కథం హి పురుషో జాతః క్షత్రియేషు ధనుర్ధరః । సమాహూతో నివర్తేత ప్రాణత్యాగేఽప్యుపస్థితే
ధనుర్ధారి అయిన క్షత్రియుడు, ప్రాణాలకు ముప్పు వచ్చినా, పోరుకు పిలవబడినప్పుడు వెనక్కి తగ్గడం ఎలా సాధ్యం?
అధర్మేణ జితాన్దృష్ట్వా వనే ప్రవృజితాంస్తథా। వధ్యతాం మమ వార్ష్ణేయ నిర్గతోఽసౌ సుయోధనః
వారిని అధర్మంతో ఓడించి, అరణ్యంలోకి పంపించిన దుర్యోధనుడిని నేను సంహరిస్తాను, వృష్ణికుల వంశజా.
న చైతదద్భుతం కృష్ణ మిత్రార్థే యచ్చికీర్షసి। క్రియా కథంచ ముఖ్యా స్యాన్మృదునా చేతరేణ వా
కృష్ణా, స్నేహితుల కోసం నీవు చేసే కార్యం ఆశ్చర్యకరం కాదు. ముఖ్యమైన పని మృదువుగా గానీ, వేరే విధంగా గానీ చేయడం ఎలా సాధ్యం?
అథవా మన్యసే జ్యాయాన్వధస్తేషామనన్తరమ్ । తదేవ క్రియతామాశు న విచార్యమతస్త్వయా
లేదా, నీవు వారి మరణమే మంచిదని భావిస్తే, వెంటనే అది చేయించు. ఇక ఆలోచన అవసరం లేదు.
జానాసి హి యథైతేన ద్రౌపదీ పాపబుద్ధినా । పరిక్లిష్టా సభామధ్యే తచ్చ తస్యోపమర్షితమ్
ద్రౌపదిని ఆ పాపబుద్ధి సొమ్ములో ఎలా హింసించాడో, నీవు తెలుసు. ఆమె కూడా దాన్ని భరించింది.
స నామ సమ్యగ్వర్తేత పాణ్డవేష్వితి మాధవ। న మే సఞ్జాయతే బుద్ధిర్బీజముప్తమివోషరే
మాధవా, ఆడు పాండవుల పట్ల న్యాయంగా ప్రవర్తిస్తాడా? అలాంటి ఆలోచన నాకు కలగడం లేదు, ఎండిన భూమిలో విత్తనం వేసినట్టు.
తస్మాద్యన్మన్యసే యుక్తం పాణ్డవానాం హితం చ యత్। తథాఽఽశు కురు వార్ష్ణేయ యన్నః కార్యమనన్తరమ్
కాబట్టి, పాండవులకు ఏది శ్రేయస్కరం, ఏది సముచితం అనిపిస్తే, వెంటనే అది చేయి వృష్ణికుల వంశజా. మాకు తర్వాత చేయవలసినది అదే.
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా వదసి పాణ్డవ। పాణ్డవానాం కురూణాం చ ప్రతిపత్స్యే నిరామయమ్। సర్వం త్విదం మమాయత్తం బీభత్సో కర్మణోర్ద్వయోః
మహాబాహువంతుడా, పాండవా, నీవు చెప్పినదే నిజం. నేను పాండవులు, కౌరవులు ఇద్దరికీ సమానంగా వ్యవహరిస్తాను. కానీ ఈ కార్యమంతా నీవు, భీముడు చేసే పనుల మీద ఆధారపడి ఉంది.
క్షేత్రం హి రసవచ్ఛుద్ధం కర్మణైవోపపాదితమ్। ఋతే వర్షాన్న కౌన్తేయ జాతు నిర్వర్తయేత్ఫలమ్
క్షేత్రం ఎంత సారవంతమైనా, పరిశుద్ధమైనా, పనిచేస్తేనే ఫలం ఇస్తుంది. వర్షం లేకుండా, కుంతీపుత్రా, ఎప్పుడూ ఫలం దక్కదు.
తత్ర వై పౌరుషం బ్రూయురాసేకం యత్ర కారితమ్। తత్ర చాపి ధ్రువం పశ్యేచ్ఛోషణం దైవకారితమ్
అక్కడ, నీటిపోసినంత మాత్రాన మనుషుల శ్రమను అంటారు. కానీ ఎండిపోయినప్పుడు అది దైవకృప అని భావిస్తారు.
తదిదం నిశ్చిత్తం బుద్ధ్యా పూర్వైరపి మహాత్మభిః । దైవే చ మానుషే చైవ సంయుక్తం లోకకారణమ్
ఇది పూర్వకాల మహాత్ములు కూడా నిర్ణయించారు: లోకంలో జరిగే కార్యాలకు దైవం, మనుషుల శ్రమ రెండూ కలిసే కారణం.
అహం హి తత్కరిష్యామి పరం పురుషకారతః । దేవం తు న మయా శక్యం కర్మ కర్తుం కథంచన
నేను చేయగలిగినంత వరకు మనుష్యశక్తితో ప్రయత్నిస్తాను. కానీ దేవతల పని నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ చేయలేను.
స హి ధర్మం చ లోకం చ త్యక్త్వా చరతి దుర్మతిః। న హి సన్తప్యతే తేన తథారూపేణ కర్మణా
ఆ దుర్మతి ధర్మాన్ని, లోకాన్ని వదిలేసి, తాను ఇష్టమైనట్లు ప్రవర్తిస్తున్నాడు. అలాంటి పనులకు అతడు బాధపడడంలేదు.
తథాపి బుద్ధిం పాపిష్ఠాం వర్ధయన్త్యస్య మన్త్రిణః । శకునిః సూతపుత్రశ్చ భ్రాతా దుఃశాసనస్తథా
అయినా, అతని దుష్టబుద్ధిని అతని మంత్రులు — శకుని, సూతపుత్రుడు, అతని సోదరుడు దుఃశాసనుడు — మరింత ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
స హి త్యాగేన రాజ్యస్య న శమం సముపైష్యతి। అన్తరేణ వధం పార్థ సానుబన్ధః సుయోధనః
పార్థా, సుయోధనుడు తనతో పాటు ఉన్నవారితో కలిసి రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టినా, వధించబడకపోతే అతనికి శాంతి కలగదు.
న చాపి ప్రణిపాతేన త్యక్తుమిచ్ఛతి ధర్మరాట్ । యాచ్యమానశ్చ రాజ్యం స న ప్రజాస్యతి దుర్మతిః
ధర్మరాజు వినయంగా అడిగినా రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టాలని కోరడంలేదు; ఎంతగా వేడుకున్నా, ఆ దుర్మార్గుడు రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టడు.
న తు మన్యే స తద్వాచ్యో యద్యుధిష్ఠిరశాతనమ్ । ఉక్తం ప్రయోజనం యత్తు ధర్మరాజేన భారత
యుదిష్ఠిరుడు ఓడిపోలేదని భావిస్తే, అతనితో అలా మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదు. ధర్మరాజు చెప్పిన ఉద్దేశ్యం ఇప్పటికే వెల్లడైంది, భరతా.
తథా పాపస్తు తత్సర్వం న కరిష్యతి కౌరవః । తస్మింశ్చాక్రియమాణేఽసౌ లోకే వధ్యో భవిష్యతి
అయినా, ఆ పాపాత్ముడు అయిన కౌరవుడు చెప్పినదేమీ చేయడు. అతడు అలా చేయకపోతే, లోకంలో అందరికీ వధయోగ్యుడవుతాడు.
మమ చాపి స వధ్యో హి జగతశ్చాపి భారత । తేన కౌమారకే యూయం సర్వే విప్రకృతాః సదా
భరతా, అతడు నాకు కూడా, జగత్తుకూ వధయోగ్యుడే. అతని వల్ల మీ అందరికీ చిన్నప్పటి నుండే అన్యాయం జరిగింది.
విప్రలుప్తం చ వో రాజ్యం నృశంసేన దురాత్మనా। న చోపశామ్యతే పాపః శ్రియం దృష్ట్వా యుధిష్ఠిరే
మీ రాజ్యాన్ని ఆ క్రూరుడు, దురాత్ముడు లాక్కున్నాడు. యుదిష్ఠిరుడు ఐశ్వర్యాన్ని పొందినా, ఆ పాపి తన దుర్మార్గాన్ని ఆపడం లేదు.
అసకృచ్చాప్యహం తేన త్వత్కృతే పార్థ భేదితః । న మయా తద్గృహీతం చ పాపం తస్య చికీర్షేతమ్
పార్థా, నీకోసం అతడు నన్ను ఎన్నోసార్లు విడదీయించాడు. అయినా, అతడు చేయదలచిన పాపాన్ని నేను అంగీకరించలేదు.
జానాసి హి మహాబాహో త్వమప్యస్య పరం మతమ్। ప్రియం చికీర్షమాణం చ ధర్మరాజస్య మామపి
మహాబాహువా, అతని అంతిమ ఉద్దేశ్యం నీకూ నాకు తెలుసు. ధర్మరాజుకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయాలని నేను కూడా కోరుతున్నాను.
సంజానంస్తస్య చాత్మానం మమ చైవ పరం మతమ్। అజానన్నివ మాం కస్మాదర్జునాద్యాభిశఙ్కసే
అతని మనసు, నా మనసు, అతని పరమార్ధం నీకు తెలుసు. అయినా అర్జునా, నేను తెలియనట్టు నన్ను ఎందుకు అనుమానిస్తున్నావు?
యచ్చాపి పరమం దివ్యం తచ్చాప్యనుగతం త్వయా। విధానం విహితం పార్థ కథం శర్మ భవేత్పరైః
పార్థా, ఆ పరమమైన దివ్య నియమాన్ని నువ్వు కూడా అనుసరించావు. నియమం అమలులో ఉన్నప్పుడు, ఇతరులతో శాంతి ఎలా సాధ్యం?
యత్తు వాచా మయా శక్యం కర్మణా వాఽపి పాణ్డవ । కరిష్యే తదహం పార్థ న త్వాశంసే శమం పరైః
పాండవా, మాటతో కానీ, కార్యంతో కానీ నేను చేయగలిగినదంతా చేస్తాను, పార్ధా. కానీ, ఇతరులవద్ద శాంతి ఆశించను.
కథం గోహరణే హ్యుక్తో నైతచ్ఛర్మ తథా హితమ్ । యాచ్యమానో హి భీష్మేణ సంవత్సరగతేఽధ్వని
పశువులను అపహరించినప్పుడు, శాంతి ప్రయోజనం కలగలేదని ఎందుకు చెప్పలేదు? ఏడాది గడిచాక భీష్ముడు ఎంత వేడుకున్నా, ఫలితం లేదు.
తదైవ తే పరాభూతా యదా సఙ్కల్పితాస్త్వయా। లవశః క్షణశశ్చాపి న చ తుష్టః సుయోధనః
అప్పుడు నువ్వు ఓడిపోయావు, పార్ధా. నువ్వు నిర్ణయించుకున్నప్పుడు, ఒక్క క్షణం కూడా సుయోధనుడు సంతృప్తి చెందలేదు.
సర్వథా తు మయా కార్యం ధర్మరాజస్య శాసనమ్ । విభావ్యం తస్య భూయశ్చ కర్మ పాపం దురాత్మనః
ప్రతి విధంగా నేను ధర్మరాజు ఆజ్ఞను పాటించాలి. ఆ దురాత్ముడైన పాపి చేసిన పనిని మళ్లీ పరిగణించాలి.
ఉక్తం బహువిధం వాక్యం ధర్మరాజేన మాధవ। ధర్మజ్ఞేన వదాన్యేన శ్రుతం చైవ హి తత్త్వయా
మాధవా, ధర్మాన్ని తెలిసిన, ఉదారమైన ధర్మరాజు ఎన్నో విధాలుగా మాటలు చెప్పాడు. ఆ మాటలను నువ్వు కూడా నిజంగా వినావు.
మతమాజ్ఞాయ రాజ్ఞశ్చ భీమసేనేన మాధవ । సంశమో బాహువీర్య చ ఖ్యాపితం మాధవాత్మనః
రాజు అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, మాధవా, భీమసేనుడు సహనం, బలాన్ని తెలియజేశాడు. నువ్వు కూడా అదే చూపించావు.