నేదమద్య యుధా శక్యమిన్ద్రేణాపి సహామరైః । ఇతి వ్యవసితాః సర్వే ధార్తరాష్ట్రా జనార్దన
ఈ రోజు యుద్ధంలో దేవతలతో కూడిన ఇంద్రుడికీ గెలవడం సాధ్యం కాదు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు అందరూ ఇదే నిర్ణయానికి వచ్చారు, జనార్దన.
తేష్వేవముపపన్నేషు కామక్రోధానువర్తిషు । సమర్థమపి తే వాక్యమసమర్థం భవిష్యతి
కామం, కోపానికి లోనై ఉన్న వాళ్ల మధ్య, నీవు ఎంత మంచి మాట చెప్పినా అది ఫలించదు.
మధ్యే తిష్ఠన్హస్త్యనీకస్య మన్దో రథాశ్వయుక్తస్య బలస్య మూఢః। దుర్యోధనో మన్యతే బీతభీతిః కృత్స్నా మయేయం పృథివీ జితేతి
ఏనుగుల సేన మధ్య, రథాలు, గుర్రాలు ఉన్న బలగంలో, మూర్ఖుడైన దుర్యోధనుడు భయంతో ఉన్నా, ధైర్యంగా నటిస్తూ, ఈ భూమంతా తానే గెలిచేశానని అనుకుంటున్నాడు.
ఆశంసతే వై ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రో మహారాజ్యమసపత్నం పృథివ్యామ్। తస్మిఞ్శమః కేవలో నోపలభ్యో బద్ధం సన్తం మన్యతే లబ్ధమర్థమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు భూమిపై ఎవ్వరూ ఎదురులేని మహారాజ్యాన్ని ఆశిస్తున్నాడు. అతనిలో నిజమైన శాంతి ఉండదు. కట్టిపడేసినదాన్ని సంపాదించుకున్నదిగా భావిస్తున్నాడు.
పర్యస్తేయం పృథివీ కాలపక్వా దుర్యోధనార్థే పాణ్డవాన్యోద్ధుకామాః । సమాగతాః సర్వయోధాః పృథివ్యాం రాజానశ్చ క్షితిపాలైః సమేతాః
ఈ భూమి కాలానికి లోనై చుట్టుముట్టబడి ఉంది. దుర్యోధనుని కోసం పాండవులు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు. భూమిపై ఉన్న యోధులంతా, రాజులు తమ రక్షకులతో కూడి వచ్చారు.
సర్వే చైతే కృతవైరాః పురస్తా- త్త్వయా రాజానో హృతసారాశ్చ కృష్ణ । తవోద్వేగాత్సంశ్రితా ధార్తరాష్ట్రా- న్సుసంహతాః సహ కర్ణేన వీరాః
కృష్ణా, నువ్వు ముందు వారిని శత్రువులుగా మార్చావు. ఆ రాజులు బలహీనమయ్యారు. నీ భయంతో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, కర్ణుడు, వీరులు అందరూ కలిసి ఉన్నారు.
న తన్మతం మమ దాశార్హవీర
దాశార్హ వంశ వీరా, అది నా అభిప్రాయం కాదు.
తేషాం సముపవిష్టానాం బహూనాం దుష్టచేతసామ్। కథం మధ్యం ప్రపద్యేథాః శత్రూణాం శత్రుకర్శన
చెడ్డ మనసు ఉన్న చాలామంది అక్కడ కూర్చున్నారు. శత్రువుల మధ్య నువ్వు ఎలా వెళ్ళగలవు, శత్రువులను సంహరించే వాడా?
సర్వథా త్వం మహాబాహో దేవైరపి దురుత్సహః । ప్రభావం పౌరుషం బుద్ధిం జానామి తవ శత్రుహన్
మహాబాహువా, నిన్ను దేవతలకైనా ఎదుర్కోవడం చాలా కష్టం. నీ శక్తి, పరాక్రమం, బుద్ధి నాకు తెలుసు, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
యా మే ప్రీతిః పాణ్డవేషు భూయఃక సా త్వయి మాధవ । ప్రేమ్ణా చ బహుమానాచ్చ సౌహృదాచ్చ బ్రవీమ్యహమ్
పాండవులపై నాకు ఉన్న ప్రేమ కన్నా నీపై మరింత ప్రేమ ఉంది, మాధవా. ప్రేమతో, గౌరవంతో, స్నేహంతోనే నేను ఇలా మాట్లాడుతున్నాను.
యా మే ప్రీతిః పుష్కరాక్ష త్వద్దర్శనసముద్భవా। సా కిమాఖ్యాయతే తుభ్యమన్తరాత్మాఽసి దేహినాం
పద్మాక్షుడా, నిన్ను చూసిన ఆనందంతో నా హృదయంలో పుట్టిన ప్రేమను నీకు చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది? నీవు సర్వజీవుల హృదయాల్లో అంతరాత్మవు కదా.
విదురస్య వచః శ్రుత్వా ప్రశ్రితం పురుషోత్తమః । ఇదం హోవాచ వచనం మధురం మధుసూదనః
విదురుడు వినయంగా చెప్పిన మాటలు విని, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన మధుసూదనుడు ఈ మధురమైన మాటలు పలికాడు.
యథా వ్రూయాన్మహాప్రాజ్ఞో యథా బ్రూయాద్విచక్షణః। సథా వాచ్యస్త్వద్విధేన భవతా మద్విధః సుహృత్
ఎలా జ్ఞానులు, వివేకులు మాట్లాడతారో, అలాగే నీవు నాకు స్నేహితుడిగా చెప్పిన మాటలు నాకు తగినవే.
ధర్మార్థయుక్తం తథ్యం చ యథా త్వయ్యుపపద్యతే। తథా వచనముక్తోఽస్తి త్వయైతత్పితృమాతృవత్
ధర్మానికి, సత్యానికి అనుగుణంగా నీవు చెప్పిన మాటలు, తండ్రి తల్లి చెప్పినట్లే నాకు అనువైనవిగా ఉన్నాయి.
సత్యం ప్రాప్తం చ యుక్తం వాఽప్యేవమేవ యథాఽఽత్థ మామ్। శ్రృణుష్వాగమనే హేతుం విదురావహితో మమ
నీవు చెప్పింది నిజమైనదే, సముచితమైనదే. ఇప్పుడు నేను ఎందుకు వచ్చానో, వినయంగా విను విదురా.
దౌరాత్మ్యం ధార్తరాష్ట్రస్య క్షత్రియాణాం చ వైరితామ్। సర్వమేతదహం జానన్క్షత్తః ప్రాప్తోఽద్య కౌరవాన్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల దురాశ, క్షత్రియుల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వాన్ని బాగా తెలుసుకుని, ఈ రోజు కౌరవుల వద్దకు వచ్చాను విదురా.
పర్యస్తాం పృథివీం సర్వాం సాశ్వాం సరథకుఞ్జరామ్ । యో మోచయేన్మృత్యుపాశాత్ప్రాప్నుయాద్ధర్మముత్తమమ్
ఈ భూమిని, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో సహా, మరణపు ఉచ్చులోనుంచి ఎవడు విడిపిస్తాడో, అతడు పరమధర్మాన్ని పొందుతాడు.
ధర్మకార్యం యతఞ్శక్త్యా నో చేత్ప్రాప్నోతి మానవః । ప్రాప్తో భవతి తత్పుణ్యమత్ర మే నాస్తి సంశయః
ఒకడు తన శక్తికి తగినంత ధర్మకార్యానికి ప్రయత్నించి విజయం సాధించకపోయినా, అతడికి పుణ్యం లభిస్తుంది — ఇందులో నాకు సందేహమే లేదు.
మనసా చిన్తయన్పాపం కర్మణా నాతిరోచయన్। న ప్రాప్నోతి ఫలం తస్యేత్యేవం ధర్మవిదో విదుః
మనసులో పాపాన్ని ఆలోచించి, చేతల్లో చేయకపోతే, దాని ఫలం కలగదు అని ధర్మజ్ఞులు అంటారు.
సోఽహం యతిష్యే ప్రశమం క్షత్తః కర్తుమమాయయా। కురూణాం సృఞ్జయానాం చ సఙ్గ్రానే వినశిష్యతామ్
కాబట్టి విదురా, కౌరవులు, శృఞ్జయులు యుద్ధంలో నాశనం కాకుండా, వారికి శాంతి కలిగించేందుకు నేను హృదయపూర్వకంగా ప్రయత్నిస్తాను.
సేయమాపన్మహాఘోరా కురుష్వేవ సముత్థితా । కర్ణదుర్యోధనకృతా సర్వే హ్యేతే తదన్వయాః
ఈ ఘోరమైన విపత్తు కౌరవులలోనే కలిగింది. దీనికి కారణం కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు; మిగతావారు వారిని అనుసరిస్తున్నారు.
వ్యసనే క్లిశ్యమానం హి యో మిత్రం నాభిపద్యతే । అనునీయ యథాశక్తి తం నృశంసం విదుర్బుధాః
బాధలో ఉన్న స్నేహితుడిని ఎంతగా ప్రోత్సహించినా దగ్గరకి రాని వాడిని, జ్ఞానులు క్రూరుడిగా భావిస్తారు.
ఆకేశగ్రహణాన్మిత్రమకార్యాత్సంనివర్తయన్। అవాచ్యః కస్యచిద్భవతి కృతయత్నో యథాబలమ్
స్నేహితుడిని తప్పు మార్గం నుంచి తిప్పేందుకు ఎంత ప్రయత్నించినా, అవసరమైతే వెంట పట్టుకున్నా, విఫలమైతే ఎవ్వరూ నిందించరు.
తత్సమర్థం శుభం వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్। ధార్తరాష్ట్రః సహామాత్యో గ్రహీతుం విదురార్హతి
విదురా, నీవు చెప్పిన శుభమైన, ధర్మార్ధాలకు అనుగుణమైన, హితమైన మాటలు ధృతరాష్ట్రుడు, అతని మంత్రులు స్వీకరించడానికి యోగ్యమైనవి.
హితం హి ధార్తరాష్ట్రాణాం పాణ్డవానాం తథైవ చ । పృథివ్యాం క్షత్రియాణాం చ యతిష్యేఽహమమాయయా
ధృతరాష్ట్రులకూ, పాండవులకూ, భూమిపై క్షత్రియులకూ మేలు కోసం నేను హృదయపూర్వకంగా ప్రయత్నిస్తాను.
హితే ప్రయతమానం మాం శఙ్కేద్దుర్యోధనో యది। హృదయస్య చ మే ప్రీతిరానృణ్యం చ భవిష్యతి
దుర్యోధనుడు నా ప్రయత్నాన్ని అనుమానించినా, నా హృదయం సంతృప్తిగా, ఋణములేని విధంగా ఉంటుంది.
జ్ఞాతీనాం హి మిథో భేదే యన్మిత్రం నాభిపద్యతే । సర్వయత్నేన మాధ్యస్థ్యం న తన్మిత్రం విదుర్బుధాః
బంధువులు విడిపోయినప్పుడు, స్నేహితుడు తనంతట తాను మధ్యవర్తిగా ప్రయత్నించకుండా, నిస్సహాయంగా ఉంటే, జ్ఞానులు అతడిని నిజమైన స్నేహితుడిగా గుర్తించరు.
న మాం బ్రూయురధర్మిష్ఠా మూఢా హ్యసుహృదస్తథా । శక్తో నావారయత్కృష్ణః సంరబ్ధాన్కురుపాణ్డవాన్
అధర్ములు, మూర్ఖులు, శత్రువులు — 'కృష్ణుడు కోపంతో ఉన్న కౌరవులను, పాండవులను ఆపలేకపోయాడు' అని నా గురించి చెప్పకూడదు.
ఉభయోః సాధయన్నర్థమహామాగత ఇత్యుత । తత్ర యత్నమహం కృత్వా గచ్ఛేయం నృష్వవాచ్యతామ్
ఈ గొప్ప విషయంలో ఇద్దరి ప్రయోజనాన్ని సాధించగలిగితే, నేను ఎంతగానో శ్రమించి, మనుషులలో గౌరవాన్ని పొందుతాను.
మమ ధర్మార్థయుక్తం హి శ్రుత్వా వాక్యమనామయమ్। న చేదాదాస్యతే బాలో దిష్టస్య వశమేష్యతి
నా ధర్మార్థంతో కూడిన మంచివాక్యాలను విన్న తర్వాత, ఆ యువరాజు వాటిని అంగీకరించకపోతే, అతడు విధి చేతిలో పడిపోతాడు.