తదిదం నిశ్చిత్తం బుద్ధ్యా పూర్వైరపి మహాత్మభిః । దైవే చ మానుషే చైవ సంయుక్తం లోకకారణమ్
ఇది పూర్వకాల మహాత్ములు కూడా నిర్ణయించారు: లోకంలో జరిగే కార్యాలకు దైవం, మనుషుల శ్రమ రెండూ కలిసే కారణం.
అహం హి తత్కరిష్యామి పరం పురుషకారతః । దేవం తు న మయా శక్యం కర్మ కర్తుం కథంచన
నేను చేయగలిగినంత వరకు మనుష్యశక్తితో ప్రయత్నిస్తాను. కానీ దేవతల పని నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చేయలేను.
స హి ధర్మం చ లోకం చ త్యక్త్వా చరతి దుర్మతిః। న హి సన్తప్యతే తేన తథారూపేణ కర్మణా
ఆ దుర్మతి ధర్మాన్ని, లోకాన్ని వదిలేసి, తాను ఇష్టమైనట్లు ప్రవర్తిస్తున్నాడు. అలాంటి పనులకు అతడు బాధపడడంలేదు.
తథాపి బుద్ధిం పాపిష్ఠాం వర్ధయన్త్యస్య మన్త్రిణః । శకునిః సూతపుత్రశ్చ భ్రాతా దుఃశాసనస్తథా
అయినా, అతని దుష్టబుద్ధిని అతని మంత్రులు — శకుని, సూతపుత్రుడు, అతని సోదరుడు దుఃశాసనుడు — మరింత ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
స హి త్యాగేన రాజ్యస్య న శమం సముపైష్యతి। అన్తరేణ వధం పార్థ సానుబన్ధః సుయోధనః
పార్థా, సుయోధనుడు తనతో పాటు ఉన్నవారితో కలిసి రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టినా, వధించబడకపోతే అతనికి శాంతి కలగదు.
న చాపి ప్రణిపాతేన త్యక్తుమిచ్ఛతి ధర్మరాట్ । యాచ్యమానశ్చ రాజ్యం స న ప్రజాస్యతి దుర్మతిః
ధర్మరాజు వినయంగా అడిగినా రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టాలని కోరడంలేదు; ఎంతగా వేడుకున్నా, ఆ దుర్మార్గుడు రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టడు.
న తు మన్యే స తద్వాచ్యో యద్యుధిష్ఠిరశాతనమ్ । ఉక్తం ప్రయోజనం యత్తు ధర్మరాజేన భారత
యుదిష్ఠిరుడు ఓడిపోలేదని భావిస్తే, అతనితో అలా మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదు. ధర్మరాజు చెప్పిన ఉద్దేశ్యం ఇప్పటికే వెల్లడైంది, భరతా.
తథా పాపస్తు తత్సర్వం న కరిష్యతి కౌరవః । తస్మింశ్చాక్రియమాణేఽసౌ లోకే వధ్యో భవిష్యతి
అయినా, ఆ పాపాత్ముడు అయిన కౌరవుడు చెప్పినదేమీ చేయడు. అతడు అలా చేయకపోతే, లోకంలో అందరికీ వధయోగ్యుడవుతాడు.
మమ చాపి స వధ్యో హి జగతశ్చాపి భారత । తేన కౌమారకే యూయం సర్వే విప్రకృతాః సదా
భరతా, అతడు నాకు కూడా, జగత్తుకూ వధయోగ్యుడే. అతని వల్ల మీ అందరికీ చిన్నప్పటి నుండే అన్యాయం జరిగింది.
విప్రలుప్తం చ వో రాజ్యం నృశంసేన దురాత్మనా। న చోపశామ్యతే పాపః శ్రియం దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరే
మీ రాజ్యాన్ని ఆ క్రూరుడు, దురాత్ముడు లాక్కున్నాడు. యుదిష్ఠిరుడు ఐశ్వర్యాన్ని పొందినా, ఆ పాపి తన దుర్మార్గాన్ని ఆపడం లేదు.
అసకృచ్చాప్యహం తేన త్వత్కృతే పార్థ భేదితః । న మయా తద్గృహీతం చ పాపం తస్య చికీర్షేతమ్
పార్థా, నీకోసం అతడు నన్ను ఎన్నోసార్లు విడదీయించాడు. అయినా, అతడు చేయదలచిన పాపాన్ని నేను అంగీకరించలేదు.
జానాసి హి మహాబాహో త్వమప్యస్య పరం మతమ్। ప్రియం చికీర్షమాణం చ ధర్మరాజస్య మామపి
మహాబాహువా, అతని అంతిమ ఉద్దేశ్యం నీకూ నాకు తెలుసు. ధర్మరాజుకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయాలని నేను కూడా కోరుతున్నాను.
సంజానంస్తస్య చాత్మానం మమ చైవ పరం మతమ్। అజానన్నివ మాం కస్మాదర్జునాద్యాభిశఙ్కసే
అతని మనసు, నా మనసు, అతని పరమార్ధం నీకు తెలుసు. అయినా అర్జునా, నేను తెలియనట్టు నన్ను ఎందుకు అనుమానిస్తున్నావు?
యచ్చాపి పరమం దివ్యం తచ్చాప్యనుగతం త్వయా। విధానం విహితం పార్థ కథం శర్మ భవేత్పరైః
పార్థా, ఆ పరమమైన దివ్య నియమాన్ని నువ్వు కూడా అనుసరించావు. నియమం అమలులో ఉన్నప్పుడు, ఇతరులతో శాంతి ఎలా సాధ్యం?
యత్తు వాచా మయా శక్యం కర్మణా వాఽపి పాణ్డవ । కరిష్యే తదహం పార్థ న త్వాశంసే శమం పరైః
పాండవా, మాటతో కానీ, కార్యంతో కానీ నేను చేయగలిగినదంతా చేస్తాను, పార్ధా. కానీ, ఇతరులవద్ద శాంతి ఆశించను.
కథం గోహరణే హ్యుక్తో నైతచ్ఛర్మ తథా హితమ్ । యాచ్యమానో హి భీష్మేణ సంవత్సరగతేఽధ్వని
పశువులను అపహరించినప్పుడు, శాంతి ప్రయోజనం కలగలేదని ఎందుకు చెప్పలేదు? ఏడాది గడిచాక భీష్ముడు ఎంత వేడుకున్నా, ఫలితం లేదు.
తదైవ తే పరాభూతా యదా సఙ్కల్పితాస్త్వయా। లవశః క్షణశశ్చాపి న చ తుష్టః సుయోధనః
అప్పుడు నువ్వు ఓడిపోయావు, పార్ధా. నువ్వు నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, ఒక్క క్షణం కూడా సుయోధనుడు సంతృప్తి చెందలేదు.
సర్వథా తు మయా కార్యం ధర్మరాజస్య శాసనమ్ । విభావ్యం తస్య భూయశ్చ కర్మ పాపం దురాత్మనః
ప్రతి విధంగా నేను ధర్మరాజు ఆజ్ఞను పాటించాలి. ఆ దురాత్ముడైన పాపి చేసిన పనిని మళ్లీ పరిగణించాలి.
ఉక్తం బహువిధం వాక్యం ధర్మరాజేన మాధవ। ధర్మజ్ఞేన వదాన్యేన శ్రుతం చైవ హి తత్త్వయా
మాధవా, ధర్మాన్ని తెలిసిన, ఉదారమైన ధర్మరాజు ఎన్నో విధాలుగా మాటలు చెప్పాడు. ఆ మాటలను నువ్వు కూడా నిజంగా వినావు.
మతమాజ్ఞాయ రాజ్ఞశ్చ భీమసేనేన మాధవ । సంశమో బాహువీర్య చ ఖ్యాపితం మాధవాత్మనః
రాజు అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, మాధవా, భీమసేనుడు సహనం, బలాన్ని తెలియజేశాడు. నువ్వు కూడా అదే చూపించావు.
తథైవ ఫాల్గునేనాపి యదుక్తం తత్త్వయా శ్రుతమ్ । ఆత్మనశ్చ మతం వీర కథితం భవతాఽసకృత్
అలాగే, ఫాల్గుణుడు చెప్పినదాన్ని నువ్వు వినావు. నీ అభిప్రాయాన్ని కూడా, వీరా, నువ్వు ఎన్నోసార్లు చెప్పావు.
సర్వమేతదతిక్రమ్య శ్రుత్వా పరమతం భవాన్। యత్ప్రాప్తకాలం మన్యేథాస్తత్కుర్యాః పురుషోత్తమ
ఇవన్నీ వినిపించి, పరమమైన సలహా తెలుసుకుని, పురుషోత్తమా, ఏది సమయానుకూలమో అది చేయాలి.
తస్మింరతస్మిన్నిమిత్తే హి మతం భవతి కేశవ । ప్రాప్తకాలం మనుష్యేణ క్షమం కార్యమరిన్దమ
కేశవా, సమయం సరైనదిగా, సూచనలు అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు, మనిషి చేయవలసిన పని చేయడం యోగ్యమని భావించబడుతుంది, శత్రువులను జయించినవాడా.
అన్యథా చిన్తితో హ్యర్థః పునర్భవతి సోఽన్యథా । అనిత్యమతయో లోకే నరాః పురుషసత్తమ
ఒక విషయం మనం ఎలా ఆలోచించినా, అది వేరేలా జరుగుతుంది; ఈ లోకంలో మనుషుల మనసులు స్థిరంగా ఉండవు, మహానుభావా.
అన్యథాబుద్ధయో హ్యాసన్నస్మాసు వనవాసిషు। అదృశ్యేష్వన్యథా కృష్ణ దృశ్యేషు పునరన్యథా
మనతో అడవిలో ఉండే వారు కూడా మనసు మారుస్తుంటారు; కృష్ణా, కనబడని విషయాల్లో ఒక విధంగా, కనబడే విషయాల్లో మరో విధంగా ఆలోచిస్తారు.
అస్మాకమపి వార్ష్ణేయ వనే విచరతాం తదా। న తథా ప్రణయో రాజ్యే యథా సంప్రతి వర్తతే
వృష్ణివంశజా, మేము అడవిలో తిరుగుతున్నప్పుడు రాజ్యంపై ఉన్న మమకారం, ఇప్పుడు ఉన్నంతగా ఉండలేదు.
నివృత్తవనవాసాన్నః శ్రుత్వా వీర సమాగతాః । అక్షౌహిణ్యో హి సప్తే మాస్త్వత్ప్రసాదాజ్జనార్దన
వీరా, అడవి వాసం ముగిసిన తర్వాత, నీ కృపతో మా కోసం ఏడు అక్షౌహిణి సైన్యాలు చేరాయని మేము విన్నాము, జనార్దనా.
ఇమాన్హి పురుషవ్యాఘ్రానచిన్త్యబలపౌరుషాత్। ఆత్తశస్త్రాన్రణే దృష్ట్వా న వ్యథేదిహ కః పుమాన్
ఈ అపారమైన బలంతో, పరాక్రమంతో, ఆయుధాలు ధరించిన వీరులను యుద్ధంలో చూసి, ఇక్కడ ఎవరు భయపడకుండా ఉండగలరు?
స భవాన్కురుమధ్యే తం సాన్త్వపూర్వం భయోత్తరమ్। బ్రూయాద్వాక్యం యథా మన్దో న వ్యథేత సుయోధనః
కురువంశంలో, సుయోధనుడు భయపడకుండా ఉండేందుకు, నీవు మొదట మృదువుగా, చివర్లో హెచ్చరికతో మాటలు చెప్పాలి.
యుధిష్ఠిరం భీమసేనం బీభత్సుం చాపరాచితమ్ । సహదేవం చ మాం చైవ త్వాం చ రామం చ కేశవ
యుధిష్ఠిరుడు, భీమసేనుడు, అపరాజితుడైన అర్జునుడు, సహదేవుడు, నేను, నీవు, రాముడు, కేశవా,