లబ్ధ్వా వరం తు సుముఖః సుముఖః సంబభూవ హ। కృతదారో యథాకామం జగామ చ గృహాన్ప్రతి
సుముఖుడు ఆ వరాన్ని పొంది నిజంగా సుముఖుడయ్యాడు. తన ఇష్టానుసారం భార్యను చేసుకుని ఇంటికి వెళ్లాడు.
నారదస్త్వార్యకశ్చైవ కృతకార్యౌ ముదా యుతౌ । అభిజగ్మతురభ్యర్చ్య దేవరాజం మహాద్యుతిమ్
నారదుడు, ఆర్యకుడు తమ పని పూర్తయిన ఆనందంతో, మహిమాన్వితుడైన దేవేంద్రుని పూజించి అక్కడినుండి వెళ్ళిపోయారు.
గరుడస్తత్ర శుశ్రావ యథావృత్తం మహాబలః । ఆయుఃప్రదానం శక్రేణ కృతం నాగస్య భారత
అక్కడ మహాబలుడు గరుత్మంతుడు, శక్రుడు ఆ పాముకి ఆయుర్దానం ఇచ్చాడని జరిగినదంతా విన్నాడు.
పక్షవాతేన మహతా రుద్ధ్వా త్రిభువనం ఖగః। సుపర్ణః పరమక్రుద్ధో వాసవం సముపాద్రవత్
తన రెక్కల వాయువుతో మూడు లోకాలను ఆపేసి, సుపర్ణుడు అత్యంత కోపంతో వాసవుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
భగవన్కిమవజ్ఞానాద్వృత్తిః ప్రతిహతా మమ। కామకారవరం దత్త్వా పునశ్చలితవానసి
ప్రభూ, నాకు అవమానంగా నా జీవనోపాధి నిలిపివేయబడిందా? కావలసిన వరం ఇచ్చి, మళ్ళీ దానిని తీసేసావు.
నిసర్గాత్సర్వభూతానాం సర్వభూతేశ్వరేణ మే। ఆహారో విహితో ధాత్రా కిమర్థం వార్యతే త్వయా
ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాణులకు, సృష్టికర్త నా ఆహారాన్ని నిర్ణయించాడు. మరి నీవు ఎందుకు దాన్ని అడ్డుకుంటున్నావు?
వృతశ్చైష మహానాగః స్థాపితః సమయశ్చ మే। అనేన చ మయా దేవ భర్తవ్యః ప్రసవో మహాన్
ఈ గొప్ప పాము నాకు ఎంపిక చేయబడింది, నాతో ఒప్పందం కూడా జరిగింది. దీని ద్వారా నేను పెద్ద సంతానాన్ని పోషించాలి, ఓ దేవా.
ఏతస్మింస్తు తథాభూతే నాన్యం హింసితుముత్సహే । క్రీడసే కామకారేణ దేవరాజ యథేచ్ఛకమ్
ఇలాంటి పరిస్థితిలో నేను ఇంకెవరినీ హింసించలేను. నీవు నీ ఇష్టానుసారం ఆడుకుంటున్నావు, ఓ దేవేంద్రా.
సోఽహం ప్రాణాన్విమోక్ష్యామి తథా పరిజనో మమ। యే చ భృత్యా మమ గృహే ప్రీతిమాన్భవ వాసవ
అందువల్ల నేను ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను, నా కుటుంబ సభ్యులూ అలాగే చేస్తారు. నా ఇంట్లో ఉన్న సేవకులందరూ కూడా. నీవు సంతోషంగా ఉండు, ఓ వాసవా.
శ్రుత్వా సుపర్ణవచనం సుముఖో దుర్ముఖస్తదా। త్యక్త్వా రూపం వివర్ణస్తు సర్పరూపధరోఽభవత్ । గత్వా విష్ణుసమీపం తు పాదపీఠం సమాశ్లిషత్
సుపర్ణుని మాటలు విని, సుముఖుడు, దుర్ముఖుడు తమ రూపాలను వదిలి, వర్ణం కోల్పోయి, పాముల రూపం ధరించి, విష్ణువు దగ్గరకు వెళ్లి ఆయన పాదపీఠాన్ని ఆలింగనం చేశారు.
న మత్కృతం వైనతేయ న మాం క్రోద్ధుం త్వమర్హసి। దత్తాభయః స సుముఖో విష్ణునా ప్రభవిష్ణునా । శ్రత్వా పురన్దరేణోక్తమువాచ వినతాసుతః
వినతా కుమారుడా, ఇది నా వల్ల జరగలేదు. నన్ను కోపపడకూడదు. ఆ దయగలవాడు విష్ణువు చేత రక్షణ పొందాడు. పురందరుడు చెప్పిన మాటలు విని వినతా కుమారుడు ఇలా అన్నాడు.
ఏతచ్చైవాహమర్హామి భూయశ్చ బలవృత్రహన్। త్రైలోక్యస్యేశ్వరో యోఽహం పరభృత్యత్వమాగతః
వృత్రాసురుడిని సంహరించినవాడా, ఇది నాకు తగినదే. అంతేకాదు, ఇంకా ఎక్కువ కూడా. నేను మూడు లోకాలకు అధిపతినైనా, ఇప్పుడు పరుడికి సేవ చేయడానికి వచ్చాను.
త్వయి తిష్ఠతి దేవేశ న విష్ణుః కారణం మమ। త్రైలోక్యరాజరాజ్యం హి త్వయి వాసవ శాశ్వతమ్
దేవేంద్రుడా, నువ్వు ఉన్నంత కాలం నాకు విష్ణువు కారణం కాదు. మూడు లోకాలకు శాశ్వత రాజ్యాధికారం నీదే వాసవా.
మమాపి దక్షస్య సుతా జననీ కశ్యపః పితా। అహమత్యుత్సహే లోకాన్సమన్తాద్వోఢుమోజసా
నా తల్లి కూడా దక్షుడి కుమార్తె, నా తండ్రి కశ్యపుడు. నా బలంతో నేను కూడా అన్ని లోకాలను మోయగలను.
అసహ్యం సర్వభూతానాం మమాపి విపులం బలమ్। మయాఽపి సుమహత్కర్మ కృతం దైతేయవిగ్రహే
నా బలం కూడా అన్ని జీవులకు తట్టుకోలేనంత గొప్పది. దైత్యులతో యుద్ధంలో నేను కూడా మహత్తర కార్యాలు చేశాను.
శ్రుతశ్రీః శ్రుతసేనశ్చ వివస్వాన్రోచనాముఖః । ప్రస్రుతః కాలకాక్షశ్చ మయాఽపి దితిజా హతాః
శ్రుతశ్రీ, శ్రుతసేన, వివస్వాన్, రోచనాముఖుడు, ప్రసృతుడు, కాలకాక్షుడు — వీరందరిని నేను సంహరించాను.
యత్తు ధ్వజస్థానగతో యత్నాత్పరిచరామ్యహమ్। వహామి చైవానుజం తే తేన మామవమన్యసే
నీ జెండాపై నిలబడి, శ్రద్ధగా సేవ చేస్తూ, నీ తమ్ముడిని కూడా మోస్తున్నాను. అందుకే నువ్వు నన్ను తక్కువగా చూస్తున్నావు.
కోఽన్యో భారసహో హ్యస్తి కోఽన్యోస్తి బలవత్తరః । మయా యోఽహం విశిష్టః సన్వహామీమం సబాన్ధవం
ఇంత భారాన్ని మోయగలవాడు ఇంకెవరు ఉన్నాడు? నన్ను మించిన బలవంతుడు ఎవరు? నేను విశిష్టుడినైనా, అతడిని బంధువులతో కలిసి మోస్తున్నాను.
అవజ్ఞాయ తు యత్తేఽహం భోజనాద్వ్యపరోపితః । తేన మే గౌరవం నష్టం త్వత్తశ్చాస్మాచ్చ వాసవ
నన్ను పట్టించుకోకుండా, నన్ను భోజనం నుండి దూరం పెట్టావు. అందువల్ల నా గౌరవం నీ దగ్గరా, నా దగ్గరా పోయింది వాసవా.
అదిత్యాం య ఇమే జాతా బలవిక్రమశాలినః । త్వమేషాం కిల సర్వేషాం బలేన బలవత్తరః
అదితి నుండి పుట్టినవారు అందరూ బలవంతులే. కానీ వారిలో నువ్వే అత్యంత బలవంతుడివని అంటారు.
సోఽహం పక్షైకదేశేన వహామి త్వాం గతక్లమః । విమృశ త్వం శనైస్తాత కోఽన్వత్ర బలవానితి
నాకు ఒక రెక్క భాగంతోనే నిన్ను అలసట లేకుండా మోస్తున్నాను. తండ్రీ, ఇక్కడ ఎవరు నిజంగా బలవంతుడో నువ్వు బాగా ఆలోచించు.
స తస్య వచనం శ్రుత్వా ఖగస్యోదర్కదారుణమ్। అక్షోభ్యం క్షోభయంస్తార్క్ష్యమువాచ రథచక్రభృత్
ఆకాశంలో సంచరించే తార్క్ష్యుని గాఢమైన, దృఢమైన మాటలు విని, రథచక్రాన్ని మోసేవాడు అతన్ని కదిలిస్తూ ఇలా అన్నాడు.
గరుత్మన్మన్యసేత్మానం బలవన్తం సుదుర్బలమ్ । అలమస్మత్సమక్షం తే స్తోతుమాత్మానమణ్డజ
గరుత్మంతా, నువ్వు నిన్ను బలవంతుడనుకుంటున్నావు కానీ నిజానికి నీ బలం చాలా తక్కువ. మన ముందే నిన్ను నీవు పొగడడం చాలూ, అండజుడా.
త్రైలోక్యమపి మే కృత్స్నమశక్తం దేహధారణే। అహమేవాత్మనాత్మానం వహామి త్వాం చ ధారయే
మూడు లోకాలు కూడా నా శరీరాన్ని మోయలేవు. నేను నా బలంతో నన్ను మోయడమే కాకుండా, నిన్ను కూడా మోస్తున్నాను.
న త్వం వహసి మాం దోర్భ్యాం మోఘం తవ వికత్థనమ్ ।' ఇమం తావన్మమైకం త్వం బాహుం సవ్యేతరం వహ। యద్యేనం ధారయస్యేకం సఫలం తే వికత్థితమ్
నువ్వు నన్ను చేతులతో మోయడం లేదు. నీ పొగడ్తలు వృథా. ఇప్పుడు నా ఒక చేయి — కుడి కావచ్చు, ఎడమ కావచ్చు — దాన్ని మోయి. ఒకదాన్ని అయినా మోయగలిగితే నీ పొగడ్తలకు అర్ధం ఉంటుంది.
ఇత్యుక్త్వా భగవాంస్తస్య స్కన్ధే బాహుం సమాసజత్ । `ఆరోపితం సముద్వోఢుం భారం తం నాశకద్బలాత్ ।' నిపపాత స భారార్తో విహలో నష్టచేతనః
అలా చెప్పి, భగవంతుడు తన చేయిని గరుత్మంతుని భుజంపై ఉంచాడు. కానీ ఆ భారాన్ని గరుత్మంతుడు ఎంత ప్రయత్నించినా మోయలేకపోయాడు. భారానికి లోనై, అతడు చిత్తశుద్ధి కోల్పోయి పడిపోయాడు.
యావాన్హి భారః కృత్స్నాయాః పృథివ్యాః పర్వతైః సహ । ఏకస్యా దేహశాఖాయాస్తావద్భారమమన్యత
పూర్తి భూమి పర్వతాలతో కలిపి ఎంత బరువుంటుందో, అంత బరువు అతని శరీరంలోని ఒక శాఖపై ఉన్నట్టు అనిపించింది.
న త్వేనం పీడయామాస బలేన బలవత్తరః। తతో హి జీవితం తస్య న వ్యనీనశదచ్యుతః
అతను బలవంతుడైనా, తన బలంతో అతన్ని బాధించలేదు. అందువల్ల గరుత్మంతుని ప్రాణం అచ్యుతుని వల్ల నశించలేదు.
వ్యాత్తాస్యః స్రస్తకాయశ్చ విచేతా విహ్వలః ఖగః । ముమోచ పత్రాణి తదా గురుభారప్రపీడితః
నోట తెరిచి, శరీరం వదిలేసినట్టు, మనసు తికమకతో, బాధతో ఉన్న ఆ పక్షి, భారంగా మోసిన భారం తట్టుకోలేక తన రెక్కలు వదిలేసింది.
స విష్ణుం శిరసా పక్షీ ప్రణమ్య వినతాసుతః। విచేతా విహ్వలో దీనః కించిద్వచనమబ్రవీత్
వినతా కుమారుడు ఆ పక్షి, విష్ణువుకు తల వంచి నమస్కరించి, మనసు తికమకతో, దుఃఖంతో కొద్దిగా మాటలు చెప్పాడు.