మణిస్వస్తికచక్రాఙ్కాః కమణ్డలుకలక్షణాః। సహస్రసంఖ్యా బలిన సర్వే రౌద్రాః స్వభావతః
వెండికళలు, స్వస్తిక చిహ్నాలు, చక్రాల గుర్తులు, అలాగే కమండలువులు ఉన్న వీరు, వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు. వీరందరూ బలవంతులు, స్వభావం ప్రకారం ఉగ్రులు.
సహస్రశిరసః కేచిత్కేచిత్పఞ్చశతాననాః । శతశీర్షాస్తథా కేచిత్కేచిత్రిశిరసోఽపి చ
వారిలో కొందరికి వెయ్యి తలలు, మరికొందరికి ఐదు వందల ముఖాలు, ఇంకొందరికి వంద తలలు, మరికొందరికి మూడు తలలు ఉన్నాయి.
ద్విపఞ్చశిరసః కేచిత్కేచిత్సప్తసుఖాస్తథా। మహాభోగా మహాకాయాః పర్వతాభోగభోగినః
కొందరికి యాభై తలలు, మరికొందరికి ఏడు ఆనందమైన తలలు ఉన్నాయి. వీరందరూ పెద్ద పాము తలలతో, పెద్ద శరీరాలతో, వారి వంకలు కొండల్లా విస్తరించి ఉంటాయి.
బహూనీహ సహస్రాణి ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। నాగానామేకవంశానాం యథాశ్రేష్ఠం తు మే శ్రుణు
ఇక్కడ వేలాది, లక్షలాది, కోట్లాది నాగులు ఒకే వంశానికి చెందారు. వీరిలో ఉత్తములు ఎవరో నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
వాసుకిస్తక్షకశ్చైవ కర్కోటకధనఞ్జయౌ। కాలీయో నహుషశ్చైవ కమ్బలాశ్వతరావుభౌ
వాసుకి, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, ధనంజయుడు, కాలియుడు, నహుషుడు, అలాగే కంబలుడు, అశ్వతరుడు ఇద్దరూ కూడా ఉన్నారు.
బాహ్యకుణ్డో మణిర్నాగస్తథైవాపూరణః ఖగః। వామనశ్చైలపత్రశ్చ కుకురః కుకుణస్తథా
బాహ్యకుండుడు, మణి, నాగుడు, అప్పూరణుడు, ఖగుడు, వామనుడు, ఐలపత్రుడు, కుకురుడు, కుకుణుడు కూడా ఉన్నారు.
ఆర్యకో నన్దకశ్చైవ తథా కలశపోతకౌ । కైలాసకః పిఞ్జరకో నాగశ్చైరావతస్తథా
ఆర్యకుడు, నందకుడు, అలాగే కలశపోటకుడు, కైలాసకుడు, పింజరకుడు, నాగుడు, అలాగే ఐరావతుడు ఉన్నారు.
సుమనోముఖో దధిముఖః శఙ్ఖో నన్దోపనన్దకౌ । ఆప్తః కోటరకశ్చైవ శిఖీ నిష్ఠూరికస్తథా
సుమనోముఖుడు, దధిముఖుడు, శంఖుడు, నందోపానందకుడు, ఆప్తుడు, కోటరకుడు, శిఖీ, నిష్ఠూరికుడు కూడా ఉన్నారు.
తిత్తిరిర్హస్తిభద్రశ్చ కుముదో మాల్యపిణ్డకః। ద్వౌ పద్మౌ పుణ్డరీకశ్చ పుష్పో ముద్గరపర్ణకః
తిత్తిరి, హస్తిభద్రుడు, కుముదుడు, మాల్యపిండకుడు, ఇద్దరు పద్ములు, పుండరీకుడు, పుష్పుడు, ముద్గరపర్ణకుడు ఉన్నారు.
కరవీరః పీఠరకః సంవృత్తో వృత్త ఏవ చ। పిణ్డారో బిల్వపత్రశ్చ మూషికాదః శిరీషకః
కరవీరుడు, పీఠరకుడు, సంవృతుడు, వృత్తుడు, పిండారుడు, బిల్వపత్రుడు, మూషికాదుడు, శిరీషకుడు ఉన్నారు.
దిలీపః శఙ్ఖశీర్షశ్చ జ్యోతిష్కోఽథాపరాజితః । కౌరవ్యో ధృతరాష్ట్రశ్చ కుహురః కృశకస్తథా
దిలీపుడు, శంఖశీర్షుడు, జ్యోతిష్కుడు, అపరాజితుడు, కౌరవ్యుడు, ధృతరాష్ట్రుడు, కుహురుడు, కృష్ణుడు ఉన్నారు.
విరజా ధారణశ్చైవ సుబాహుర్ముఖరో జయః । బధిరాన్ధౌ విశుణ్డిశ్చ విరసః సురసస్తథా
విరజా, ధారణుడు, సుబాహుడు, ముఖరుడు, జయుడు, బధిరుడు, అంధుడు, విశుండి, విరసుడు, సురసుడు ఉన్నారు.
ఏతే చాన్యే చ బహవః కశ్యపస్యాత్మజాః స్మృతాః । మాతలే పశ్య యద్యత్ర కశ్చిత్తే రోచతే వరః
ఇవాళ్లతో పాటు మరెన్నో నాగులు కశ్యపుని కుమారులుగా గుర్తించబడ్డారు. మాతలి, వీరిలో నీవు యారిని ఇష్టపడతావో చూడు.
మాతలిస్త్వేకమవ్యగ్రః సతతం సంనిరీక్ష్య వై। పప్రచ్ఛ నారదం తత్ర ప్రీతిమానివ చాభవత్
కానీ మాతలి శాంతంగా అందరినీ పరిశీలించి, అక్కడ నారదుని అడిగాడు. అతడు ఆనందంగా కనిపించాడు.
స్థితో య ఏష పురతః కౌరవ్యస్యార్యకస్య తు। ద్యుతిమాన్దర్శనీయశ్చ కస్యైష కులనన్దనః
ఆర్యకుడి ముందు నిలబడి ఉన్న ఈ కౌరవుడు ఎవరు? ఇతడు ప్రకాశవంతంగా, అందంగా ఉన్నాడు. ఇతడు ఎవరి వంశానికి చెందినవాడు?
కః పితా జననీ చాస్య కతమస్యైష భోగినః। వంశస్య కస్యైష మహాన్కేతుభూత ఇవ స్థితః
ఇతడి తండ్రి ఎవరు? తల్లి ఎవరు? ఇతడు ఈ నాగుల్లో ఎవరి వంశానికి చెందాడు? ఇతడు ఏ వంశానికి గొప్ప ప్రతీకగా నిలిచాడు?
ప్రణిధానేన ధైర్యేణ రూపేణ వయసా చ మే। మనః ప్రవిష్టో దేవర్షే గుణకేశ్యాః పతిర్వరః
ఇతడు చూపించే శ్రద్ధ, ధైర్యం, రూపం, వయస్సు చూసి నా మనసు ఇతడిపైన పడింది, దేవర్షీ! గుణకేశికి మంచి వరుడిగా ఇతడు అనిపిస్తున్నాడు.
మాతలిం ప్రీతమనసం దృష్ట్వా సుముఖదర్శనాత్। నివేదయామాస తదా మాహాత్మ్యం జన్మ కర్మ చ
మాతలి ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉన్నాడని చూసి, నారదుడు అతడి గొప్పతనం, జననం, కార్యాలు వివరించాడు.
ఐరావతకులే జాతః సుముఖో నామ నాగరాట్। ఆర్యకస్య మతః పౌత్రో దౌహిత్రో వామనస్య చ
ఐరావత వంశంలో జన్మించిన నాగరాజు సుముఖుడు. ఇతడు ఆర్యకుని మనవడు, వామనుని కుమార్తె కుమారుడు అని భావిస్తారు.
ఏతస్య హి పితా నాగశ్చికురో నామ మాతలే। నచిరాద్వైతనేయేన పఞ్చత్వముపపాదితః
ఇతడి తండ్రి చికురుడు అనే నాగుడు, మాతలి! వైనతేయుడు కొంత కాలం క్రితమే అతడిని సంహరించాడు.
తతోఽబ్రవీత్ప్రీతమనా మాతలిర్నారదం వచః । ఏష మే రుచితస్తాత జామాతా భుజగోత్తమః
అంతట మాతలి హర్షంతో నారదునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ మహానాగుడు నాకు జామాతగా నచ్చాడు, మహర్షీ!'
క్రియతామత్ర యత్నో వై ప్రీతిమానస్మ్యనేన వై। అస్మై నాగాయ వై దాతుం ప్రియాం దుహితరం మునే
'ఇక్కడ అవసరమైన ప్రయత్నం చేయండి. ఇతడిని చూసి నాకు ఎంతో ఆనందంగా ఉంది. మహర్షీ! నా ప్రియ కుమార్తెను ఈ నాగునికి ఇవ్వండి.'
మాతలేర్వచనం శ్రుత్వా నారదో మునిసత్తమః। అబ్రవీద్దేవరాజం తమార్యకం కురునన్దన
మాతలి మాటలు విని, మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు ఆ దేవతాధిపతి అయిన ఆర్యకునితో, కురువంశజుడా! ఇలా అన్నాడు.
సూతోఽయం మాతలిర్నామ శక్రస్య దయితః సుహృత్। శుచిః శీలగుణోపేతస్తేజస్వీ వీర్యవాన్బలీ
ఈయన మాతలి అనే రథసారథి, శక్రునికి ప్రియమైన మిత్రుడు. ఇతడు పవిత్రుడు, మంచి స్వభావం, గుణాలు కలవాడు, తేజోవంతుడు, శక్తివంతుడు, బలవంతుడు.
శక్రస్యాయం సఖా చైవ మన్త్రీ సారథిరేవ చ । అల్పాన్తరప్రభావశ్చ వాసవేన రణే రణే
ఈయన శక్రునికి స్నేహితుడూ, మంత్రిదూ, రథసారథియూ కూడా. యుద్ధంలో వాసవునికి తక్కువేమీ లేని శక్తి ఆయనకు ఉంది.
అయం హరిసహస్రేణ యుక్తం జైత్రం రథోత్తమమ్ । దేవాసురేషు యుద్ధేషు మనసైవ నియచ్ఛతి
వెయ్యి గుర్రాలు జోడించిన ఈ విజయరథాన్ని దేవతలు, అసురులు యుద్ధంలో ఆయన మనసుతోనే నడిపిస్తారు.
అనేన విజితానశ్వైర్దోర్భ్యాం జయతి వాసవః । అనేన బలభిత్పూర్వం ప్రహృతే ప్రహరత్యుత
ఈ రథంతో వాసవుడు తన చేతులతో శత్రువులను జయిస్తాడు. ముందుగా శత్రువు దాడి చేయకముందే ఆయన వారిపై ప్రహారము చేస్తాడు.
అస్య కన్యా వరారోహా రూపేణాసదృశీ భువి । సత్యశీలగుణోపేతా గుణకేశీతి విశ్రుతా
ఈయన కుమార్తె భూమిపై అందంలో ఎవరికీ తీసిపోని సుందరి. ఆమెకు సత్యనిష్ఠత, మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఆమెను గుణకేశి అని పేరు పెట్టారు.
తస్యాస్య యత్నాచ్చరతస్త్రైలోక్యమమరద్యుతే। సుముఖో భవతః పౌత్రో రోచతే దుహితుః పతిః
తన ప్రయత్నంతో మూడు లోకాలలో సంచరిస్తూ, అమరులలో ప్రకాశవంతుడవైన నీ మనవడు సుముఖుడు, అతని కుమార్తెకు వరుడిగా నచ్చాడు.
యది తే రోచతే సమ్యగ్భుజగోత్తమ మా చిరమ్ । క్రియతామార్యక క్షిప్రం బుద్ధిః కన్యాపరిగ్రహే
ఈ విషయం నీకు నచ్చితే, ఓ నాగరాజు, ఆలస్యం చేయకండి. ఆ అమ్మాయిని స్వీకరించేందుకు త్వరగా నిర్ణయం తీసుకోండి.