అనికేతో గృహస్థేషు కామవృత్తేషు సంయతః। గ్రామ ఏవ వసన్భిక్షుస్తయోః పూర్వతరం గతః
ఇద్దరిలో, ఇల్లాళ్ళ మధ్య కోరికలతో జీవిస్తూ, గ్రామంలో ఉండే నియమితుడైన భిక్షువు ముందుగా చేరుతాడు.
అప్రాప్య దీర్ఘమాయుస్తు యః ప్రాప్తో వికృతిం చరేత్। తప్యతే యది తత్కృత్వా చరేత్సోఽన్యత్తపస్తతః
ఎవరైనా దీర్ఘాయుష్షు పొందకపోయినా, పుట్టిన తర్వాత తప్పు మార్గంలో నడిచినా, ఆతడు తపస్సు చేసి బాధపడితే, ఇంకొక తపస్సు చేయాలి.
పాపానాం కర్మణాం నిత్యం బిభీయాద్యస్తు మానవః। సుఖమప్యాచరన్నిత్యం సోఽత్యన్తం సుఖమేధతే
ఎవరైనా మనిషి పాపకార్యాల పట్ల ఎప్పుడూ భయపడుతూ, సుఖంగా ఉన్నా కూడా జాగ్రత్తగా ఉంటే, అతడు పరమ సుఖాన్ని పొందుతాడు.
యద్వై నృశంసం తదసత్యమాహు- ర్యః సేవతే ధర్మమనర్థబుద్ధిః। అస్వోఽప్యనీశశ్చ తథైవ రాజం- స్తదార్జవం స సమాధిస్తదార్యమ్
ఏది క్రూరమైతే అది అబద్ధమేనని అంటారు. ధర్మాన్ని లాభం కోసం సేవించే వాడు, రాజా! శక్తిలేని గుర్రం లాంటివాడు. అతని నేరుగా ఉండటం, ఏకాగ్రత, మంచితనం అంతా అలాంటివే.
కేనాసి హూతః ప్రహితోఽసి రాజ- న్యువా స్రగ్వీ దర్శనీయః సువర్చాః। కుతఋ ఆయాతః కతరస్యాం దిశి త్వ- ముతాహోస్విత్పార్థివం స్థానమస్తి
రాజా! నిన్ను ఎవరు పిలిచారు? ఎవరు పంపారు? నువ్వు యువకుడివి, పుష్పమాల ధరించావు, అందంగా, కాంతివంతంగా ఉన్నావు. ఎక్కడినుంచి వచ్చావు? ఏ దిక్కు నుంచి వచ్చావు? లేక రాజసం ఉన్న స్థానం ఉందా?
త్వరన్తి మాం లోకపా బ్రాహ్మణా యే
లోకపాలకులు, బ్రాహ్మణులు నన్ను త్వరగా పోవాలని ప్రేరేపిస్తున్నారు.
సతాం సకాశే తు వృతః ప్రపాత- స్తే సఙ్గతా గుణవన్తశ్చ సర్వే। శక్రాచ్చ లబ్ధో హి వరో మయైష పతిష్యతా భూమితలం నరేన్ద్ర
సద్గుణులు ఎంచుకున్న మార్గం కఠినమైనదే. అక్కడ చేరినవారు అందరూ గుణవంతులే. రాజా! భూమ్మీద పడిపోవడానికి ముందు, ఇంద్రుని నుండి ఈ వరం నాకు లభించింది.
పృచ్ఛామి త్వాం మా ప్రపత ప్రపాతం యది లోకాః పార్థివ సన్తి మేఽత్ర। యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి స్థితాః క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
నాకు ఇక్కడ లోకాలు ఉన్నాయా? రాజా! ఉంటే, దయచేసి ఆ లోతైన గండంలో పడిపోవద్దు. అవి ఆకాశంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఉన్నా, ఆ ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి నువ్వనేనని నేను భావిస్తున్నాను.
యావత్పృథివ్యాం విహితం గవాశ్వం సహారణ్యైః పశుభిః పార్వతైశ్చ। తావల్లోకా దివి తే సంస్థితా వై తథా విజానీహి నరేన్ద్రసింహ
రాజసింహా! భూమ్మీద ఎన్ని ఆవులు, గుర్రాలు, అడవి జంతువులు, పర్వతాలు ఉన్నాయో, అంతే సంఖ్యలో నీకు స్వర్గంలో లోకాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకో.
తాంస్తే దదామి మా ప్రపత ప్రపాతం యే మే లోకా దివి రాజేన్ద్ర సన్తి। యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితా- స్తానాక్రమ క్షిప్రమపేతమోహః
రాజేంద్రా! నా స్వర్గంలో ఉన్న లోకాలు నీవే. ఆ లోతైన గండంలో పడిపోవద్దు. అవి ఆకాశంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఉన్నా, మోహం లేకుండా త్వరగా వాటిని చేరు.
నాస్మద్విధోఽబ్రాహ్మణో బ్రహ్మవిచ్చ ప్రతిగ్రహే వర్తతే రాజముఖ్య। యథా ప్రదేయం సతతం ద్విజేభ్య- స్తథాఽదదం పూర్వమహం నరేన్ద్ర
రాజా! నా వంటి బ్రాహ్మణుడు కానివాడు, బ్రహ్మజ్ఞానం లేనివాడు ఎప్పుడూ దానం తీసుకోడు. ఎప్పుడూ దానాలు ద్విజులకు ఇవ్వాలి కదా, అందుకే నేను కూడా ముందు ఇచ్చాను.
నాబ్రాహ్మణః కృపణో జాతు జీవే- ద్యా చాప్యస్యాఽబ్రాహ్మణీ వీరపత్నీ। సోఽహం నైవాకృతపూర్వం చరేయం విధిత్సమానః కిము తత్ర సాధుః
బ్రాహ్మణుడు కానివాడు, దురదృష్టవంతుడు ఎప్పుడూ బ్రతకకూడదు. అతని భార్య కూడా బ్రాహ్మణురాలు కాకపోయినా, వీరపత్ని అయినా బ్రతకకూడదు. నేను ఎప్పుడూ చేయనిది చేయను. ధర్మాన్ని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించే వాడికి, అది మంచిది ఎలా అవుతుంది?
పృచ్ఛామి త్వాం స్పృహణీయరూప ప్రతర్దనోఽహం యది మే సన్తి లోకాః। యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితాః క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
ఆకర్షణీయమైన రూపమున్నవాడా! నేను ప్రతర్దనుడిని. నాకు లోకాలు ఉన్నాయా? అవి ఆకాశంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఉన్నా, ఆ ధర్మాన్ని నువ్వే తెలుసుకున్నవాడివని నేను భావిస్తున్నాను.
సన్తి లోకా బహవస్తే నరేన్ద్ర అప్యేకైకః సప్తసప్తాప్యహాని। మధుచ్యుతో ఘృతపృక్తా విశోకా- స్తే నాన్తవన్తః ప్రతిపాలయన్తి
రాజా! నీకు అనేక లోకాలు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్కటి ఏడురోజులు, ఏడు రాత్రులు కూడా ఉంటాయి. అవి తేనెలు కారుతూ, నెయ్యితో కలిసినవి, దుఃఖం లేనివి, అనంతమైనవి, నిన్ను ఎదురుచూస్తున్నాయి.
తాంస్తే దదాని మా ప్రపత ప్రపాతం యే మే లోకాస్తవ తే వై భవన్తు। యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితా- స్తానాక్రమ క్షిప్రమపేతమోహః
నా లోకాలు నీవే కావాలి. ఆ లోతైన గండంలో పడిపోవద్దు. అవి ఆకాశంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా ఉన్నా, మోహం లేకుండా త్వరగా వాటిని చేరు.
న తుల్యతేజాః సుకృతం కామయేత యోగక్షేమం పార్థివ పార్థివః సన్। దైవాదేశాదాపదం ప్రాప్య విద్వాం- శ్చరేన్నృశంసం న హి జాతు రాజా
రాజా! సమానమైన శక్తి లేనివాడి సుఖాన్ని కోరకూడదు, అతడు ధర్మవంతుడైనా సరే. దైవ నిర్ణయంతో కష్టాలు వచ్చినప్పుడు, జ్ఞానమున్న రాజు ఎప్పుడూ క్రూరంగా ప్రవర్తించకూడదు.
ధర్మ్యం మార్గం యతమానో యశస్యం కుర్యాన్నృపో ధర్మమవేక్షమాణః। న మద్విధో ధర్మబుద్ధిః ప్రజాన- న్కుర్యాదేవం కృపణం మాం యథాఽత్థ
ధర్మమార్గంలో నడిచే రాజు, పేరు ప్రతిష్ట కోసం కాకుండా, ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని పనిచేయాలి. నాకు తెలిసిన ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, మీరు చెప్పినట్లు నన్ను ఇలా దయనీయంగా చూడకూడదు.
కుర్యాదపూర్వం న కృతం యదన్యై- ర్విధిత్సమానః కిము తత్ర సాధు। `ధర్మాధర్మౌ సువినిశ్చిత్య సమ్య- క్కార్యాకార్యేష్వప్రమత్తశ్చరేద్యః
ఇతరులు ఎప్పుడూ చేయని పనిని, కేవలం కోరికతో చేయకూడదు. అందులో ఏమి మంచితనం ఉంది? ధర్మం–అధర్మాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకొని, ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో జాగ్రత్తగా ఆలోచించి నడవాలి.
స వై ధీమాన్సత్యసన్ధః కృతాత్మా రాజా భవేల్లోకపాలో మహిమ్నా। యదా భవేత్సంశయో ధర్మకార్యే కామార్థౌ వా యత్ర విన్దన్తి సమ్యక్
బుద్ధిమంతుడు, సత్యవంతుడు, మనస్సు నియంత్రించుకున్నవాడు, రాజు—ఇలాంటి వాడు తన మహిమతో లోకాన్ని కాపాడేవాడవుతాడు. ధర్మంలో సందేహం వచ్చినప్పుడు, కోరిక లేదా లాభం రెండూ సమానంగా ఉన్నప్పుడు—
కార్యం తత్ర ప్రథమం ధర్మకార్యం యన్నో విరుధ్యాదర్థకామౌ స ధర్మః
అలాంటి సందర్భాల్లో ముందుగా ధర్మసంబంధమైన పనినే చేయాలి. కోరికకు, లాభానికి విరుద్ధంగా లేని పని ధర్మమే.
పృచ్ఛామి త్వాం వసుమానౌషదశ్వి- ర్యద్యస్తి లోకో దివి మే నరేన్ద్ర। యద్యన్తరిక్షే ప్రథితో మహాత్మన్ క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
ఓ ధనవంతుడా, ఔషధశక్తి కలిగినవాడా, నరేంద్రా! నాకు ఆకాశంలో, స్వర్గంలో ఎక్కడైనా లోకం ఉందా అని నేను నిన్ను అడుగుతున్నాను. ఆ లోకం మధ్యలో స్థిరంగా ఉంటే, ఆ ధర్మాన్ని నీవే బాగా తెలిసినవాడివని నేను భావిస్తున్నాను.
యదన్తరిక్షం పృథివీ దిశశ్చ యత్తేజసా తపతే భానుమాంశ్చ। లోకాస్తావన్తో దివి సంస్థితా వై తేనాన్తవన్తః ప్రతిపాలయన్తి
ఈ మధ్యాకాశం, భూమి, దిక్కులు, నీ తేజస్సుతో ప్రకాశించే సూర్యుడు—ఇవన్నీ ఎన్ని లోకాలు ఉన్నాయో అవన్నీ స్వర్గంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి. ఆ తేజంతోనే అన్ని జీవులు నిలబడతాయి.
తాంస్తే దదాని మా ప్రపత ప్రపాతం యే మే లోకాస్తవ తే వై భవన్తు। క్రీణీష్వైతాంస్తృణకేనాపి రాజ- న్ప్రతిగ్రహస్తే యది ధీమన్ప్రదుష్టః
ఆ లోకాలను నీకిచ్చేస్తున్నాను, నాశనానికి లోనవ్వకూడదు. నా లోకాలు నీవే కావాలి. ఓ రాజా! నీ స్వీకారం కలుషితంగా లేకపోతే, కనీసం ఒక గడ్డి పొదితో అయినా వాటిని కొనుగోలు చేయి.
న మిథ్యాఽహం విక్రయం వై స్మరామి వృథా గృహీతం శిశుకాచ్ఛఙ్కమానః। కుర్యాం న చైవాకృతపూర్వమన్యై- ర్విధిత్సమానః కిము తత్ర సాధుః
నేను ఎప్పుడూ అబద్ధంగా అమ్మకం చేసినట్లు గుర్తు లేదు. పిల్లల అపహాస్యం భయపడి వృథాగా ఏదీ తీసుకోలేదు. అలాగే, ఇతరులు ఎప్పుడూ చేయని పనిని కేవలం కోరికతో నేను చేయను; అందులో ఏమి మంచితనం ఉంది?
తాంస్త్వం లోకాన్ప్రతిపద్యస్వ రాజ- న్మయా దత్తాన్యది నేష్టః క్రయస్తే। అహం న తాన్వై ప్రతిగన్తా నరేన్ద్ర సర్వే లోకాస్తవ తే వై భవన్తు
ఓ రాజా! నేను ఇచ్చిన ఆ లోకాలను నీవు స్వీకరించు. ధర అవసరం లేదనుకుంటే అలా ఉండనివ్వు. నేను వాటిని తిరిగి తీసుకోను; ఆ లోకాలు అన్నీ నీవే కావాలి.
పృచ్ఛామి త్వాం శిబిరౌశీనరోఽహం మమాపి లోకా యది సన్తీహ తాత। యద్యన్తరిక్షే యది వా దివి శ్రితాః క్షేత్రజ్ఞం త్వాం తస్య ధర్మస్య మన్యే
నేను ఉశీనరుని కుమారుడైన శిబిని. నాకు కూడా ఇక్కడ లోకాలు ఉన్నాయా అని అడుగుతున్నాను, తాతా! అవి మధ్యాకాశంలోనా, లేక స్వర్గంలోనా ఉన్నా, ఆ ధర్మాన్ని నీవే బాగా తెలిసినవాడివని నేను భావిస్తున్నాను.
యత్త్వం వాచా హృదయేనాపి సాధూ- న్పరీప్సమానాన్నావమంస్థా నరేన్ద్ర। తేనానన్తా దివి లోకాః శ్రితాస్తే విద్యుద్రూపాః స్వనవన్తో మహాన్తః
నీ మాటలలోనైనా, మనసులోనైనా, నీ దగ్గరకు వచ్చిన సజ్జనులను తక్కువగా చూడలేదు కాబట్టి, ఆ అనంతమైన, మేఘగర్జనలవంటి గొప్ప లోకాలు స్వర్గంలో నీకే దక్కాయి.
తాంస్త్వం లోకాన్ప్రతిపద్యస్వ రాజ- న్మయా దత్తాన్యది నేష్టః క్రయస్తే। న చాహం తాన్ప్రతిపత్స్యే హ దత్త్వా యత్ర గత్వా నానుశోచన్తి ధీరాః
ఓ రాజా! నేను ఇచ్చిన ఆ లోకాలను నీవు స్వీకరించు. ధర అవసరం లేదనుకుంటే అలా ఉండనివ్వు. ఇచ్చిన తర్వాత నేను వాటిని తిరిగి తీసుకోను. ధైర్యవంతులు అక్కడికి వెళ్లి ఇక దుఃఖించరు.
యథా త్వమిన్ద్రప్రతిమప్రభావ- స్తే చాప్యనన్తా నరదేవ లోకాః। తథాఽద్య లోకే న రమేఽన్యదత్తే తస్మాచ్ఛిబే నాభినన్దామి దాయమ్
ఓ శిబి! నీవు ఇంద్రుని సమానమైన శక్తి కలవాడవు, ఆ లోకాలు కూడా అనంతమైనవే. అయినా, ఈ రోజు నేను ఇతరులిచ్చే దానంలో ఆనందించను. అందుకే, నీ భాగాన్ని నేను స్వీకరించను.
న చేదేకైకశో రాజఁల్లోకాన్నః ప్రతినన్దసి। సర్వే ప్రదాయ భవతే గన్తారో నరకం వయమ్
ఓ రాజా! నువ్వు ఒక్కొక్కటి చొప్పున మా లోకాలను అంగీకరించకపోతే, మేము అన్నీ నీకు ఇచ్చి, మేమంతా నరకానికి వెళ్ళిపోతాము.