతమ్
ధనములేని దుష్టుడు బ్రతకడు; దుష్టుడికి ఏం సాధ్యమవుతుంది? దుష్టుడు తప్పక నాశనమునే పొందుతాడు, చేసిందే నాశనం చేస్తూ.
సోఽహం పాపః కృతఘ్నస్య కృపణశ్చానృతోఽపి చ । గురోర్యః కృతకార్యః సంస్తత్కరోమి న భాషితమ్
నేను దుష్టుడిని, కృతఘ్నుడిని, దయలేని వాడిని, అబద్ధం చెప్పేవాడిని కూడా. గురువుకు సేవ చేసినా, దానిని నేను చెప్పను.
సోఽహం ప్రాణాన్విమోక్ష్యామి కృత్వా యత్నమనుత్తమమ్ । అర్థితా న మయా కాచిత్కృతపూర్వా దివౌకసామ్
కాబట్టి, నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను, పరమయత్నం చేసిన తరువాత. దేవతల దగ్గర నేను ఎప్పుడూ ఏదీ అడగలేదు.
మానయన్తి చ మాం సర్వే త్రిదశా యజ్ఞసంస్తరే। అహం తు విబుధశ్రేష్ఠం దేవం త్రిభువనేశ్వరమ్ । విష్ణుం గచ్ఛామ్యహం కృష్ణం గతిం గతిమతాం వరమ్
యజ్ఞసభలో అందరు దేవతలు నన్ను గౌరవిస్తారు. కానీ నేను మాత్రం మూడు లోకాలకు అధిపతియైన విష్ణువుని, శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళిపోతున్నాను.
భోగా యస్మాత్ప్రతిష్ఠన్తే వ్యాప్య సర్వాన్సురాసురాన్। ప్రణతో ద్రష్టుమిచ్ఛామి కృష్ణం యోగినమవ్యయమ్
సర్వదేవతలు, అసురులను ఆనందించించే భోగాలు ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటాయో, నేను ఆ కృష్ణుని, యోగిని, నశించని వాడిని భక్తితో దర్శించాలనుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తే సఖా తస్య గరుడో వినతాత్మజః । దర్శయామాస తం ప్రాహ సంహృష్టః ప్రియకామ్యయా
ఇలా అన్న తరువాత అతని స్నేహితుడైన వినతా కుమారుడు గరుడుడు ప్రత్యక్షమై, ఆనందంతో ప్రేమతో అతనితో మాట్లాడాడు.
సహృద్భవాన్మమ మతః సుహృదాం చ మతః సుహృత్। ఈప్సితేనాభిలాషేణ యోక్తవ్యో విభవే సతి
స్నేహితుడు మనసు నుండి పుడతాడు; స్నేహితులకూ స్నేహితుడిగా భావిస్తారు. మనసులో కోరిక ఉంటే, సంపద ఉన్నప్పుడు కలవాలి.
విభవశ్చాస్తి మే విప్ర వాసవావరజో ద్విజ । పూర్వముక్తస్త్వదర్థం చ కృతః కామశ్చ తేన మే
నా దగ్గర సంపద ఉంది, బ్రాహ్మణా! వాసవుని తమ్ముడా! మునుపు చెప్పినట్లుగా, నీ కోసమే నా కోరిక నెరవేరింది.
స భవానేతు గచ్ఛావ నయిష్యే త్వాం యథాసుఖమ్ । దేశం పారం పృథివ్యా వా గచ్ఛ గాలవ మా చిరమ్
మనం వెళ్ళుదాం, నిన్ను నీవు కోరిన చోటికి సుఖంగా తీసుకెళ్తాను. గాలవా! భూమి చివరికి అయినా, ఎక్కడైనా వెంటనే వెళ్ళు.
అనుశిష్టోఽస్మి దేవేన గాలవ జ్ఞానయోనినా। బ్రూహి కామం తు కాం యామి ద్రష్టుం ప్రథమమో దిశమ్
దేవుడు, జ్ఞానానికి మూలమైన వాడు, నన్ను ఉపదేశించాడు గాలవా! ముందుగా ఏ దిశకు వెళ్ళి చూడాలనుకుంటావో చెప్పు.
పూర్వాం వా దక్షిణాం వాహమథవా పశ్చిమాం దిశమ్। ఉత్తరాం వా ద్విజశ్రేష్ఠ కుతో గచ్ఛామి గాలవ
పూర్వదిశకు, దక్షిణదిశకు, లేక పశ్చిమదిశకు వెళ్ళాలా? ఉత్తరదిశకా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఎక్కడికి వెళ్ళాలి, గాలవా?
యస్యాముదయతే పూర్వం సర్వలోకప్రభావనః । సవితా యత్ర సన్ధ్యాయాం సాధ్యానాం వర్తతే తపః
ఎక్కడ సూర్యుడు ముందుగా ఉదయిస్తాడో, అన్ని లోకాలకూ వెలుగు నిచ్చేవాడు, సంధ్యాసమయంలో సాధ్యులు తపస్సు చేసే దిశ అదే.
యస్యాం పూర్వం మతిర్జాతా యయా వ్యాప్తమిదం జగత్। చక్షుషీ యత్ర ధర్మస్య యత్ర చైష ప్రతిష్ఠితః
ఎక్కడ మొదటగా ఆలోచన పుట్టిందో, దానివల్ల ఈ జగత్తు వ్యాపించిందో, ధర్మానికి కన్నులు ఉన్న చోట, ధర్ముడు స్థిరమైన చోట అదే దిశ.
కృతం యతో హుతం హవ్యం సర్పతే సర్వతోదిశమ్ ।। ఏతద్ద్వారం ద్విజశ్రేష్ఠ దివసస్య తథాఽధ్వనః
ఎక్కడ నుండి హోమంలో నైవేద్యం సమస్త దిశలకు వ్యాపిస్తుందో, అదే దినమునకు, మార్గానికి ద్వారం, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
అత్ర పూర్వం ప్రసూతా వై దాక్షాయణ్యః ప్రజాః స్త్రియః । యస్యాం దిశి ప్రవృద్ధాశ్చ కశ్యపస్యాత్మసంభవాః
ఇక్కడే దక్షుడి కుమార్తెలు, స్త్రీలు ముందుగా జన్మించారు. ఈ దిశలో కశ్యపుని సంతానం విస్తరించింది.
అదోమూలా సురాణాం శ్రీర్యత్ర శక్రోఽభ్యషిచ్యత। సురరాజ్యేన విప్రర్షే దేవైశ్చాత్ర తపశ్చితమ్
ఇక్కడే దేవతలకు ఐశ్వర్యానికి మూలం ఉంది, ఇక్కడే శక్రుడు అభిషేకం పొందాడు. ఇక్కడే దేవతలు తపస్సు చేశారు, మునిశ్రేష్ఠా!
ఏతస్మాత్కారణాద్బ్రహ్మన్పూర్వేత్యేషా దిగుచ్యతే। యస్మాత్పూర్వతరే కాలే పూర్వమేవావృతాసురైః
ఈ కారణంగా, బ్రాహ్మణా! ఈ దిశను 'పూర్వం' అంటారు. ఎందుకంటే పుర్వకాలంలో దేవతలు ముందుగా ఇక్కడే స్థిరపడ్డారు.
అత ఏవ చ సర్వేషాం పూర్వామాశాం ప్రచక్షతే । పూర్వం సర్వాణి కార్యాణి దైవాని సుఖమీప్సతా
అందుకే అందరూ పూర్వదిశను ప్రధాన దిశగా పిలుస్తారు. అన్ని కార్యాలు, దైవ ones, సుఖం కోరేవి, పూర్వదిశలోనే మొదలు పెడతారు.