స దృష్ట్వా శిరసా భక్తం ధ్రియమాణం మహర్షిణా । తిష్ఠతా వాయుభక్షేణ విశ్వామిత్రేణ ధీమతా
విశ్వామిత్రుడు తల దగ్గర ఆహారం పట్టుకుని, గాలి మాత్రమే పీలుస్తూ నిలబడి ఉన్నాడని చూసాడు.
ప్రతిగృహ్య తతో ధర్మస్తథైవోష్ణం తథా నవమ్ । భుక్త్వా ప్రీతోస్మి విప్రర్షే తముక్త్వా స మునిర్గతః
ఆ తర్వాత ధర్ముడు అదే వేడిగా, కొత్తగా ఉన్న అన్నాన్ని తీసుకుని తిన్నాడు. 'నేను సంతోషించాను' అని చెప్పి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
క్షత్రభావాదపగతో బ్రాహ్మణత్వముపాగతః। ధర్మస్య వచనాత్ప్రీతో విశ్వామిత్రస్తథాఽభవత్
వీరత్వాన్ని విడిచి, బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు. ధర్ముని వాక్యంతో విశ్వామిత్రుడు సంతోషించాడు.
విశ్వామిత్రస్తు శిష్యస్య గాలవస్య తపస్వినః । శుశ్రూషయా చ భక్త్యా చ ప్రీతిమానిత్యువాచ హ
తపస్సు చేసుకుంటున్న శిష్యుడు గాలవుడు చేసిన భక్తితో కూడిన సేవను చూసి, విశ్వామిత్రుడు సంతోషంతో ప్రేమగా మాట్లాడాడు.
అనుజ్ఞాతో మయా వత్స యథేష్టం గచ్ఛ గవాలవ। ఇత్యుక్తః ప్రత్యువాచేదం గాలవో మునిసత్తమమ్
నీవు నా అనుమతితో, బిడ్డా, గావాలవుని వద్దకు నీ ఇష్టానుసారం వెళ్ళు అని చెప్పగా, గాలవుడు ఆ మహర్షి వద్ద ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
ప్రీతో మధురయా వాచా విశ్వామిత్రం మహాద్యుతిమ్ । దక్షిణాః కాః ప్రయచ్ఛామి భవతే గురుకర్మణి
ఆనందంగా, మృదువైన మాటలతో, గాలవుడు మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుని అడిగాడు: "గురువుగారి సేవకు నేను ఏదైనా బహుమతి ఇవ్వాలా?"
దక్షిణాభిరుపేతం హి కర్మ సిద్ధ్యతి మానద। దక్షిణానాం హి దాతా వై అపవర్గేణ యుజ్యతే
బహుమతులతో కూడిన కార్యమే ఫలిస్తుంది, మహానుభావా. బహుమతి ఇచ్చేవాడు నిజంగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
స్వర్గే క్రతుఫలం తద్ధి దక్షిణా శాన్తిరుచ్యతే। కిమాహరామి గుర్వర్థం బ్రవీతు భగవానితి
స్వర్గంలో యజ్ఞఫలంగా చెప్పబడేది ఆ బహుమతే, దానిని శాంతిగా అంటారు. గురువుగారి కోసం నేను ఏమి తేవాలి? దయచేసి మీరు చెప్పండి.
స జానానస్తు భగవాన్ఖిన్నం శుశ్రూషణేన వై। విశ్వామిత్రస్తమసకృద్గచ్ఛ గచ్ఛేత్యచోదయత్
ఇది తెలుసుకున్న విశ్వామిత్రుడు, గాలవుడు సేవచేసి అలసిపోయాడని గమనించి, పునఃపునః 'వెళ్ళు వెళ్ళు' అని ప్రోత్సహించాడు.
అసకృద్గచ్ఛగచ్ఛేతి విశ్వామిత్రేణ భాషితః । కిం దదానీతి బహుశో గాలవః ప్రత్యభాషత
విశ్వామిత్రుడు ఎన్నిసార్లు 'వెళ్ళు వెళ్ళు' అని చెప్పినా, గాలవుడు 'నేను ఏమి ఇవ్వాలి?' అని మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు.
నిర్బన్ధతస్తు బహుశో గాలవస్య తపస్వినః। కించిదాగతసంరమ్భో విశ్వామిత్రోఽబ్రవీదిదమ్
తపస్సుతో ఉన్న గాలవుడు పదేపదే అడగడంతో, విశ్వామిత్రుడు కొంత అసహనంతో ఇలా అన్నాడు.
ఏకతఃశ్యామకర్ణానాం హయానాం చన్ద్రవర్చసామ్। అష్టౌ శతాని మే దేహి గచ్ఛ గాలవ మా చిరమ్
ఒక్కసారిగా, నీలివాడి చెవులు కలిగి, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ఎనిమిది వందల గుర్రాలు నాకు ఇవ్వు. ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్ళు, గాలవా.
ఏవముక్తస్తదా తేన విశ్వామిత్రేణ ధీమతా। నాస్తే న శేతే నాహారం కురుతే గాలవస్తదా
విశ్వామిత్రుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ సమయంలో గాలవుడు విశ్రాంతి తీసుకోలేదు, నిద్రపోలేదు, భోజనం కూడా చేయలేదు.
త్వగస్థిభూతో హరిణాశ్చిన్తాశోకపరాయణః। శోచమానోఽతిమాత్రం స దహ్యమానశ్చ మన్యునా । గాలవో దుఃఖితో దుఃఖాద్విలలాప సుయోధన
చర్మమూ ఎముకలుగా మారి, ఆందోళనతో, దుఃఖంతో మునిగిపోయి, తీవ్రమైన బాధతో, కోపంతో కాలుతూ, గాలవుడు ఆపసోపాలతో విలపించాడు, ఓ మహాబలుడా.
కుతః పుష్టాని మిత్రాణి కుతోఽర్థాః సఞ్చయః కృతః । హయానాం చన్ద్రశుభ్రాణాం శతాన్యష్టౌ కుతో మమ
నాకు బలమైన స్నేహితులు ఎక్కడ? సంపద ఎక్కడ ఉంది? చంద్రబింబంలా తెల్లగా ఉన్న ఎనిమిది వందల గుర్రాలు నాకు ఎక్కడ దొరుకుతాయి?
కుతో మే భోజనే శ్రద్ధా సుఖశ్రద్ధా కుతశ్చ మే। శ్రద్ధా మే జీవితస్యాపి ఛిన్నా కిం జీవితేన మే
భోజనంపై నాకెక్కడ విశ్వాసం? సంతోషంగా ఉండే నమ్మకం నాలో ఎక్కడ? జీవితం మీద కూడా నా నమ్మకం పోయింది—ఇలాంటి జీవితం నాకు ఎందుకు?
అహం పారే సముద్రస్య పృథివ్యా వా పరం పరాత్। గత్వాఽఽత్మానం విముఞ్చామి కిం ఫలం జీవితేన మే
సముద్రం దాటి, భూమి చివరకు వెళ్లి, నేను నా ప్రాణాన్ని వదిలేస్తాను—ఈ జీవితం నాకు ఏమి ఉపయోగం?
అదనస్యాకృతార్థస్య త్యక్తస్య వివిధైః ఫలైః । ఋణం ధారయమాణస్య కుతః సుఖమనీహయా
బోజనం లేకుండా, ఏదీ సాధించకుండా, అన్ని సుఖాలను వదిలిపెట్టి, అప్పుతో బాధపడుతున్నవాడికి, ఈ లక్ష్యరహిత జీవితంలో ఎక్కడ ఆనందం?
సుహృదాం హి ధనం భుక్త్వా కృత్వా ప్రణయమీప్సితమ్ । ప్రతికర్తుమశక్తస్య జీవితాన్మరణం వరమ్
స్నేహితుల సంపదను ఆస్వాదించి, వారి ప్రేమను పొందినవాడు, తిరిగి వారికి ఉపకారం చేయలేకపోతే, అలాంటి వాడికి బ్రతకడం కన్నా చావడమే మేలు.
ప్రతిశ్రుత్య కరిష్యేతి కర్తవ్యం తదకుర్వతః । మిథ్యావచనదగ్ధస్య ఇష్టాపూర్తం ప్రణశ్యతి
'నేను చేస్తాను' అని హామీ ఇచ్చి, ఆ పని చేయకపోతే, అబద్ధం వల్ల కాలిపోయినవాడికి, యజ్ఞఫలమూ, పుణ్యమూ నశించిపోతాయి.
న రూపమనృతస్యాస్తి నానృతస్యాస్తి సన్తతిః । నానృతస్యాధిపత్యం చ కుత ఏవ గతిః శుభా
అబద్ధానికి అందం లేదు, అబద్ధానికి సంతానం లేదు, అబద్ధంతో అధికారం రాదు—అయితే మంచి ఫలితం ఎలా వస్తుంది?
కుతః కృతఘ్నస్య యశః కుతః స్థానం కుతః సుఖమ్। అశ్రద్ధేయః కృతఘ్నో హి కృతఘ్నే నాస్తి నిష్కృతిః
కృతఘ్నుడికి పేరు ఎక్కడ, స్థానం ఎక్కడ, సుఖం ఎక్కడ? కృతఘ్నుడిని ఎవ్వరూ నమ్మరు, అతనికి పాప పరిహారం కూడా ఉండదు.
న జీవత్యధనః పాపః కుతః పాపస్య తన్త్రణమ్। పాపో ధ్రువమవాప్నోతి వినాశం నాశయన్కృతమ్
ధనములేని దుష్టుడు బ్రతకడు; దుష్టుడికి ఏం సాధ్యమవుతుంది? దుష్టుడు తప్పక నాశనమునే పొందుతాడు, చేసిందే నాశనం చేస్తూ.
సోఽహం పాపః కృతఘ్నస్య కృపణశ్చానృతోఽపి చ । గురోర్యః కృతకార్యః సంస్తత్కరోమి న భాషితమ్
నేను దుష్టుడిని, కృతఘ్నుడిని, దయలేని వాడిని, అబద్ధం చెప్పేవాడిని కూడా. గురువుకు సేవ చేసినా, దానిని నేను చెప్పను.
సోఽహం ప్రాణాన్విమోక్ష్యామి కృత్వా యత్నమనుత్తమమ్ । అర్థితా న మయా కాచిత్కృతపూర్వా దివౌకసామ్
కాబట్టి, నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను, పరమయత్నం చేసిన తరువాత. దేవతల దగ్గర నేను ఎప్పుడూ ఏదీ అడగలేదు.
మానయన్తి చ మాం సర్వే త్రిదశా యజ్ఞసంస్తరే। అహం తు విబుధశ్రేష్ఠం దేవం త్రిభువనేశ్వరమ్ । విష్ణుం గచ్ఛామ్యహం కృష్ణం గతిం గతిమతాం వరమ్
యజ్ఞసభలో అందరు దేవతలు నన్ను గౌరవిస్తారు. కానీ నేను మాత్రం మూడు లోకాలకు అధిపతియైన విష్ణువుని, శ్రేష్ఠుడైన కృష్ణుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళిపోతున్నాను.
భోగా యస్మాత్ప్రతిష్ఠన్తే వ్యాప్య సర్వాన్సురాసురాన్। ప్రణతో ద్రష్టుమిచ్ఛామి కృష్ణం యోగినమవ్యయమ్
సర్వదేవతలు, అసురులను ఆనందించించే భోగాలు ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటాయో, నేను ఆ కృష్ణుని, యోగిని, నశించని వాడిని భక్తితో దర్శించాలనుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తే సఖా తస్య గరుడో వినతాత్మజః । దర్శయామాస తం ప్రాహ సంహృష్టః ప్రియకామ్యయా
ఇలా అన్న తరువాత అతని స్నేహితుడైన వినతా కుమారుడు గరుడుడు ప్రత్యక్షమై, ఆనందంతో ప్రేమతో అతనితో మాట్లాడాడు.
సహృద్భవాన్మమ మతః సుహృదాం చ మతః సుహృత్। ఈప్సితేనాభిలాషేణ యోక్తవ్యో విభవే సతి
స్నేహితుడు మనసు నుండి పుడతాడు; స్నేహితులకూ స్నేహితుడిగా భావిస్తారు. మనసులో కోరిక ఉంటే, సంపద ఉన్నప్పుడు కలవాలి.
విభవశ్చాస్తి మే విప్ర వాసవావరజో ద్విజ । పూర్వముక్తస్త్వదర్థం చ కృతః కామశ్చ తేన మే
నా దగ్గర సంపద ఉంది, బ్రాహ్మణా! వాసవుని తమ్ముడా! మునుపు చెప్పినట్లుగా, నీ కోసమే నా కోరిక నెరవేరింది.