యా మే ప్రీతిః పుష్కరాక్ష త్వద్దర్శనసముద్భవా। సా కిమాఖ్యాయతే తుభ్యమన్తరాత్మాఽసి దేహినాం
పద్మాక్షుడా, నిన్ను చూసిన ఆనందంతో నా హృదయంలో పుట్టిన ప్రేమను నీకు చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది? నీవు సర్వజీవుల హృదయాల్లో అంతరాత్మవు కదా.
విదురస్య వచః శ్రుత్వా ప్రశ్రితం పురుషోత్తమః । ఇదం హోవాచ వచనం మధురం మధుసూదనః
విదురుడు వినయంగా చెప్పిన మాటలు విని, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన మధుసూదనుడు ఈ మధురమైన మాటలు పలికాడు.
యథా వ్రూయాన్మహాప్రాజ్ఞో యథా బ్రూయాద్విచక్షణః। సథా వాచ్యస్త్వద్విధేన భవతా మద్విధః సుహృత్
ఎలా జ్ఞానులు, వివేకులు మాట్లాడతారో, అలాగే నీవు నాకు స్నేహితుడిగా చెప్పిన మాటలు నాకు తగినవే.
ధర్మార్థయుక్తం తథ్యం చ యథా త్వయ్యుపపద్యతే। తథా వచనముక్తోఽస్తి త్వయైతత్పితృమాతృవత్
ధర్మానికి, సత్యానికి అనుగుణంగా నీవు చెప్పిన మాటలు, తండ్రి తల్లి చెప్పినట్లే నాకు అనువైనవిగా ఉన్నాయి.
సత్యం ప్రాప్తం చ యుక్తం వాఽప్యేవమేవ యథాఽఽత్థ మామ్। శ్రృణుష్వాగమనే హేతుం విదురావహితో మమ
నీవు చెప్పింది నిజమైనదే, సముచితమైనదే. ఇప్పుడు నేను ఎందుకు వచ్చానో, వినయంగా విను విదురా.
దౌరాత్మ్యం ధార్తరాష్ట్రస్య క్షత్రియాణాం చ వైరితామ్। సర్వమేతదహం జానన్క్షత్తః ప్రాప్తోఽద్య కౌరవాన్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల దురాశ, క్షత్రియుల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాన్ని బాగా తెలుసుకుని, ఈ రోజు కౌరవుల వద్దకు వచ్చాను విదురా.
పర్యస్తాం పృథివీం సర్వాం సాశ్వాం సరథకుఞ్జరామ్ । యో మోచయేన్మృత్యుపాశాత్ప్రాప్నుయాద్ధర్మముత్తమమ్
ఈ భూమిని, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో సహా, మరణపు ఉచ్చులోనుంచి ఎవడు విడిపిస్తాడో, అతడు పరమధర్మాన్ని పొందుతాడు.
ధర్మకార్యం యతఞ్శక్త్యా నో చేత్ప్రాప్నోతి మానవః । ప్రాప్తో భవతి తత్పుణ్యమత్ర మే నాస్తి సంశయః
ఒకడు తన శక్తికి తగినంత ధర్మకార్యానికి ప్రయత్నించి విజయం సాధించకపోయినా, అతడికి పుణ్యం లభిస్తుంది — ఇందులో నాకు సందేహమే లేదు.
మనసా చిన్తయన్పాపం కర్మణా నాతిరోచయన్। న ప్రాప్నోతి ఫలం తస్యేత్యేవం ధర్మవిదో విదుః
మనసులో పాపాన్ని ఆలోచించి, చేతల్లో చేయకపోతే, దాని ఫలం కలగదు అని ధర్మజ్ఞులు అంటారు.
సోఽహం యతిష్యే ప్రశమం క్షత్తః కర్తుమమాయయా। కురూణాం సృఞ్జయానాం చ సఙ్గ్రానే వినశిష్యతామ్
కాబట్టి విదురా, కౌరవులు, శృఞ్జయులు యుద్ధంలో నాశనం కాకుండా, వారికి శాంతి కలిగించేందుకు నేను హృదయపూర్వకంగా ప్రయత్నిస్తాను.
సేయమాపన్మహాఘోరా కురుష్వేవ సముత్థితా । కర్ణదుర్యోధనకృతా సర్వే హ్యేతే తదన్వయాః
ఈ ఘోరమైన విపత్తు కౌరవులలోనే కలిగింది. దీనికి కారణం కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు; మిగతావారు వారిని అనుసరిస్తున్నారు.
వ్యసనే క్లిశ్యమానం హి యో మిత్రం నాభిపద్యతే । అనునీయ యథాశక్తి తం నృశంసం విదుర్బుధాః
బాధలో ఉన్న స్నేహితుడిని ఎంతగా ప్రోత్సహించినా దగ్గరకి రాని వాడిని, జ్ఞానులు క్రూరుడిగా భావిస్తారు.
ఆకేశగ్రహణాన్మిత్రమకార్యాత్సంనివర్తయన్। అవాచ్యః కస్యచిద్భవతి కృతయత్నో యథాబలమ్
స్నేహితుడిని తప్పు మార్గం నుంచి తిప్పేందుకు ఎంత ప్రయత్నించినా, అవసరమైతే వెంట పట్టుకున్నా, విఫలమైతే ఎవ్వరూ నిందించరు.
తత్సమర్థం శుభం వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్। ధార్తరాష్ట్రః సహామాత్యో గ్రహీతుం విదురార్హతి
విదురా, నీవు చెప్పిన శుభమైన, ధర్మార్ధాలకు అనుగుణమైన, హితమైన మాటలు ధృతరాష్ట్రుడు, అతని మంత్రులు స్వీకరించడానికి యోగ్యమైనవి.
హితం హి ధార్తరాష్ట్రాణాం పాణ్డవానాం తథైవ చ । పృథివ్యాం క్షత్రియాణాం చ యతిష్యేఽహమమాయయా
ధృతరాష్ట్రులకూ, పాండవులకూ, భూమిపై క్షత్రియులకూ మేలు కోసం నేను హృదయపూర్వకంగా ప్రయత్నిస్తాను.
హితే ప్రయతమానం మాం శఙ్కేద్దుర్యోధనో యది। హృదయస్య చ మే ప్రీతిరానృణ్యం చ భవిష్యతి
దుర్యోధనుడు నా ప్రయత్నాన్ని అనుమానించినా, నా హృదయం సంతృప్తిగా, ఋణములేని విధంగా ఉంటుంది.
జ్ఞాతీనాం హి మిథో భేదే యన్మిత్రం నాభిపద్యతే । సర్వయత్నేన మాధ్యస్థ్యం న తన్మిత్రం విదుర్బుధాః
బంధువులు విడిపోయినప్పుడు, స్నేహితుడు తనంతట తాను మధ్యవర్తిగా ప్రయత్నించకుండా, నిస్సహాయంగా ఉంటే, జ్ఞానులు అతడిని నిజమైన స్నేహితుడిగా గుర్తించరు.
న మాం బ్రూయురధర్మిష్ఠా మూఢా హ్యసుహృదస్తథా । శక్తో నావారయత్కృష్ణః సంరబ్ధాన్కురుపాణ్డవాన్
అధర్ములు, మూర్ఖులు, శత్రువులు — 'కృష్ణుడు కోపంతో ఉన్న కౌరవులను, పాండవులను ఆపలేకపోయాడు' అని నా గురించి చెప్పకూడదు.
ఉభయోః సాధయన్నర్థమహామాగత ఇత్యుత । తత్ర యత్నమహం కృత్వా గచ్ఛేయం నృష్వవాచ్యతామ్
ఈ గొప్ప విషయంలో ఇద్దరి ప్రయోజనాన్ని సాధించగలిగితే, నేను ఎంతగానో శ్రమించి, మనుషులలో గౌరవాన్ని పొందుతాను.
మమ ధర్మార్థయుక్తం హి శ్రుత్వా వాక్యమనామయమ్। న చేదాదాస్యతే బాలో దిష్టస్య వశమేష్యతి
నా ధర్మార్థంతో కూడిన మంచివాక్యాలను విన్న తర్వాత, ఆ యువరాజు వాటిని అంగీకరించకపోతే, అతడు విధి చేతిలో పడిపోతాడు.
అహాపయన్పాణ్డవార్థం యథావ- చ్ఛమం కురూణాం యది చాచరేయమ్। పుణ్యం చ మే స్యాచ్చరితం మహాత్మ- న్ముచ్యేరంశ్చ కురవో మృత్యుపాశాత్
పాండవుల కోసం నా శక్తికి తగినంత ప్రయత్నించి, కౌరవుల శాంతికోసం పనిచేస్తే, నాకు పుణ్యం కలుగుతుంది, గొప్ప కౌరవులు మరణపు బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
అపి వాచం భాషమాణస్య కావ్యాం ధర్మరామామర్థవతీమహింస్రామ్। అవేక్షేరన్ధార్తరాష్ట్రాః శమార్థం మాం చ ప్రాప్తం కురవః పూజయేయుః
నా మాటలు కవిత్వంతో, ధర్మంతో, అర్థంతో, హింస లేకుండా శాంతికోసం ఉంటే, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు వాటిని పరిగణిస్తే, కౌరవులు నన్ను గౌరవంగా ఆహ్వానిస్తారు.
న చాపి మమ పర్యాప్తాః సహితాః సర్వపార్థివాః। క్రుద్ధస్య ప్రముఖే స్థాతుం సింహస్యేవేతరే మృగాః
నాకు కోపం వచ్చినప్పుడు, అన్ని రాజులు కలిసినా, సింహాన్ని ఎదుర్కొనలేని జంతువుల్లా నన్ను ఎదుర్కొనలేరు.
ఇత్యేవముక్త్వా వచనం వృష్ణీనామృషభస్తదా। శయనే సుఖసంస్పర్శే శిశ్యే యదుసుఖావహః
ఇలా వృష్ణులందరితో మాట్లాడిన అనంతరం, యదువులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే వృష్ణివీరుడు సుఖంగా మంచంపై విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు.
తథా కథయతోరేవ తయోర్బుద్ధిమతోస్తదా। శివా నక్షత్రసంపన్నా సా వ్యతీయాయ శర్వరీ
ఆ ఇద్దరు జ్ఞానులు మాట్లాడుతుండగా, మంగళకరమైన నక్షత్రాలతో కూడిన ఆ రాత్రి ముగిసిపోయింది.
ధర్మార్థకామయుక్తాశ్చ విచిత్రార్థపదాక్షరాః। శృణ్వతో వివిధా వాచో విదురస్య మహాత్మనః
ధర్మం, అర్థం, కామంతో నిండిన, వివిధ అర్థాలతో కూడిన మాటలను మహాత్ముడు విదురుడు శ్రద్ధగా విన్నాడు.
కథాభిరనురూపాభీ రక్తస్యామితతేజసః । అకామస్యైవ కృష్ణస్య సా వ్యతీయాయ శర్వరీ
అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్నా, ఆసక్తి లేకుండా ఉన్న కృష్ణునికి తగిన కథలతో ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది.
తతస్తు స్వరసంపన్నా బహవః సూతమాగధాః ।। శఙ్ఖదున్దుమినిర్ఘోషైః కేశవం ప్రత్యబోధయన్
తర్వాత, అనేక మంది సూతులు, మాగధులు తమ కళలో నైపుణ్యం కలిగి, శంఖాలు, డుండుభులతో శబ్దం చేస్తూ కేశవుని మేల్కొలిపారు.
తత ఉత్థాయ దాశార్హఋషభః సర్వసాత్వతామ్ । సర్వమావశ్యకం చక్రే ప్రాతః కార్యం జనార్దనః
అనంతరం దాశార్హులలో శ్రేష్ఠుడు, సాత్వతులందరిలో ప్రముఖుడు అయిన జనార్దనుడు లేచి, కావలసిన అన్ని ఉదయపు పనులు చేశాడు.
కృతోదకానుజప్యః స హుతాగ్నిః సమలఙ్కృతః। తతశ్చాదిత్యముద్యన్తముపాతిష్ఠత మాధవః
స్నానం చేసి, జపం చేసి, అగ్నికి హోమం చేసి, అలంకరించుకుని, ఆ తరువాత మాధవుడు ఉదయిస్తున్న సూర్యుని పూజించాడు.