అధః పాదతలేనైతానధిష్ఠాస్యామి భూతలే । న హి త్వం నాభిజానాసి మమ విక్రమమచ్యుత
నా పాదం క్రింద పెట్టి వీటిని నేలపై నొక్కిపెడతాను. నీవు నా శక్తిని గుర్తించటం లేదు, అచ్యుత.
యథా మయా వినిర్జిత్య రాజానో వశగాః కృతాః । అథ చేన్మాం న జానాసి సూర్యస్యేవోద్యతః ప్రభామ్
నేను రాజులను ఓడించి, వారిని నా వశంలోకి తెచ్చుకున్నట్టు, నీవు నన్ను గుర్తించకపోతే, ఉదయించే సూర్యుని ప్రకాశాన్ని చూడకపోవడం లాంటిది.
విగాఢే యుధి సంబాధే వేత్స్యసే మాం జనార్దన । పరుషైరాక్షిపసి కిం వ్రణం సూచ్యేవ చానఘ
యుద్ధం తీవ్రంగా, గందరగోళంగా మారినప్పుడు నీవు నన్ను తెలుసుకుంటావు, జనార్దన. నీవు ఎందుకు కఠినమైన మాటలు చెబుతున్నావు, పాపరహితుడా? అది గాయాన్ని సూచి తోడినట్టు అనిపిస్తోంది.
యథామతి బ్రవీమ్యేతద్విద్ధి మామధికం తతః । ద్రష్టాసి యుధి సంబాధే ప్రవృత్తే వైశసేఽహని
నేను నా మనసులో ఉన్నదాన్ని చెప్పాను; ఈ విషయంలో నన్ను మించినవాడిగా తెలుసుకో. యుద్ధం ప్రారంభమై, హింస మొదలైనప్పుడు నీవు నన్ను చూస్తావు.
మయా ప్రణున్నాన్మాతఙ్గాత్నథినః సాదనస్తథా । తథా నరానభిక్రుద్ధం నిఘ్నన్తం క్షత్రియర్షభాన్
నేను ఏనుగులను కూల్చాను, వాటి పైకారులను పడగొట్టాను; అలాగే, నన్ను ఎవరూ రెచ్చగొట్టకపోయినా, గొప్ప యోధులను సంహరించాను.
ద్రష్టా మాం త్వం చ లోకశ్చ వికర్షన్తం వరాన్వరాన్ । న మే సీదన్తి గాత్రాణి న మమోద్వేపతే మనః
నీవు, ఈ లోకం, నేను గొప్పవారిని లాగుతున్నదాన్ని చూస్తారు. నా అవయవాలు తడబడవు, నా మనసు కూడా కంపించదు.
సర్వలోకాదభిక్రుద్ధాన్న భయం విద్యతే మమ। కిం తు సౌహృదమేవైతత్కృపయా మధుసూదన । సర్వాంస్తితిక్షే సంక్లేశాన్మా స్మ నో భరతా నశన్
ప్రపంచమంతా నన్ను ఎదుర్కొన్నా నాకు భయం లేదు. అయినా మధుసూదన, ఇది కేవలం స్నేహం, దయ మాత్రమే. అన్ని బాధలను సహిస్తున్నాను—భారతులు నశించకూడదు.
భావం జిజ్ఞాసమానోఽహం ప్రణయాదిదమబ్రవమ్ । న చాక్షేపాన్న పాణ్డిత్యాన్న క్రోధాన్న వివక్షయా
నీ భావాన్ని తెలుసుకోవాలని, ప్రేమతోనే ఇలా మాట్లాడాను. ఇది ఎటువంటి అపహాస్యం, తెలివితేటలు, కోపం, వాదన కోసమూ కాదు.
వేదాహం తవ మాహాత్మ్యసుత తే వేద యద్బలమ్। ఉత తే వేద కర్మాణి న త్వాం పరిభవామ్యహమ్
నీ గొప్పతనం, నీ బలాన్ని, నీ కార్యాలను నాకు తెలుసు, కుమారా. నేను నిన్ను తక్కువగా చూడను.
యథా చాత్మని కల్యాణం సంభావయసి పాణ్డవ । సహస్రగుణమప్యేతత్త్వయి సంభావయామ్యహమ్
పాండవా, నీవు నీ మేలుకోసం ఎంతగా ఆలోచిస్తావో, నేను నీ మేలుకోసం వెయ్యిరెట్లు ఎక్కువగా ఆలోచిస్తాను.
యాదృశే చ కులే జన్మ సర్వరాజాభిపూజితే । బన్ధుభిశ్చ సుహృద్భిశ్చ భీమ త్వమసి తాదృశః
ప్రతి రాజు గౌరవించే వంశంలో పుట్టి, బంధువులు, స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నావు, భీమా, నువ్వు కూడా అలాంటి వాడివే.
జిజ్ఞాసన్తో హి ధర్మస్య సన్దిగ్ధస్య వృకోదర । పర్యాయం నాధ్యవస్యన్తి దేవమానుషయోర్జనాః
ధర్మం గురించి సందేహం ఉన్నప్పుడు తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించే వారు, వృకోదరా, దేవతల మార్గం, మానవుల మార్గం మధ్య తేడా చేయలేరు.
స ఏవ హేతుర్భూత్వా హి పురుషస్యార్థసిద్ధిషు। వినాశేఽపి స ఏవాస్య సన్దిగ్ధం కర్మ పౌరుషమ్
అదే కారణం మనిషికి విజయాన్ని ఇస్తుంది; నాశనం జరిగినా, అదే కారణం అతని కార్యాన్ని సందిగ్ధంగా చేస్తుంది.
అన్యథా పరిదృష్టాని కవిభిర్దోవదర్శిభిః । అన్యథా పరివర్తన్తే వేగా ఇవ నభస్వతః
కవులు, జ్ఞానులు ఒక విషయాన్ని ఒక విధంగా చూస్తారు, కానీ అది వేరేలా జరుగుతుంది; ఇది గాలివేగం మారినట్టు మారుతుంది.
సుమన్త్రితం సునీతం చ న్యాయతశ్చోపపాదితమ్ । కృతం మానుష్యకం కర్మ దైనేనాపి విరుద్ధ్యతే
బాగా ఆలోచించి, న్యాయంగా, సరిగ్గా చేసిన మనుష్యుల పనికైనా, దురదృష్టం ఎప్పుడు ఎదురు వస్తుందో తెలియదు.
దైవమప్యకృతం కర్మ పౌరుషేణ విహన్యతే । శీతముష్ణం తథా వర్షం క్షుత్పిపాసే చ భారత
దురదృష్టం పూర్తిగా జరగకపోతే, మనుషుల ప్రయత్నంతో దాన్ని అధిగమించవచ్చు—చలిని, వేడిని, వర్షాన్ని, ఆకలిని, దాహాన్ని ఎలా ఎదుర్కొంటామో అలా, భారతా.
యదన్యద్దిష్టభావస్య పురుషస్య స్వయం కృతమ్ । తస్మాదనుపరోధశ్చ విద్యతే తత్ర లక్షణమ్
మనిషికి విధి ఏదైనా కల్పించినా, అతను తానే చేసిన పనిలో నియమం ఉంటే, అది restraint లక్షణంగా కనిపిస్తుంది.
లోకస్య నాన్యతో వృత్తిః పాణ్డవాన్యత్ర కర్మణః। ఏవంబుద్ధిః ప్రవర్తేత ఫలం స్యాదుభయాన్వయే
పాండవా, పని తప్ప ఈ లోకానికి జీవనం లేదు. ఈ భావంతో పని చేయాలి; ఫలితం రెండు మార్గాల నుంచీ వస్తుంది.
య ఏవం కృతబుద్ధిః స కర్మస్వేవ ప్రవర్తతే । నాసిద్ధో వ్యథతే తస్య న సిద్ధౌ హర్షమశ్రుతే
ఎవడు ఇలాంటి స్థిరమైన మనస్సుతో ఉన్నాడో, అతడు కేవలం తన పనుల్లోనే నిమగ్నమవుతాడు. అతనికి విఫలం అయితే బాధ ఉండదు, విజయవార్త విన్నా అతడు ఆనందపడడు.
తత్రేయమనుమాత్రా మే భీమసేన వివక్షితా। నైకాన్తసిద్ధిర్వక్తవ్యా శత్రుభిః సహ సంయుగే
ఇక్కడ, భీమసేనా, నేను కేవలం ఊహను మాత్రమే చెప్పాలనుకుంటున్నాను. శత్రువులతో యుద్ధంలో పూర్తిగా విజయం సాధిస్తామని ఖచ్చితంగా చెప్పడం సరికాదు.
నాతిప్రహీణరశ్మిః స్యాత్తథా భావవిపర్యయే । విషాదమర్చ్ఛేద్ గ్లానిం వాప్యేతమర్థం బ్రవీమితే
మన శక్తి ఎక్కువగా తగ్గిపోకూడదు, అలాగే మన భావోద్వేగం కూడా మారిపోకూడదు. నిరాశ లేదా అలసట రాకుండా ఉండేందుకు నేను ఇదే చెబుతున్నాను.
శ్వోభూతే ధృతరాష్ట్రస్య సమీపం ప్రాప్య పాణ్డవ। యతిష్యే ప్రశమం కర్తుం యుష్మదర్థమహాపయన్
రేపు, ధృతరాష్ట్రుని సమీపానికి చేరుకుని, ఓ పాండవా, మీ కోసం శాంతిని సాధించేందుకు నేను యత్నిస్తాను. మీకు మేలు కలగాలని ఆశిస్తాను.
శమం చేత్తే కరిష్యన్తి తతోఽనన్తం యశో మమ। భవతాం కచ కృతః కామస్తేషాం చ శ్రేయ ఉత్తమమ్
వారు శాంతికి ఒప్పుకుంటే, నాకు అనంతమైన కీర్తి లభిస్తుంది. మీ కోరికలు నెరవేరతాయి, వారికి కూడా ఉత్తమమైన మేలు జరుగుతుంది.
తే చేదభినివేక్ష్యన్తే నాభ్యుపైష్యన్తి మే వచః । కురవో యుద్ధమేవాత్ర ఘోరం కర్మ భవిష్యతి
వారు నా మాటలు వినక, దృఢంగా ఉండిపోతే, కౌరవులు ఇక్కడ యుద్ధంలో ప్రవేశిస్తారు. అప్పుడు ఘోరమైన కార్యం జరుగుతుంది.
అస్మిన్యుద్ధే భీమసేన త్వయి భారః సమాహితః। ధూరర్జునేన ధార్యా స్యాద్వేఢవ్య ఇతరో జనః
ఈ యుద్ధంలో, భీమసేనా, భారం నీ మీదే ఉంది. అర్జునుడు ఆ బరువును మోయాలి, మిగతా వారు ఆయనను అనుసరించాలి.
అహం హి యన్తా బీభత్సోర్భవితా సంయుగే సతి। ధనఞ్జయస్యైష కామో న హి యుద్ధం న కామయే
యుద్ధం జరిగితే, బీభత్సునికి నేను రథసారథిగా ఉంటాను. ఇది ధనంజయుని కోరిక. నాకు యుద్ధం కావాలని లేదు.
తస్మాదాశఙ్కమానోఽహం వృకోదర మతిం తవ। గదతః క్లీబయా వాచా తేజస్తే సమదీదిపమ్
కాబట్టి, వృకోదరా, నీ మనస్సు గురించి నేను ఆందోళన చెందుతున్నాను. నువ్వు ధైర్యం లేకుండా మాట్లాడుతున్నావు, అయినా నీ శక్తి పూర్తిగా ప్రగటించింది.
ఉక్తం యుధిష్ఠిరేణైవ యావద్వాచ్యం జనార్దన । తవ వాక్యం తు మే శ్రుత్వా ప్రతిభాతి పరన్తప
యుధిష్ఠిరుడు చెప్పాల్సినంత అన్నాడు, జనార్దనా. కానీ నీ మాటలు విని, శత్రువులకు భయంకరుడవైన నీవు చెప్పినవి నాకు హృదయాన్ని తాకాయి.
నైవ ప్రశమమత్ర త్వం మన్యసే సుకరం ప్రభో । లోభాద్వా ధృతరాష్ట్రస్య దైన్యాద్వా సముపస్థితాత్
ప్రభూ, ఇక్కడ శాంతి సాధించడం సులభం కాదని నీవు భావిస్తున్నావు. అది ధృతరాష్ట్రుని లోభం వల్లా, లేక వచ్చిన దుఃఖం వల్లా అయినా.
అఫలం మన్యసే వాఽపి పురుషస్య పరాక్రమమ్ । న చాన్తరేణ కర్మాణి పౌరుషేణ బలోదయః
పురుషుని ప్రయత్నం ఫలితం ఇవ్వదని నీవు అనుకుంటున్నావు. కానీ, కార్యాలు లేకుండా కేవలం ధైర్యంతో బలం కలుగదు.