కర్మణా క్షత్రియాశ్చైతే నిర్ఘృణా భోగిభోజినః । జ్ఞాతిసఙ్క్షయకర్తృత్వాద్బ్రాహ్మణ్యం న లభన్తి వైః
ఈ క్షత్రియులు క్రూరంగా, సుఖాల పట్ల ఆసక్తితో తమ బంధువులను నాశనం చేస్తారు. అందుకే వీరు బ్రాహ్మణుల స్థాయికి చేరుకోరు.
నామాని చైషాం వక్ష్యామి యథాప్రాధాన్యతః శ్రృణు । మాతలే శ్లాఘ్యమేతద్ధి కులం విష్ణుపరిగ్రహమ్
మాతలీ, వీరి పేర్లు ప్రాముఖ్యతక్రమంగా చెబుతాను. విను. ఈ వంశం విష్ణువు అనుగ్రహంతో ఎంతో గొప్పది.
దైవతం విష్ణురేతేషాం విష్ణురేవ పరాయణమ్ । హృది చైషాం సదా విష్ణుర్విష్ణురేవ సదా గతిః
వీరి దేవుడు విష్ణువు. విష్ణువే వీరి పరమాశ్రయం. వీరి హృదయంలో ఎప్పుడూ విష్ణువే ఉంటాడు. విష్ణువే వీరి శాశ్వత లక్ష్యం.
సువర్ణచూడో నాగాశీ దారుణశ్చణ్డతుణ్డకః । అనిలశ్చానలశ్చైవ విశాలాక్షోఽథ కుణ్డలీ
సువర్ణచూడుడు, నాగాశీ, దారుణుడు, చండతుండకుడు, అనిలుడు, అనలుడు, విశాలాక్షుడు, కుండలీ,
పఙ్కజిద్వజ్రవిష్కమ్భో వైనతేయోఽథ వామనః । వాతవేగో దిశాచక్షుర్నిమేషోఽనిమిషస్తథా
పంకజి, వజ్రవిష్కంభుడు, వైనతేయుడు, వామనుడు, వాతవేగుడు, దిశాచక్షువు, నిమేషుడు, అనిమిషుడు,
త్రిరావః సప్తరావశ్చ వాల్మీకిర్దీపకస్తథా । దైత్యద్వీపః సరిద్ద్వీపః సారసః పద్మకేతనః
త్రిరావుడు, సప్తరావుడు, వాల్మీకి, దీపకుడు, దైత్యద్వీపుడు, సరిద్వీపుడు, సారసుడు, పద్మకేతనుడు,
సుముఖశ్చిత్రకేతుశ్చ చిత్రబర్హస్తథాఽనఘః। మేషహృత్కుముదో దక్షః సర్పాన్తః సోమభోజనః
సుముఖుడు, చిత్రకేతుడు, చిత్రబర్హుడు, అనఘుడు, మేషహృత్, కుముదుడు, దక్షుడు, సర్పాంతుడు, సోమభోజనుడు,
గురుభారః కపోతశ్చ సూర్యనేత్రశ్చిరాన్తకః । విష్ణుధర్మా కుమారశ్చ పరిబర్హో హరిస్తథా
గురుభారుడు, కపోతుడు, సూర్యనేత్రుడు, చిరాంతకుడు, విష్ణుధర్ముడు, కుమారుడు, పరిబర్హుడు, హరి,
సుస్వరో మధుపర్కశ్చ హేమవర్ణస్తథైవ చ। మాలయో మాతరిశ్వా చ నిశాకరదివాకరౌ
సుస్వరుడు, మధుపర్కుడు, హేమవర్ణుడు, మాలయుడు, మాతరిశ్వ, నిశాకరుడు, దివాకరుడు,
ఏతే ప్రదేశమాత్రేణ మయోక్తా గరుడాత్మజాః । ప్రాధాన్యతస్తే యశసా కీర్తితాః ప్రాణినశ్చయే
ఈ గరుడుని కుమారులను వారి ప్రాంతాల ప్రకారం నేను చెప్పాను. వీరు ప్రాముఖ్యత, కీర్తి పరంగా ప్రాణులలో ప్రసిద్ధులు.
యద్యత్ర న రుచిః కాచిదేహి గచ్ఛావ మాతలే । తం నయిష్యామి దేశం త్వాం వరం యత్రోపలప్స్యసే
మాతలీ, ఇక్కడ ఏదైనా చోటు నచ్చకపోతే, మనం వెళ్ళిపోదాం. నీవు కోరిన వరం లభించే స్థలానికి నిన్ను తీసుకెళ్తాను.
ఇదం రసాతలం నామ సప్తమం పృథివీతలమ్। యత్రాస్తే సురభిర్మాతా గవామమృతసంభవా
ఇది రసాతలం అని పిలవబడే భూమి యొక్క ఏడవ పొర. ఇక్కడ అమృతం నుండి పుట్టిన గోవుల తల్లి సురభి నివసిస్తుంది.
క్షరన్తీ సతతం క్షీరం పృథివీసారసంభవమ్ । షణ్ణం రసానాం సారేణ రసమేకమనుత్తమమ్
ఆమె ఎప్పుడూ భూమి సారంతో కలిసిన పాలు కారుస్తుంది. ఆరు రుచుల సారంతో కలిసిన ఒక అత్యుత్తమ రుచి ఆమె పాలలో ఉంటుంది.
అమృతేనాభితృప్తస్య సారముద్గిరతః పురా। పితామహస్య వదనాదుదతిష్ఠదనిన్దితా
పూర్వం పితామహుడు అమృతంతో తృప్తిగా ఉన్నప్పుడు, ఆ సారం ఆయన నోటినుండి వెలువడింది. అప్పుడు నిందలేని సురభి అవతరించింది.
యస్యాః క్షీరస్య ధారాయా నిపతన్త్యా మహీతలే। హ్రదః కృతః క్షీరనిధిః పవిత్రం పరముచ్యతే
ఆమె పాల ప్రవాహం భూమిపై పడటంతో ఒక సరస్సు ఏర్పడింది. ఆ సరస్సు పాల నిలయం, అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పిలవబడుతుంది.
పుష్పితస్యేవ ఫేనేన పర్యన్తమనువేష్టితమ్। పిబన్తో నివసన్త్యత్ర ఫేనపా మునిసత్తమాః
ఆ సరస్సు చుట్టూ పుష్పించినట్లుగా నురుగు అలముకుంది. అక్కడ మునిశ్రేష్ఠులు ఆ నురుగు తాగుతూ నివసిస్తారు.
ఫేనపా నామ తే ఖ్యాతాః ఫేనాహారాశ్చ మాతలే। ఉగ్రే తపసి వర్తన్తే యేషాం బిభ్యతి దేవతాః
మాతలీ, వారిని ఫేనపులు అంటారు. వారు నురుగు తింటూ బ్రతుకుతారు. వారు ఘోర తపస్సు చేస్తారు. దేవతలు కూడా వారిని భయపడతారు.
అస్యాశ్చతస్రో ధేన్వోఽన్యా దిక్షు సర్వాసు మాతలే। నివసన్తి దిశాం పాల్యో ధారయన్త్యోదిశఃస్మ తాః
మాతలీ, ఆమెకు మరో నాలుగు ఆవులు ఉన్నారు. అవి అన్ని దిక్కుల్లో నివసిస్తూ, దిక్కులను కాపాడుతూ, ఆ ప్రాంతాలను పోషిస్తాయి.
పూర్వాం దిశం ధారయతే సురూపా నామ సౌరభీ । దక్షిణాం హంసికా కనామ ధారయత్యపరాం దిశమ్
సౌరభి అనే సురూపా తూర్పు దిశను పట్టుకుని ఉంది. కనామ అనే హంసికా దక్షిణ దిశను పట్టుకుంది.
పశ్చిమా వారుణీ దిక్చ ధార్యతే వై సుభద్రయా। మహానుభావయా నిత్యం మాతలే విశ్వరూపయా
సుభద్ర అనే మహాశక్తి కలిగినది, ఎల్లప్పుడూ అన్ని రూపాలతో వెలుగొందుతూ, పశ్చిమ దిశను పట్టుకుని ఉంది, ఓ మాతలి.
సర్వకామదుఘా నామ ధేనుర్ధారయతే దిశమ్। ఉత్తరాం మాతలే ధర్మ్యాం తథైలవిలసంశ్రితామ్
సర్వకామదుఘ అనే ఆవు, ఓ మాతలి, ఉత్తర దిశను పట్టుకుని ఉంది. ఆ దిశ ధర్మమయంగా, నూనెతో అలంకరించబడి ఉంది.
ఆసాం త పయసా మిశ్రం పయో నిర్మథ్య సాగరే । మన్థానం మన్దరం కృత్వా దేవైరసురసంహితైః
ఈ ఆవుల పాలను కలిపి, సముద్రంలో పాలను మథించి, మందర పర్వతాన్ని మధానంగా పెట్టి, దేవతలు మరియు అసురులు కలిసి మథించారు.
అద్ధృతా వారుణీ లక్ష్మీరమృతం చాపి మాతలే। ఉచ్చైఃశ్రవాశ్చాశ్వరాజో మణిరత్నం చ కౌస్తుభమ్
ఓ మాతలి, ఆ సముద్రమథనంలో వారుణి, లక్ష్మి, అమృతం, ఉచ్చైఃశ్రవ అనే అశ్వరాజు, కౌస్తుభ మణి ఇవన్నీ ప్రాప్తమయ్యాయి.
సుధాహారేషు చ సుధాం స్వధాభోజిషు చ స్వధామ్। అమృతం చామృతాశేషు సురభీ క్షరతే పయః
అమృత ప్రవాహాల్లో అమృతం ప్రవహిస్తుంది; స్వధా భోజనమయ్యే వారికి స్వధా లభిస్తుంది; అమరులకు సురభి ఆవు పాలను ప్రసాదిస్తుంది.
అత్ర గాథా పురా గీతా రసాతలనివాసిభిః । పౌరాణీ శ్రూయతే లోకే గీయతే యా మనీషిభిః
ఈ విషయంపై పాతకాలంలో పాతాళవాసులు ఒక గీతను పాడారు; ఆ పురాతన పద్యం లోకంలో పండితులు ఇప్పటికీ పాడుతూ వినిపిస్తున్నారు.
న నాగలోకే న స్వర్గే న విమానే త్రివిష్టపే। పరివాసః సుఖస్తాదృక్ రసాతలతలే యథా
నాగలోకంలోనో, స్వర్గంలోనో, త్రివిష్టప అనే దేవతల నగరంలోనో, పాతాళంలో ఉండే సుఖం ఎక్కడా లేదు.
ఇయం భోగవతీ నామ పురీ వాసుకిపాలితా। యాదృశీ దేవరాజస్య పురీ వర్యాఽమరావతీ
ఈ నగరాన్ని భోగవతీ అంటారు. ఇది వాసుకి పరిరక్షణలో ఉంది. దేవేంద్రుని అమరావతి ఎంత వైభవంగా ఉంటుందో, ఇదీ అంతే మహిమతో మెరిసిపోతుంది.
ఏష శేషః స్థితో నాగో యేనేయం ధార్యతే సదా। తపసా లోకముఖ్యేన ప్రభావసహితా మహీ
ఇక్కడ ఉన్నాడు శేషుడు. ఇతని వల్లే ఈ భూమి ఎప్పుడూ నిలబడుతోంది. ఇతడు తపస్సుతో గొప్ప శక్తిని సంపాదించినవాడు, లోకాలలో అగ్రగణ్యుడు.
శ్వేతాచలనిభాకారో దివ్యాభరణభూషితః । సహస్రం ధారయన్మూర్ధ్నాం జ్వాలాజిహ్వో మహాబలః
ఇతని రూపం తెల్లపర్వతంలా మెరిసిపోతుంది. దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడి, వెయ్యి తలలు మోస్తూ, అగ్ని వంటి నాలుకలతో, అపార బలంతో ఉన్నాడు.
ఇహ నానావిధాకారా నానావిధవిభూషణాః। సురసాయాః సుతా నాగా నివసన్తి గతవ్యథాః
ఇక్కడ సురసాయ కుమారులైన నాగులు వేర్వేరు రూపాల్లో, వేర్వేరు అలంకారాలతో, ఎలాంటి బాధలు లేకుండా నివసిస్తున్నారు.