అన్యథా మాం చికీర్షన్తమన్యథా మన్యసేఽచ్యుత। ప్రణీతభావమత్యర్థం యుధి సత్యపరాక్రమమ్
అచ్యుతా! నేను ఎలా అనుకుంటున్నానో కాకుండా నువ్వు వేరేలా భావిస్తున్నావు. నా మనస్సు పూర్తిగా స్థిరంగా ఉంది, యుద్ధంలో నా పరాక్రమం నిజమైనదే.
వేత్సి దాశార్హ సత్యం మే దీర్ఘకాలం సహోషితః। ఉత వా మాం న జానాసి ప్లవన్హృద ఇవాప్లవే
దాశార్హా! నువ్వు నాతో చాలా కాలం గడిపినవాడివి, నన్ను బాగా తెలుసు. లేదా నీకు నేను తెలియనివాడినట్లుగా, నీ మనస్సు అలలో తేలియాడే పడవలా అయిపోయింది.
తస్మాదనభిరుపాభిర్వాగ్భిర్మాం త్వం సమర్చ్ఛసి । కథం హి భీమసేనం మాం జానన్కశ్చన మాధవ
అందుకే నువ్వు నాకు తగని మాటలు చెబుతున్నావు. ఓ మాధవా! నన్ను, భీమసేనుడిని బాగా తెలిసినవాడు వేరేలా ఎలా మాట్లాడగలడు?
బ్రూయాదప్రతిరూపాణి యథా మాం వక్తమర్హసి । తస్మాదిదం ప్రవక్ష్యామి వచనం వృష్ణినన్దన
నాకు తగని మాటలు ఎవరు చెబుతారు? నువ్వు నన్ను గౌరవంగా సంభోదించాలి. అందుకే, ఓ వృష్ణివంశానందనా! ఇప్పుడు నేను నా మాటను చెబుతాను.
ఆత్మనః పౌరుషం చైవ బలం చ న సమం పరైః । సర్వథాఽనార్యకర్మైతత్ప్రశంసా స్వయమాత్మనః
నా పురుషత్వం, నా బలం ఇతరులతో సమానంగా ఉండదు. ఏ విధంగా చూసినా, తనను తాను పొగడటం మంచిది కాదు.
అతివాదాపవిద్ధస్తు వక్ష్యామి బలమాత్మనః । పశ్యేమే రోదసీ కృష్ణ యయోరాసన్నిమాః ప్రజాః
కానీ, నీవు కఠినంగా మాట్లాడినందుకు, నా బలాన్ని చెప్పక తప్పదు. ఓ కృష్ణా! ఈ భూమి, ఆకాశం, వీటిలోని సమస్త ప్రాణులు చూడు.
అచలే చాప్రతిష్ఠే చాప్యనన్తే సర్వమాతరౌ । యదీమే సహసా క్రుద్ధే సమేయాతాం శిలే ఇవ
ఈ రెండు—స్థిరమైనది, చంచలమైనది—అన్నీ సృష్టికి తల్లులైనవి, ఒక్కసారిగా కోపంతో రాళ్లవలె ఎదురెదురుగా వచ్చినా—
అహమేతే నిగృహ్ణీయాం బాహుభ్యాం సచసాచరే । పశ్యైతదన్తరం బాహ్వోర్మహాపరిఘయోరివ
వాటి రెండింటినీ, చలించేవాటినీ, నిలిచేవాటినీ నా చేతులతో ఆపగలను. నా రెండు భుజాల మధ్య ఉన్న ఈ అంతరాన్ని చూడు, ఇవి రెండు గొప్ప ఇనుప దండలవలె ఉన్నాయి.
య ఏతత్ప్రాయ ముచ్యేత న తం పశ్యామి పురూషమ్। హిమవాంశ్చ సముద్రశ్చ వజ్రీ వా బలమిత్స్వయమ్
ఈ పట్టు నుండి తప్పించుకోగలిగిన మనిషిని నేను ఎవరినీ చూడలేదు. హిమవంతుడు అయినా, సముద్రం అయినా, వజ్రాయుధంతో ఉన్న ఇంద్రుడైనా తమ బలాన్ని పరీక్షించాలనుకున్నా వీలు లేదు.
మయాభిపన్నం త్రాయేరన్బలమాస్థాయ న త్రయః । యుద్ధార్హాన్క్షత్రియాన్సర్వాన్పాణ్డవేష్వాతతాయినః
నేను ఎవరినైనా పట్టుకున్నప్పుడు, వారు ఎంత బలంగా ఉన్నా, ఆ ముగ్గురు కలిసి కూడా అతన్ని రక్షించలేరు. పాండవులకు శత్రువులైన క్షత్రియులందరితో యుద్ధానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను.
అధః పాదతలేనైతానధిష్ఠాస్యామి భూతలే । న హి త్వం నాభిజానాసి మమ విక్రమమచ్యుత
నా పాదం క్రింద పెట్టి వీటిని నేలపై నొక్కిపెడతాను. నీవు నా శక్తిని గుర్తించటం లేదు, అచ్యుత.
యథా మయా వినిర్జిత్య రాజానో వశగాః కృతాః । అథ చేన్మాం న జానాసి సూర్యస్యేవోద్యతః ప్రభామ్
నేను రాజులను ఓడించి, వారిని నా వశంలోకి తెచ్చుకున్నట్టు, నీవు నన్ను గుర్తించకపోతే, ఉదయించే సూర్యుని ప్రకాశాన్ని చూడకపోవడం లాంటిది.
విగాఢే యుధి సంబాధే వేత్స్యసే మాం జనార్దన । పరుషైరాక్షిపసి కిం వ్రణం సూచ్యేవ చానఘ
యుద్ధం తీవ్రంగా, గందరగోళంగా మారినప్పుడు నీవు నన్ను తెలుసుకుంటావు, జనార్దన. నీవు ఎందుకు కఠినమైన మాటలు చెబుతున్నావు, పాపరహితుడా? అది గాయాన్ని సూచి తోడినట్టు అనిపిస్తోంది.
యథామతి బ్రవీమ్యేతద్విద్ధి మామధికం తతః । ద్రష్టాసి యుధి సంబాధే ప్రవృత్తే వైశసేఽహని
నేను నా మనసులో ఉన్నదాన్ని చెప్పాను; ఈ విషయంలో నన్ను మించినవాడిగా తెలుసుకో. యుద్ధం ప్రారంభమై, హింస మొదలైనప్పుడు నీవు నన్ను చూస్తావు.
మయా ప్రణున్నాన్మాతఙ్గాత్నథినః సాదనస్తథా । తథా నరానభిక్రుద్ధం నిఘ్నన్తం క్షత్రియర్షభాన్
నేను ఏనుగులను కూల్చాను, వాటి పైకారులను పడగొట్టాను; అలాగే, నన్ను ఎవరూ రెచ్చగొట్టకపోయినా, గొప్ప యోధులను సంహరించాను.
ద్రష్టా మాం త్వం చ లోకశ్చ వికర్షన్తం వరాన్వరాన్ । న మే సీదన్తి గాత్రాణి న మమోద్వేపతే మనః
నీవు, ఈ లోకం, నేను గొప్పవారిని లాగుతున్నదాన్ని చూస్తారు. నా అవయవాలు తడబడవు, నా మనసు కూడా కంపించదు.
సర్వలోకాదభిక్రుద్ధాన్న భయం విద్యతే మమ। కిం తు సౌహృదమేవైతత్కృపయా మధుసూదన । సర్వాంస్తితిక్షే సంక్లేశాన్మా స్మ నో భరతా నశన్
ప్రపంచమంతా నన్ను ఎదుర్కొన్నా నాకు భయం లేదు. అయినా మధుసూదన, ఇది కేవలం స్నేహం, దయ మాత్రమే. అన్ని బాధలను సహిస్తున్నాను—భారతులు నశించకూడదు.
భావం జిజ్ఞాసమానోఽహం ప్రణయాదిదమబ్రవమ్ । న చాక్షేపాన్న పాణ్డిత్యాన్న క్రోధాన్న వివక్షయా
నీ భావాన్ని తెలుసుకోవాలని, ప్రేమతోనే ఇలా మాట్లాడాను. ఇది ఎటువంటి అపహాస్యం, తెలివితేటలు, కోపం, వాదన కోసమూ కాదు.
వేదాహం తవ మాహాత్మ్యసుత తే వేద యద్బలమ్। ఉత తే వేద కర్మాణి న త్వాం పరిభవామ్యహమ్
నీ గొప్పతనం, నీ బలాన్ని, నీ కార్యాలను నాకు తెలుసు, కుమారా. నేను నిన్ను తక్కువగా చూడను.
యథా చాత్మని కల్యాణం సంభావయసి పాణ్డవ । సహస్రగుణమప్యేతత్త్వయి సంభావయామ్యహమ్
పాండవా, నీవు నీ మేలుకోసం ఎంతగా ఆలోచిస్తావో, నేను నీ మేలుకోసం వెయ్యిరెట్లు ఎక్కువగా ఆలోచిస్తాను.
యాదృశే చ కులే జన్మ సర్వరాజాభిపూజితే । బన్ధుభిశ్చ సుహృద్భిశ్చ భీమ త్వమసి తాదృశః
ప్రతి రాజు గౌరవించే వంశంలో పుట్టి, బంధువులు, స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నావు, భీమా, నువ్వు కూడా అలాంటి వాడివే.
జిజ్ఞాసన్తో హి ధర్మస్య సన్దిగ్ధస్య వృకోదర । పర్యాయం నాధ్యవస్యన్తి దేవమానుషయోర్జనాః
ధర్మం గురించి సందేహం ఉన్నప్పుడు తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించే వారు, వృకోదరా, దేవతల మార్గం, మానవుల మార్గం మధ్య తేడా చేయలేరు.
స ఏవ హేతుర్భూత్వా హి పురుషస్యార్థసిద్ధిషు। వినాశేఽపి స ఏవాస్య సన్దిగ్ధం కర్మ పౌరుషమ్
అదే కారణం మనిషికి విజయాన్ని ఇస్తుంది; నాశనం జరిగినా, అదే కారణం అతని కార్యాన్ని సందిగ్ధంగా చేస్తుంది.
అన్యథా పరిదృష్టాని కవిభిర్దోవదర్శిభిః । అన్యథా పరివర్తన్తే వేగా ఇవ నభస్వతః
కవులు, జ్ఞానులు ఒక విషయాన్ని ఒక విధంగా చూస్తారు, కానీ అది వేరేలా జరుగుతుంది; ఇది గాలివేగం మారినట్టు మారుతుంది.
సుమన్త్రితం సునీతం చ న్యాయతశ్చోపపాదితమ్ । కృతం మానుష్యకం కర్మ దైనేనాపి విరుద్ధ్యతే
బాగా ఆలోచించి, న్యాయంగా, సరిగ్గా చేసిన మనుష్యుల పనికైనా, దురదృష్టం ఎప్పుడు ఎదురు వస్తుందో తెలియదు.
దైవమప్యకృతం కర్మ పౌరుషేణ విహన్యతే । శీతముష్ణం తథా వర్షం క్షుత్పిపాసే చ భారత
దురదృష్టం పూర్తిగా జరగకపోతే, మనుషుల ప్రయత్నంతో దాన్ని అధిగమించవచ్చు—చలిని, వేడిని, వర్షాన్ని, ఆకలిని, దాహాన్ని ఎలా ఎదుర్కొంటామో అలా, భారతా.
యదన్యద్దిష్టభావస్య పురుషస్య స్వయం కృతమ్ । తస్మాదనుపరోధశ్చ విద్యతే తత్ర లక్షణమ్
మనిషికి విధి ఏదైనా కల్పించినా, అతను తానే చేసిన పనిలో నియమం ఉంటే, అది restraint లక్షణంగా కనిపిస్తుంది.
లోకస్య నాన్యతో వృత్తిః పాణ్డవాన్యత్ర కర్మణః। ఏవంబుద్ధిః ప్రవర్తేత ఫలం స్యాదుభయాన్వయే
పాండవా, పని తప్ప ఈ లోకానికి జీవనం లేదు. ఈ భావంతో పని చేయాలి; ఫలితం రెండు మార్గాల నుంచీ వస్తుంది.
య ఏవం కృతబుద్ధిః స కర్మస్వేవ ప్రవర్తతే । నాసిద్ధో వ్యథతే తస్య న సిద్ధౌ హర్షమశ్రుతే
ఎవడు ఇలాంటి స్థిరమైన మనస్సుతో ఉన్నాడో, అతడు కేవలం తన పనుల్లోనే నిమగ్నమవుతాడు. అతనికి విఫలం అయితే బాధ ఉండదు, విజయవార్త విన్నా అతడు ఆనందపడడు.
తత్రేయమనుమాత్రా మే భీమసేన వివక్షితా। నైకాన్తసిద్ధిర్వక్తవ్యా శత్రుభిః సహ సంయుగే
ఇక్కడ, భీమసేనా, నేను కేవలం ఊహను మాత్రమే చెప్పాలనుకుంటున్నాను. శత్రువులతో యుద్ధంలో పూర్తిగా విజయం సాధిస్తామని ఖచ్చితంగా చెప్పడం సరికాదు.