దిలీపః శఙ్ఖశీర్షశ్చ జ్యోతిష్కోఽథాపరాజితః । కౌరవ్యో ధృతరాష్ట్రశ్చ కుహురః కృశకస్తథా
దిలీపుడు, శంఖశీర్షుడు, జ్యోతిష్కుడు, అపరాజితుడు, కౌరవ్యుడు, ధృతరాష్ట్రుడు, కుహురుడు, కృష్ణుడు ఉన్నారు.
విరజా ధారణశ్చైవ సుబాహుర్ముఖరో జయః । బధిరాన్ధౌ విశుణ్డిశ్చ విరసః సురసస్తథా
విరజా, ధారణుడు, సుబాహుడు, ముఖరుడు, జయుడు, బధిరుడు, అంధుడు, విశుండి, విరసుడు, సురసుడు ఉన్నారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవః కశ్యపస్యాత్మజాః స్మృతాః । మాతలే పశ్య యద్యత్ర కశ్చిత్తే రోచతే వరః
ఇవాళ్లతో పాటు మరెన్నో నాగులు కశ్యపుని కుమారులుగా గుర్తించబడ్డారు. మాతలి, వీరిలో నీవు యారిని ఇష్టపడతావో చూడు.
మాతలిస్త్వేకమవ్యగ్రః సతతం సంనిరీక్ష్య వై। పప్రచ్ఛ నారదం తత్ర ప్రీతిమానివ చాభవత్
కానీ మాతలి శాంతంగా అందరినీ పరిశీలించి, అక్కడ నారదుని అడిగాడు. అతడు ఆనందంగా కనిపించాడు.
స్థితో య ఏష పురతః కౌరవ్యస్యార్యకస్య తు। ద్యుతిమాన్దర్శనీయశ్చ కస్యైష కులనన్దనః
ఆర్యకుడి ముందు నిలబడి ఉన్న ఈ కౌరవుడు ఎవరు? ఇతడు ప్రకాశవంతంగా, అందంగా ఉన్నాడు. ఇతడు ఎవరి వంశానికి చెందినవాడు?
కః పితా జననీ చాస్య కతమస్యైష భోగినః। వంశస్య కస్యైష మహాన్కేతుభూత ఇవ స్థితః
ఇతడి తండ్రి ఎవరు? తల్లి ఎవరు? ఇతడు ఈ నాగుల్లో ఎవరి వంశానికి చెందాడు? ఇతడు ఏ వంశానికి గొప్ప ప్రతీకగా నిలిచాడు?
ప్రణిధానేన ధైర్యేణ రూపేణ వయసా చ మే। మనః ప్రవిష్టో దేవర్షే గుణకేశ్యాః పతిర్వరః
ఇతడు చూపించే శ్రద్ధ, ధైర్యం, రూపం, వయస్సు చూసి నా మనసు ఇతడిపైన పడింది, దేవర్షీ! గుణకేశికి మంచి వరుడిగా ఇతడు అనిపిస్తున్నాడు.
మాతలిం ప్రీతమనసం దృష్ట్వా సుముఖదర్శనాత్। నివేదయామాస తదా మాహాత్మ్యం జన్మ కర్మ చ
మాతలి ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉన్నాడని చూసి, నారదుడు అతడి గొప్పతనం, జననం, కార్యాలు వివరించాడు.
ఐరావతకులే జాతః సుముఖో నామ నాగరాట్। ఆర్యకస్య మతః పౌత్రో దౌహిత్రో వామనస్య చ
ఐరావత వంశంలో జన్మించిన నాగరాజు సుముఖుడు. ఇతడు ఆర్యకుని మనవడు, వామనుని కుమార్తె కుమారుడు అని భావిస్తారు.
ఏతస్య హి పితా నాగశ్చికురో నామ మాతలే। నచిరాద్వైతనేయేన పఞ్చత్వముపపాదితః
ఇతడి తండ్రి చికురుడు అనే నాగుడు, మాతలి! వైనతేయుడు కొంత కాలం క్రితమే అతడిని సంహరించాడు.
తతోఽబ్రవీత్ప్రీతమనా మాతలిర్నారదం వచః । ఏష మే రుచితస్తాత జామాతా భుజగోత్తమః
అంతట మాతలి హర్షంతో నారదునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ మహానాగుడు నాకు జామాతగా నచ్చాడు, మహర్షీ!'
క్రియతామత్ర యత్నో వై ప్రీతిమానస్మ్యనేన వై। అస్మై నాగాయ వై దాతుం ప్రియాం దుహితరం మునే
'ఇక్కడ అవసరమైన ప్రయత్నం చేయండి. ఇతడిని చూసి నాకు ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. మహర్షీ! నా ప్రియ కుమార్తెను ఈ నాగునికి ఇవ్వండి.'
మాతలేర్వచనం శ్రుత్వా నారదో మునిసత్తమః। అబ్రవీద్దేవరాజం తమార్యకం కురునన్దన
మాతలి మాటలు విని, మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు ఆ దేవతాధిపతి అయిన ఆర్యకునితో, కురువంశజుడా! ఇలా అన్నాడు.
సూతోఽయం మాతలిర్నామ శక్రస్య దయితః సుహృత్। శుచిః శీలగుణోపేతస్తేజస్వీ వీర్యవాన్బలీ
ఈయన మాతలి అనే రథసారథి, శక్రునికి ప్రియమైన మిత్రుడు. ఇతడు పవిత్రుడు, మంచి స్వభావం, గుణాలు కలవాడు, తేజోవంతుడు, శక్తివంతుడు, బలవంతుడు.
శక్రస్యాయం సఖా చైవ మన్త్రీ సారథిరేవ చ । అల్పాన్తరప్రభావశ్చ వాసవేన రణే రణే
ఈయన శక్రునికి స్నేహితుడూ, మంత్రిదూ, రథసారథియూ కూడా. యుద్ధంలో వాసవునికి తక్కువేమీ లేని శక్తి ఆయనకు ఉంది.
అయం హరిసహస్రేణ యుక్తం జైత్రం రథోత్తమమ్ । దేవాసురేషు యుద్ధేషు మనసైవ నియచ్ఛతి
వెయ్యి గుర్రాలు జోడించిన ఈ విజయరథాన్ని దేవతలు, అసురులు యుద్ధంలో ఆయన మనసుతోనే నడిపిస్తారు.
అనేన విజితానశ్వైర్దోర్భ్యాం జయతి వాసవః । అనేన బలభిత్పూర్వం ప్రహృతే ప్రహరత్యుత
ఈ రథంతో వాసవుడు తన చేతులతో శత్రువులను జయిస్తాడు. ముందుగా శత్రువు దాడి చేయకముందే ఆయన వారిపై ప్రహారము చేస్తాడు.
అస్య కన్యా వరారోహా రూపేణాసదృశీ భువి । సత్యశీలగుణోపేతా గుణకేశీతి విశ్రుతా
ఈయన కుమార్తె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ తీసిపోని సుందరి. ఆమెకు సత్యనిష్ఠత, మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఆమెను గుణకేశి అని పేరు పెట్టారు.
తస్యాస్య యత్నాచ్చరతస్త్రైలోక్యమమరద్యుతే। సుముఖో భవతః పౌత్రో రోచతే దుహితుః పతిః
తన ప్రయత్నంతో మూడు లోకాలలో సంచరిస్తూ, అమరులలో ప్రకాశవంతుడవైన నీ మనవడు సుముఖుడు, అతని కుమార్తెకు వరుడిగా నచ్చాడు.
యది తే రోచతే సమ్యగ్భుజగోత్తమ మా చిరమ్ । క్రియతామార్యక క్షిప్రం బుద్ధిః కన్యాపరిగ్రహే
ఈ విషయం నీకు నచ్చితే, ఓ నాగరాజు, ఆలస్యం చేయకండి. ఆ అమ్మాయిని స్వీకరించేందుకు త్వరగా నిర్ణయం తీసుకోండి.
యథా విష్ణుకులే లక్ష్మీర్యథా స్వాహా విభావసోః । కులే తవ తథైవాస్తు గుణకేశీ సుమధ్యమా
విష్ణువంశంలో లక్ష్మీదేవి ఉన్నట్లుగా, అగ్నిదేవునికి స్వాహా ఉన్నట్లుగా, నీ వంశంలో గుణకేశి ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
పౌత్రస్యార్థే భవాంస్తస్మాద్గుణకేశీం ప్రతీచ్ఛతు । సదృశీం ప్రతిరూపస్య వాసవస్య శచీమివ
కాబట్టి నీ మనవడి కోసం గుణకేశిని అంగీకరించండి. ఆమె అతనికి తగినవారు, వాసవునికి శచీదేవి లాగా.
పితృహీనమపి హ్యేనం గుణతో వరయామహే। బహుమానాచ్చ భవతస్తథైవైరావతస్య చ
అతనికి తండ్రి లేకపోయినా, అతని మంచి లక్షణాల వల్ల, మీ మీద, అలాగే ఎరావతంపై ఉన్న గౌరవంతో అతన్ని వరుడిగా ఎన్నుకున్నాము.
సుముఖస్య గుణైశ్చైవ శీలశౌచదమాదిభిః । అభిగమ్య స్వయం కన్యామయం దాతుం సముద్యతః । మాతలిస్తస్య సంమానం కర్తుమర్హో భవానపి
సుముఖుని మంచి లక్షణాలు, ఆచారం, పవిత్రత, నియమం మొదలైనవల్ల నేను స్వయంగా నా కుమార్తెను అతనికి ఇవ్వడానికి సిద్ధమయ్యాను. మాతలి, నువ్వూ అతనిని గౌరవించాలి.
స తు దీనః ప్రహృష్టశ్చ ప్రాహ నారదమార్యకః । వ్రియమాణే తథా పౌత్రే పుత్రే చ నిధనం గతే
ఆయన దుఃఖంతో కూడిన ఆనందంతో నారదునికి ఇలా అన్నాడు: 'నా కుమారుడు మరణించినా, నా మనవడిని ఇంతగా కోరుకుంటున్నప్పుడు...''
మన్యే నైతద్బహుమతం మహర్షే వచనం తవ। సఖా శక్రస్య సంయుక్తః కస్యాయం నేప్సితో భవేత్। కారణస్య తు దౌర్బల్యాచ్చిన్తయామి మహామునే
'మహర్షీ, మీ మాటలు అంతగా విలువైనవిగా అనిపించడం లేదు. శక్రునికి స్నేహితుడిగా ఉండగా ఎవరు అతన్ని కోరుకోరాదు? అయినా ఒక కారణం వల్ల నేను చింతిస్తున్నాను, మహామునీ.'
అస్య దేహకరస్తాత మమ పుత్రో మహాద్యుతే। భక్షితో వైనతేయేన దుఃఖార్తాస్తేన వై వయమ్
'తండ్రీ, నా కుమారుడు, ఇతని శరీరాన్ని సృష్టించినవాడు, మహాతేజస్వి, వైనతేయుని చేత భక్షించబడ్డాడు. అందుకే మేమంతా దుఃఖంలో ఉన్నాము.'
పునరేవ చ తేనోక్తం వైనతేయేన గచ్ఛతా । మాసేనాన్యేన సుముఖం భక్షయిష్య ఇతి ప్రభో
'మరలా వైనతేయుడు వెళ్లిపోతూ ఇలా అన్నాడు: ఇంకొక నెల తర్వాత నేను సుముఖుని కూడా భక్షిస్తాను, ప్రభూ.'
ధ్రువం తథా తద్భవితా జానీమస్తస్య నిశ్చయమ్। తేన హర్షః ప్రనష్టో మే సుపర్ణవచనేన వై
'అది తప్పకుండా జరుగుతుందని మేము తెలుసు. అతని సంకల్పం గట్టిది. సుపర్ణుని మాటల వల్ల నా ఆనందం పోయింది.'
మాతలిస్త్వబ్రవీదేనం బుద్ధిరత్ర కృతా మయా। జామాతృభావేన వృతః సుముఖస్తవ పుత్రజః
అప్పుడు మాతలి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ విషయంలో నేను ఏర్పాట్లు చేశాను. సుముఖుడు, నీ మనవడు, వరుడిగా ఎన్నుకోబడ్డాడు.'