మనుష్యలోకక్షయకృత్సుఘోరో నో చేదనుప్రాప్త ఇహాన్తకః స్యాత్। శస్త్రాణి యన్త్రం కవచాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చ ప్రతిపాదయిత్వా
మనుషులలో మహా నాశనం సమీపంలో ఉంది, మరణదేవుడు ఇక్కడికి రాకపోతే తప్ప; ఆయుధాలు, యంత్రాలు, కవచాలు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ సిద్ధం అవుతున్నాయి.
యోధాశ్చ సర్వే కృతనిశ్చయాస్తే భవన్తు హస్త్యశ్వరథేషు యత్తాః। సాఙ్గ్రామికం తే యదుపార్జనీయం సర్వం సమగ్రం కురు తన్నరేన్ద్ర
యుద్ధానికి పట్టు పట్టిన యోధులు అందరూ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై సిద్ధంగా ఉండాలి; యుద్ధానికి కావలసినది అన్నీ, ఓ రాజా, నీవు సమకూర్చు.
దుర్యోధనో న హ్యలమద్య దాతుం జీవంస్తవైతన్నృపతే కథంచిత్। యత్తే పురస్తాదభవత్సమృద్ధం ద్యూతే హృతం పాణ్డవముఖ్య రాజ్యమ్
దుర్యోధనుడు ఇప్పుడు బ్రతికుండగా, నీకు ఈ రాజ్యాన్ని ఏ విధంగా ఇవ్వడానికీ ఒప్పుకోడు, ఓ రాజా; పాండవులలో ముఖ్యుడైనవాడు జూదంలో కోల్పోయిన ఆ ఐశ్వర్యవంతమైన రాజ్యం నీదే.
యథాయథైవ శాన్తిః స్యాత్కురూణాం మధుసూదన। తథాతథైవ భాషేథా మా స్మ యుద్ధేన భీషయేః
మధుసూదనా, కురువంశంలో శాంతి ఎలా సాధ్యమవుతుందో, అలా మాట్లాడు; యుద్ధ భయాన్ని కలిగించే మాటలు చెప్పవద్దు.
అమర్షీ జాతసంరమ్భః శ్రేయోద్వేషీ మహామనాః। నోగ్రం దుర్యోధనో వాచ్యః సామ్నైవేనం సమాచరేః
దుర్యోధనుడు అసహనంగా, కోపంగా, మంచి పనిని అసూయపడే వాడు, గర్వంతో ఉన్నవాడు; అతనితో కఠినంగా మాట్లాడవద్దు, మృదువుగా వ్యవహరించు.
ప్రకృత్యా పాపసత్వశ్చ తుల్యచేతాస్తు దస్యుభిః । ఐశ్వర్యమదమత్తశ్చ కృతవైరశ్చ పాణ్డవైః
అతను సహజంగా దుష్ట స్వభావం కలవాడు, దొంగలతో సమానమైన మనసు కలవాడు, అధికార మదంతో ఉన్నవాడు, పాండవులతో శత్రుత్వం కలిగి ఉన్నవాడు.
అదీర్ఘదర్శీ నిష్ఠూరీ క్షేప్తా క్రూరపరాక్రమః । దీర్ఘమన్యురనేయశ్చ పాపాత్మా నికృతిప్రియః
అతడు దూరదృష్టి లేని వాడు, హింసకుడు, ఎవరినైనా తిట్టేవాడు, దుష్టశక్తి కలవాడు. అతనికి కోపం ఎక్కువగా ఉంటుంది, నియంత్రణ ఉండదు, పాపాత్ముడు, మోసానికి మక్కువ చూపేవాడు.
మ్రియేతాపి న భజ్యేత నైవ జహ్యాత్స్వకం మతమ్। తాదృశేన శమః కృష్ణ మన్యే పరమదుష్కరః
అతడు చనిపోయినా ఒప్పుకోడు, తన అభిప్రాయాన్ని ఎప్పుడూ వదలడు. అటువంటి వాడితో శాంతి సాధించడం, కృష్ణా, చాలా కష్టం అని నేను భావిస్తున్నాను.
సుహృదామప్యవాచీనస్త్యక్తధర్మా ప్రియానృతః । ప్రతిహన్త్యే సుహృదాం వాచశ్చైవ మనాంసి చ
అతడు స్నేహితులకు కూడా గౌరవం ఇవ్వడు, ధర్మాన్ని వదిలేశాడు, అబద్ధాలు చెప్పడంలో ఆనందపడతాడు. స్నేహితుల మాటలను, మనసులను కూడా ఎదిరిస్తాడు.
స మన్యువశమాపన్నః స్వభావం దుష్టమాస్థితః । స్వభావాత్పాపమభ్యేతి తృణైశ్ఛన్న ఇవోరగః
అతడు కోపానికి లోనై, చెడ్డ స్వభావాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు. తన స్వభావం వల్లనే పాపానికి లోనవుతాడు, ముల్లు పొదల్లో దాగి ఉన్న పాము లాగా.
దుర్యోధనో హి యత్సేనః సర్వథా విదితస్తవ । యచ్ఛీలో యత్స్వభావశ్చ యద్బలో యత్పరాక్రమః
దుర్యోధనుడు, అతని సైన్యం ఎలా ఉన్నారో, వారి స్వభావం, శక్తి, పరాక్రమం ఎలా ఉందో నీకు బాగా తెలుసు.
పురా ప్రసన్నాః కురవః సహపుత్రాస్తథా వయమ్। ఇన్ద్రజ్యేష్ఠా ఇవాభూమ మోదమానాః సబాన్ధవాః
ఒకప్పుడు కౌరవులు తమ కుమారులతో పాటు, మేము కూడా బంధువులతో కలిసి, ఇంద్రుడు దేవతలతో ఉన్నట్టు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉండేవాళ్లం.
దుర్యోధనస్య క్రోధేన భరతా మధుసూదన। ధక్ష్యన్తే శిశిరాపాయే వనానీవ హుతాశనైః
దుర్యోధనుని కోపం వల్ల, ఓ భారత వంశీయుడా, మధుసూదనా, భారతులు చలికాలం ముగిసిన తరువాత అగ్నిలో కాలిపోయే అడవిలా నాశనం అవుతారు.
అష్టాదశేమే రాజానః ప్రఖ్యాత మధుసూదన । యే సముచ్చిచ్ఛిదుర్జ్ఞాతీన్సుహృదశ్చ సబాన్ధవాన్
ఈ పదిహేడు మంది ప్రసిద్ధ రాజులు, ఓ మధుసూదనా, తమ బంధువులను, స్నేహితులను, కుటుంబాన్ని నాశనం చేశారు.
అసురాణాం సమృద్ధానాం జ్వలతామివ తేజసా। పర్యాయకాలే ధర్మస్య ప్రాప్తే కలిరజాయత
శక్తివంతమైన అసురులు తమ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, ధర్మ కాలం ముగిసినప్పుడు కలియుగం మొదలైంది.
హైహయానాముదావర్తో నీపానాం జనమేజయః । బహులస్తాలజఙ్ఘానాం కృమీణాముద్ధతో వసుః
హైహయులలో ఉదావర్తుడు, నీపులలో జనమేజయుడు, తాళజంఘులలో బహులుడు, క్రముల్లో అహంకారంతో ఉన్న వసువు ఉండేవాడు.
అజబిన్దుః సువీరాణాం సురాష్ట్రాణాం రుషర్ద్ధికః। అర్కజశ్చ బలీహానాం చీనానాం ధౌతమూలకః
సువీరులలో అజబిందువు, సురాష్ట్రులలో రుషర్ధికుడు, బలిహానులలో అర్కజుడు, చీనులలో ధౌతమూలకుడు ప్రసిద్ధులు.
హయగ్రీవో విదేహానాం వరయుశ్చ మహౌజసామ్ । బాహుః సున్దరవంశానాం దీప్తాక్షాణాం పురూరవాః
విదేహులలో హయగ్రీవుడు, మహాశక్తివంతులలో వరయు, సుందరవంశీయులలో బాహు, ప్రకాశవంతమైన కళ్లున్న వారిలో పురూరవుడు ప్రసిద్ధులు.
సహజశ్చేదిమత్స్యానాం ప్రవీరాణాం వృషధ్వజః । ధారణశ్చన్ద్రవత్సానాం ముకుటానాం విగాహనః
చేడులలో సహజుడు, మత్స్యులలో వృషధ్వజుడు, చంద్రవత్సులలో ధారణుడు, ముకుటులలో విఘాహనుడు ప్రసిద్ధులు.
శమశ్చ నన్దివేగానామిత్యేతే కులపాంసనాః । యుగాన్తే కృష్ణ సంభూతాః కులేషు పురుషాధమాః
నందివేగులలో శముడు — వీరందరూ, కృష్ణా, తమ వంశాలకు అపకీర్తి తెచ్చినవారు. యుగాంతంలో జన్మించిన, తమ వంశాల్లో అత్యంత నీచులు.
అప్యయం నః కురూణాం స్యాద్యుగాన్తే కాలసంభృతః । దుర్యోధనః కులాఙ్గారో జఘన్యః పాపపూరుషః
ఇలాగే, మన కురువంశంలో ఈ దుర్యోధనుడు కూడా యుగాంతంలో కాలం వల్ల కలిగిన అపశకునిగా, వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చిన పాపాత్ముడిగా ఉండవచ్చేమో.
తస్మాన్మృదు శనైర్బ్రూయా ధర్మార్థసహితం హితమ్ । కామానుబద్ధం బహులం నోగ్రముగ్రపరాక్రమమ్
కాబట్టి, మృదువుగా, నెమ్మదిగా, ధర్మార్ధాలకు అనుగుణంగా, మనకు మేలు కలిగే మాటలు చెప్పు. కోరికలు ఉన్నా, కఠినంగా, ఉగ్రంగా మాట్లాడవద్దు.
అపి దుర్యోధనం కృష్ణ సర్వే వయమధశ్చరాః। నీచైర్భూత్వాఽనుయాస్యామో మా స్మ నో భరతా నశన్
దుర్యోధనుడు మనందరికి మించి ఉన్నా, కృష్ణా, మనం వినయంగా అతని వెనక నడవాలి. మన వల్ల భారతులు నాశనం కాకుండా చూడాలి.
అప్యుదాసీనవృత్తిః స్యాద్యథా నః కురుభిః సహ। వాసుదేవ తథా కార్యం న కురూననయః స్పృశేత్
మన ప్రవర్తన తటస్థంగా ఉండాలి, వాసుదేవా, కురువంశీయులతో కలిసే ఉండాలి. కురువంశానికి నాశనం రాకుండా అలా చేయాలి.
వాచ్యః పితామహో వృద్ధో యే చ కృష్ణ సమాసదః । భ్రాతౄణామస్తు సౌభ్రాత్రం ధార్తరాష్ట్రః ప్రశామ్యతామ్
కృష్ణా, మన పెద్దవారైన పితామహుడు, ఇతర వృద్ధులు ఉన్నారు కదా, వారిని గౌరవంగా పలకరించాలి. అన్నదమ్ములందరిలో స్నేహభావం ఉండాలి. ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు కూడా మనస్సు చల్లబడి ఉండాలి.
అహమేతద్బ్రవీమ్యేవం రాజా చైవ ప్రశంసతి । అర్జునో నైవ యుద్ధార్థీ భూయసీ హి దయాఽర్జునే
నేను చెప్పింది ఇదే. మన రాజు కూడా ఇదే అభిప్రాయంతో ఉన్నాడు. అర్జునుడికి యుద్ధం మీద ఆసక్తి లేదు. ఎందుకంటే అతనిలో గొప్ప దయ ఉంది.
ఏతఛ్రుత్వా మహాబాహుః కేశవః ప్రహసన్నివ। అభూతపూర్వం భీమస్య మార్దవోపహితం వచః
ఇది విని, బలవంతుడైన కేశవుడు చిరునవ్వుతో భీముని మాటలు చూసాడు. భీముడు ఇంత మృదువుగా మాట్లాడటం ఎప్పుడూ చూడలేదు.
గిరేరివ లఘుత్వం తచ్ఛీతత్వమివ పావకే। మత్వా రామానుజః శౌరిః శార్ఙ్గధన్వా వృకోదరమ్
పర్వతం తేలికగా మారినట్టు, అగ్ని చల్లగా మారినట్టు, రాముని తమ్ముడు, శౌరి, శారంగధన్వ అయిన కృష్ణుడు భీముడిని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
సన్తేజసంస్తదా వాగ్భిర్భాతరిశ్వేవ పావకమ్। ఉవాచ భీమమాసీనం కృపయాఽభిపరిప్లుతమ్
ఆ సమయంలో, గాలి తాకిన అగ్ని మళ్లీ మండినట్టు, కృష్ణుడు కరుణతో నిండిన భీముని దగ్గరికి వచ్చి అతని ఉత్సాహాన్ని మళ్లీ రగిలించేలా మాటలు అన్నాడు.
త్వమన్యదా భీమసేన యుద్ధమేవ ప్రశంససి। వధామినన్దినః క్రూరాన్ధార్తరాష్ట్రన్మిమర్దిషుః
భీమసేనా, మునుపు నీవు యుద్ధానికే ప్రాశంసిస్తూ, ధృతరాష్ట్రుని దుష్ట కుమారులను సంహరించడంలో ఆనందపడేవాడివి.