సోఽహం పక్షైకదేశేన వహామి త్వాం గతక్లమః । విమృశ త్వం శనైస్తాత కోఽన్వత్ర బలవానితి
నాకు ఒక రెక్క భాగంతోనే నిన్ను అలసట లేకుండా మోస్తున్నాను. తండ్రీ, ఇక్కడ ఎవరు నిజంగా బలవంతుడో నువ్వు బాగా ఆలోచించు.
స తస్య వచనం శ్రుత్వా ఖగస్యోదర్కదారుణమ్। అక్షోభ్యం క్షోభయంస్తార్క్ష్యమువాచ రథచక్రభృత్
ఆకాశంలో సంచరించే తార్క్ష్యుని గాఢమైన, దృఢమైన మాటలు విని, రథచక్రాన్ని మోసేవాడు అతన్ని కదిలిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
గరుత్మన్మన్యసేత్మానం బలవన్తం సుదుర్బలమ్ । అలమస్మత్సమక్షం తే స్తోతుమాత్మానమణ్డజ
గరుత్మంతా, నువ్వు నిన్ను బలవంతుడనుకుంటున్నావు కానీ నిజానికి నీ బలం చాలా తక్కువ. మన ముందే నిన్ను నీవు పొగడడం చాలూ, అండజుడా.
త్రైలోక్యమపి మే కృత్స్నమశక్తం దేహధారణే। అహమేవాత్మనాత్మానం వహామి త్వాం చ ధారయే
మూడు లోకాలు కూడా నా శరీరాన్ని మోయలేవు. నేను నా బలంతో నన్ను మోయడమే కాకుండా, నిన్ను కూడా మోస్తున్నాను.
న త్వం వహసి మాం దోర్భ్యాం మోఘం తవ వికత్థనమ్ ।' ఇమం తావన్మమైకం త్వం బాహుం సవ్యేతరం వహ। యద్యేనం ధారయస్యేకం సఫలం తే వికత్థితమ్
నువ్వు నన్ను చేతులతో మోయడం లేదు. నీ పొగడ్తలు వృథా. ఇప్పుడు నా ఒక చేయి — కుడి కావచ్చు, ఎడమ కావచ్చు — దాన్ని మోయి. ఒకదాన్ని అయినా మోయగలిగితే నీ పొగడ్తలకు అర్ధం ఉంటుంది.
ఇత్యుక్త్వా భగవాంస్తస్య స్కన్ధే బాహుం సమాసజత్ । `ఆరోపితం సముద్వోఢుం భారం తం నాశకద్బలాత్ ।' నిపపాత స భారార్తో విహలో నష్టచేతనః
అలా చెప్పి, భగవంతుడు తన చేయిని గరుత్మంతుని భుజంపై ఉంచాడు. కానీ ఆ భారాన్ని గరుత్మంతుడు ఎంత ప్రయత్నించినా మోయలేకపోయాడు. భారానికి లోనై, అతడు చిత్తశుద్ధి కోల్పోయి పడిపోయాడు.
యావాన్హి భారః కృత్స్నాయాః పృథివ్యాః పర్వతైః సహ । ఏకస్యా దేహశాఖాయాస్తావద్భారమమన్యత
పూర్తి భూమి పర్వతాలతో కలిపి ఎంత బరువుంటుందో, అంత బరువు అతని శరీరంలోని ఒక శాఖపై ఉన్నట్టు అనిపించింది.
న త్వేనం పీడయామాస బలేన బలవత్తరః। తతో హి జీవితం తస్య న వ్యనీనశదచ్యుతః
అతను బలవంతుడైనా, తన బలంతో అతన్ని బాధించలేదు. అందువల్ల గరుత్మంతుని ప్రాణం అచ్యుతుని వల్ల నశించలేదు.
వ్యాత్తాస్యః స్రస్తకాయశ్చ విచేతా విహ్వలః ఖగః । ముమోచ పత్రాణి తదా గురుభారప్రపీడితః
నోట తెరిచి, శరీరం వదిలేసినట్టు, మనసు తికమకతో, బాధతో ఉన్న ఆ పక్షి, భారంగా మోసిన భారం తట్టుకోలేక తన రెక్కలు వదిలేసింది.
స విష్ణుం శిరసా పక్షీ ప్రణమ్య వినతాసుతః। విచేతా విహ్వలో దీనః కించిద్వచనమబ్రవీత్
వినతా కుమారుడు ఆ పక్షి, విష్ణువుకు తల వంచి నమస్కరించి, మనసు తికమకతో, దుఃఖంతో కొద్దిగా మాటలు చెప్పాడు.
భగవఁల్లోకసారస్య సదృశేన వపుష్మతా। భుజేన స్వైరముక్తేన నిష్పిష్టోఽస్మి మహీతలే
ప్రభూ! లోకాలకు సారమైన, కాంతివంతమైన నీ భుజం స్వేచ్ఛగా సాగినప్పుడు, నేను భూమిపై నలిగిపోయాను.
క్షన్తుమర్హసి మే దేవ విహ్వలస్యాల్పచేతసః। బలదాహవిదగ్ధస్య పక్షిణో ధ్వజవాసినః
దేవా! నాకు బలహీనత, తికమకతో ఉన్న పక్షిగా, నీ బలానికి కాలినట్టుగా, నీ జెండాపై నివసించే పక్షిగా ఉన్న నాకు క్షమించాలి.
న హి జ్ఞాతం బలం దేవ మయా తే పరమ విభో। తేన మన్యామ్యహం వీర్యమాత్మనో న సమం పరైః
ప్రభూ! నీ పరమ బలాన్ని నేను తెలియక, నా బలమే అందరికన్నా ఎక్కువ అని అనుకున్నాను.
తతశ్చక్రే స భగవాన్ప్రసాదం వై గరుత్మతః। మైవం భూయ ఇతి స్నేహాత్తదా చైనమువాచ హ
అప్పుడు భగవంతుడు ప్రేమతో గరుత్మంతునికి కృప చూపి, 'ఇలా మళ్లీ జరగకూడదు' అని చెప్పాడు.
పాదాఙ్గుష్ఠేన చిక్షేప సుముఖం గరుడోరసి। తతః ప్రభృతి రాజేన్ద్ర సహసర్పేణ వర్తతే
విష్ణువు తన పాదం వేలితో గరుత్మంతుని ఛాతీని తాకాడు. అప్పటి నుంచి, రాజా! గరుత్మంతుడు పాము తోడుగా ఉండసాగాడు.
ఏవం విష్ణుబలాక్రాన్తో గర్వనాశముపాగతః। గరుడో బలవాన్రాజన్వైనతేయో మహాయశాః
ఇలా విష్ణువు బలానికి లోనై, వినతా కుమారుడు గరుత్మంతుడు, మహాబలుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలవాడు, గర్వాన్ని వదిలిపెట్టాడు.
తథా త్వమపి గాన్ధారే యావత్పాణ్డుసుతాన్రణే। నాసాదయసి తాన్వీరాంస్తావజ్జీవసి పుత్రక
అలాగే, గాంధార రాజకుమారా! నీవు పాండవులను యుద్ధంలో ఎదుర్కొనే వరకు జీవిస్తావు, బిడ్డా!
భీమః ప్రహరతాం శ్రేష్ఠో వాయుపుత్రో మహాబలః । ధనఞ్జయశ్చేన్ద్రసుతో న హన్యాతాం తు కం రణే
వాయుపుత్రుడు, మహాబలుడు, ప్రహారాలలో శ్రేష్ఠుడు భీముడు, ఇంద్రుని కుమారుడు ధనంజయుడు — వీరిలో ఎవ్వరూ యుద్ధంలో ఎవరినీ చంపరు.
విష్ణుర్వాయుశ్చ శక్రశ్చ ధర్మస్తౌ చాశ్వినావుభౌ । ఏతే దేవాస్త్వయా కేన హేతునా వీక్షితుం క్షమాః
విష్ణువు, వాయువు, శక్రుడు, ధర్ముడు, అశ్వినీదేవతలు — ఈ దేవతలను నీవు ఏ కారణంతో ఎదుర్కొనగలవు?
తదలం తే విరోధేన శమం గచ్ఛ నృపాత్మజ । వాసుదేవేన తీర్థేన కులం రక్షితుమర్హసి
నీ విరోధం చాలించు, రాజకుమారా! శాంతిని కోరుము. వాసుదేవుని ఆశ్రయంగా తీసుకుని, నీ వంశాన్ని కాపాడాలి.
ప్రత్యక్షదర్శీ సర్వస్య నారదోఽయం మహాతపాః । మాహాత్మ్యస్య తదా విష్ణోః సోఽయం చక్రగదాధరః
ఈ నారదుడు, మహాతపస్వి, ప్రత्यक्षంగా అన్నిటినీ చూసేవాడు, విష్ణువు మహిమను ప్రత్యక్షంగా చూశాడు — ఆయనే చక్రాయుధం, గదాధారుడు.
దుర్యోధనస్తు తచ్ఛ్రుత్వా నిశ్వసన్భృకుటీముఖః। రాధేయమభిసంప్రేక్ష్య జహాస స్వనవత్తదా
దుర్యోధనుడు ఇది విని, ఊపిరి తీసుకుంటూ, కురుపు ముడుచుకుని, రాధేయుడిని చూసి, ఆ సమయంలో పెద్దగా నవ్వాడు.
కదర్థీకృత్య తద్వాక్యమృషేః కణ్వస్య దుర్మతిః । ఊరుం గజకరాకారం తాడయన్నిదమబ్రవీత్
కణ్వ మహర్షి మాటలను లెక్కచేయకుండా, దుర్మార్గుడు తన ఏనుగు కాళ్లలా ఉన్న తొడను కొట్టి ఇలా అన్నాడు:
యథైవేశ్వరసృష్టోఽస్మి యద్భావి యా చ మే గతిః। తథా మహర్షే వర్తామి కిం ప్రలాపః కరిష్యతి
ప్రభువు ఎలా సృష్టించాడో, నా భవితవ్యం ఎలా ఉంటుందో, నా గతి ఎలా ఉంటుందో అలాగే నేను ప్రవర్తిస్తున్నాను మహర్షీ! నీ మాటలు ఏమి చేయగలవు?
తతః కణ్వోఽబ్రవీత్క్రుద్ధో దుర్యోధనమపణ్డితమ్ । యస్మాదూకం తాడయసి ఊరౌ మృత్యుర్భవిష్యతి
అప్పుడు కణ్వుడు కోపంతో, అజ్ఞాని దుర్యోధనునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీవు తొడను కొట్టినందుకు, నీ మరణం అక్కడే సంభవిస్తుంది.'
అనర్థే జాతినిర్బన్ధం పరార్థే లోభమోహితమ్। అనార్యకేష్వభిరతం మరణే కృతనిశ్చయమ్
అనర్థంలో పట్టుదలతో, పరుల కోసం లోభం, మోహంతో, అనార్యకార్యాలలో ఆనందంతో, మరణాన్ని నిర్ణయించుకున్నవాడిగా ఉన్నవాడిని
జ్ఞాతీనాం దుఃఖకర్తారం బన్ధూనాం శోకవర్ధనమ్ । సుహృదాం క్లేశదాతారం ద్విషతాం హర్షవర్ధనమ్
తన బంధువులకు బాధలు కలిగించేవాడు, స్నేహితులకు కష్టాలు పెంచే వాడు, శత్రువులకు ఆనందాన్ని పెంచే వాడు, ఇలాంటి వాడు నిజంగా దుర్మార్గుడే.
కథం నైనం విమార్గస్థం వారయన్తీహ బాన్ధవాః। సౌహృదాద్వా సుహృత్స్నిగ్ధో భగవాన్వా పితామహః
ఇలాంటి వాడు తప్పు మార్గంలో పోతున్నప్పుడు, బంధువులు, స్నేహితులు లేదా పెద్దవారు ప్రేమతో అయినా, దయతో అయినా, ఎందుకు అతడిని ఆపడం లేదు?
ఉక్తం భగవతా వాక్యముక్తం భీష్మేణ యత్క్షమమ్। ఉక్తం బహువిధం చైవ నారదేనాపి తచ్ఛృణు
భగవంతుడు చెప్పిన మాటలు, భీష్ముడు చెప్పిన సముచితమైన మాటలు, నారదుడు చెప్పిన అనేక ఉపదేశాలు — ఇవన్నీ నీవు విను.
దుర్లభో వై సుహృచ్ఛ్రోతా దుర్లభశ్చ హితః సుహృత్। తిష్ఠతే హి సుహ్యద్యత్ర న బన్ధుస్తత్ర తిష్ఠతే
ఉత్తమ సలహా చెప్పే స్నేహితుడు దొరకడం చాలా అరుదు. మంచి మనసున్న స్నేహితుడూ దొరకడం కష్టం. నిజమైన స్నేహితుడు ఉన్న చోట బంధువు ఉండడు.