సంప్రీతిభోజ్యాన్యన్నాని ఆపద్భోజ్యాని వా పునః । న చ సంప్రీయతే రాజన్న చైవాపద్గతా వయమ్
రాజా, ఆనందంగా తినే ఆహారం గానీ, కష్టంలో తినే ఆహారం గానీ నాకు ఇష్టం లేదు. మేము కూడా ఇబ్బందిలో లేము.
ద్విషదన్నం న భోక్తవ్యం ద్విషన్తం నైవ భోజయేత్ । పాణ్డవాన్ద్విషసే రాజన్మమ ప్రాణా హి పాణ్డవాః
శత్రువు ఇచ్చిన భోజనం తినకూడదు, శత్రువుకి భోజనం పెట్టకూడదు. రాజా, నువ్వు పాండవులపై ద్వేషం పెంచుకున్నావు. పాండవులు నాకు ప్రాణాల్లా ప్రియమైన వారు.
అకస్మాద్ద్విషసే రాజఞ్జన్మప్రభృతి పాణ్డవాన్ । ప్రియానువర్తినో భ్రాతౄన్సర్వైః సముదితాన్గుణైః
రాజా, నువ్వు పాండవులను, నీ సొంత సోదరులను, వారు అన్ని మంచి లక్షణాలతో ఉన్నా, ఏ కారణం లేకుండానే పుట్టినప్పటి నుంచి ద్వేషిస్తున్నావు.
అకస్మాచ్చైవ పార్థానాం ద్వేషణం నోపపద్యతే। ధర్మే స్థితాః పాణ్డవేయాః కస్తాన్కిం వక్తుమర్హతి
అలాగే, పాండవులను ద్వేషించడానికి కూడా ఎలాంటి కారణం లేదు. పాండవులు ధర్మంలో నిలిచినవారు. వారిని ఎవరూ తప్పుగా చెప్పలేరు.
యస్తాన్ద్వేష్టి స మాం ద్వేష్టి యస్తానను సమామను । ఐకాత్మ్యం మాం గతం విద్ధి పాణ్డవైర్ధర్మచారిభిః
వారిని ద్వేషించే వాడు నన్ను ద్వేషించినట్టే, వారిని అనుసరించే వాడు నన్ను అనుసరించినట్టే. ధర్మాన్ని పాటించే పాండవులతో నేను ఏకత్వంగా ఉన్నానని తెలుసుకో.
కామక్రోధానువర్తీ హి యో మోహాద్విరురుత్సతి। గుణవన్తం చ యో ద్వేష్టి తమాహుః పురుషాధమమ్
ఎవరైనా మాయవశంగా కోరిక, కోపానికి లోనై, మంచి వారిని హానిచేయాలని చూస్తే, అతడిని చెడ్డవాడిగా అంటారు.
యః కల్యాణగుణాఞ్జ్ఞాతీన్మోహాల్లోభాద్దిదృక్షతే । సోజితాత్మాఽజితక్రోధో న చిరం తిష్ఠతి శ్రియా
తన బంధువుల్లో ఉన్న మంచి లక్షణాలవారిని మాయ లేదా లోభంతో హానిచేయాలనుకునే వాడు, ఎంత నియమంగా, కోపం లేకపోయినా, ఎక్కువ కాలం ఐశ్వర్యంతో ఉండడు.
అథ యో గుణసంపన్నాన్హృదయస్యాప్రియానపి। ప్రియేణ కురుతే వశ్యాంశ్చిరం యశసి తిష్ఠతి
కానీ, మనసులో ఇష్టం లేకపోయినా, మంచి లక్షణాలున్నవారిని ప్రేమగా చూసుకునే వాడు, వారిని తనవైపు తిప్పుకునే వాడు, ఎక్కువ కాలం పేరు ప్రతిష్ఠ పొందుతాడు.
సర్వమేతన్న భోక్తవ్యమన్నం దుష్టాభిసంహితమ్। క్షుత్తురేకస్య భోక్తవ్యమితి మే ధీయతే మతిః
దురుద్దేశంతో తయారైన ఈ భోజనం ఏదీ తినకూడదు. ఒక్కొక్కరికి తనకు తగిన ఆహారమే తినాలి అని నా నిశ్చయమైన అభిప్రాయం.
ఏవముక్త్వా మహాబాహుర్దుర్యోధనమమర్షణమ్ । నిశ్చక్రామ తతః శుభ్రాద్ధార్తరాష్ట్రనివేశనాత్
అలా చెప్పి, మహాబాహువు అయినవాడు, దుర్యోధనుడు ఎంత చెప్పినా వినని వాడిని వదిలి, ధృతరాష్ట్రుని ఇంటి నుండి బయటకు వెళ్లిపోయాడు.
నిర్యాయ చ మహాబాహుర్వాసుదేవో మహామనాః । నివేశాయ యయౌ వేశ్య విదురస్య మహాత్మనః
బయటకు వచ్చిన మహాబాహువు, మహామనస్కుడు వాసుదేవుడు, మహాత్ముడైన విదురుని ఇంటికి వెళ్లాడు.
తమభ్యగచ్ఛద్ద్రోణశ్చ కృపో భీష్మోఽథ బాహ్లికః । కురవశ్చ మహాబాహుం విదురస్య గృహే స్థితమ్
విదురుని ఇంట్లో ఉన్న ఆ మహాబాహువును, ద్రోణుడు, కృపుడు, భీష్ముడు, బాహ్లికుడు, కౌరవులు కలిసి వచ్చారు.
త ఊచుర్మాధవం వీరం కురవో మధుసూదనమ్ । నివేదయామో వార్ష్ణేయ సరత్నాంస్తే గృహాన్వయమ్
ఆ కౌరవులు, వీరుడైన మాధవుడిని, మధుసూదనుడిని ఇలా అడిగారు: 'వృష్ణివంశజా, మేము మా ఇంట్లో ఉన్న అన్ని రత్నాలతో కూడిన ఇళ్ళను నీకు సమర్పిస్తున్నాము.'
తానువాచ మహాతేజాః కౌరవాన్మధుసూదనః । సర్వే భవన్తే గచ్ఛన్తు సర్వా మేఽపచితిః కృతా
వారికి మహాతేజస్సుతో ఉన్న మధుసూదనుడు ఇలా చెప్పాడు: 'మీ అందరూ వెళ్లండి. మీరు నాకు కావలసిన గౌరవాన్ని అందించారు.'
యాతేషు కురుషు క్షత్తా దాశార్హమపరాజితమ్। అభ్యర్చయామాస తదా సర్వకామైః ప్రయత్నవాన్
కౌరవులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, విదురుడు దాశార్హ వంశంలో జన్మించిన అపరాజితుడైన శ్రీకృష్ణుని అన్ని కావలసిన వస్తువులతో ఎంతో శ్రద్ధగా సత్కరించాడు.
తతః క్షత్రాఽన్నపానాని శుచీని గుణవన్తి చ। ఉపాహరదనేకాని కేశవాయ మహాత్మనే
తర్వాత విదురుడు, మహాత్ముడైన కేశవునికి అనేక రకాల స్వచ్ఛమైన, రుచికరమైన అన్నపానీయాలు తీసుకొచ్చాడు.
తైతర్పయిత్వా ప్రథమం బ్రాహ్మణాన్మధుసూదనః । వేదవిద్భ్యో దదౌ కృష్ణః పరమద్రవిణాన్యపి
ముందుగా బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరిచిన తరువాత, మధుసూదనుడు వేదాలు తెలిసిన వారికి అత్యుత్తమమైన ధనాలను ఇచ్చాడు.
భుక్తవత్సు ద్విజాగ్ర్యేషు నిషణ్ణేషు వరాసనే । శుచిః సుప్రయతో భూన్వా విదురోఽన్నముపారత్
బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసి, మంచి ఆసనాలపై కూర్చున్న తరువాత, పరిశుద్ధుడైన విదురుడు ఎంతో శ్రద్ధతో అన్నాన్ని వడ్డించాడు.
శ్రద్ధయా పరయా యుక్త ఇదం వచనమబ్రవీత్। సంవృతైస్తుష్య గోవిన్ద ఏతన్నః ధనమ్। అన్యథా హి విశేషేణ కస్త్వామర్చితుమర్హతి
గాఢమైన భక్తితో, విదురుడు ఇలా అన్నాడు: 'గోవిందా! మా దగ్గర ఉన్న ఈ చిన్న సత్కారాన్ని మీరు సంతోషంగా స్వీకరించండి. లేకపోతే, మిమ్మల్ని యథావిధిగా సత్కరించగలిగేది ఎవరు?'
తతోఽనుయాయిభిః సార్ధం మరుద్భిరివ వాసవః। విదురాన్నాని బుభుజే శుచీని గుణవన్తి చ
అనుచరులతో కూడి, ఇంద్రుడు మరుతులతో ఉన్నట్లు, విదురుడు కూడా పరిశుద్ధమైన, రుచికరమైన ఆహారాన్ని భుజించాడు.
తం భుక్తవన్తం వివిధాః సుశబ్దాః సూతమాగధాః । అభితుష్టువురాసీనం దాశార్హమపరాజితమ్
ఆయన భోజనం చేసిన తరువాత, అక్కడ కూర్చున్న అపరాజితుడైన దాశార్హుని సూతులు, మాగధులు మధురమైన గీతాలతో ప్రశంసించారు.
తం భుక్తవన్తమాశ్వస్తం నిశాయాం విదురోఽబ్రవీత్। నేదం సమ్యగ్వ్యవసితం కేశవాగమనం తవ
ఆయన భోజనం చేసి విశ్రాంతిగా ఉన్నప్పుడు, రాత్రి సమయంలో విదురుడు ఇలా అన్నాడు: 'కేశవా! మీరు ఇక్కడికి రావడాన్ని సరిగ్గా నిర్ణయించలేదు.'
అర్థధర్మాతిగో మన్దః సంరమ్భీ చ జనార్దన । మానఘ్నో మానకామశ్చ వృద్ధానాం శాసనాతిగః
'ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, జనార్దనా! లాభధర్మాలను పట్టించుకోడు, త్వరగా కోపపడతాడు, గౌరవాన్ని తక్కువ చేస్తాడు, గౌరవం కోరుకుంటాడు, పెద్దవారి మాటలను పట్టించుకోడు.'
ధర్మశాస్త్రాతిగో మూఢో దురాత్మా ప్రగ్రహం గతః । అనేయః శ్రేయసాం మన్దో ధార్తరాష్ట్రో జనార్దన
'ధర్మశాస్త్రాలను అతిక్రమించే, మూర్ఖుడు, దురాత్ముడు, మూర్ఖంగా మొండిగా ఉండే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు, జనార్దనా! మంచి మార్గాన్ని ఎప్పటికీ అంగీకరించడు.'
కామాత్మా ప్రాజ్ఞమానీ చ మిత్రధ్రుక్సర్వశఙ్కితా । అకర్తా చాకృతజ్ఞశ్చ త్యక్తధర్మా ప్రియానృతః
'కామానికి లోబడి, తాను తెలివైనవాడినని భావించి, స్నేహితులను నమ్మడు, అందరినీ అనుమానిస్తాడు, ఏ పనీ చేయడు, కృతజ్ఞత తెలియని వాడు, ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టి, అబద్ధాన్ని ఇష్టపడతాడు.'
మూఢశ్వాకృతబుద్ధిశ్చ ఇన్ద్రియాణామనీశ్వరః। కామానుసారీ కృత్యేషు సర్వేష్వకృతనిశ్చయః
'అతడు మూర్ఖుడు, స్థిరమైన మనస్సు లేని వాడు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకోలేని వాడు, కోరికలకు లోబడి, ఏ పనిలోనూ నిర్ణయం తీసుకోడు.'
ఏతైశ్చాన్యైశ్చ బహుభిర్దోషైరేవ సమన్వితః । త్వయోచ్యమానః శ్రేయోఽపి సంరమ్భాన్న గ్రహీష్యతి
'ఈ లోపాలతో పాటు మరెన్నో దోషాలు ఉన్నవాడైన అతడు, మీరు ఎంత మంచి మాటలు చెప్పినా, కోపంతో వాటిని అంగీకరించడు.'
భీష్మే ద్రోణే కృపే కర్ణే ద్రోణపుత్రే జయద్రథే। భూయసీం వర్తతే వృత్తిం న శమే కురుతే మనః
'భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, కర్ణుడు, ద్రోణుని కుమారుడు, జయద్రథుడు వంటి వారితో అతనికి గొప్ప బలముంది. శాంతికి మనసు పెట్టడు.'
నిశ్చితం ధార్తరాష్ట్రాణాం సకర్ణానాం జనార్దన । భీష్మద్రోణముఖాన్పార్థా న శక్తాః ప్రతివీక్షితుమ్
'జనార్దనా! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు, కర్ణునితో కలిసి ఉన్నప్పుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందుండగా, పాండవులు వారిని ఎదుర్కొనలేరు అని నిశ్చయం.'
సేనాసముదయం కృత్వా పార్థివం మధుసూదన। కృతార్థం మన్యతే బాల ఆత్మానమవిచక్షణాః
'మధుసూదనా! రాజసేనను కూడగట్టిన ఆ మూర్ఖుడు, వివేకం లేకపోయినా తాను విజయవంతుడినని భావిస్తున్నాడు.'