మధ్యే రాజ్ఞామహం తత్ర ప్రాతిపౌరుషికాన్గుణాన్ । తవ సఙ్కీర్తయిష్యామి యే చ తస్య వ్యతిక్రమాః
అక్కడ రాజుల మధ్యలో, నీ మంచితనాన్ని, నీ సద్గుణాలను వివరించి, అతని తప్పులను కూడా చెప్పుతాను.
బ్రువతస్తత్ర మే వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్। నిశమ్య పార్థివాః సర్వే నానాజనపదేశ్వరాః
అక్కడ నేను ధర్మమూ, హితమూ కలిసిన మాటలు మాట్లాడుతుంటే, వివిధ దేశాల రాజులు అందరూ శ్రద్ధగా వినిపిస్తారు.
త్వయి సంప్రతిపత్స్యన్తే ధర్మాత్మా సత్యవాగితి । తస్మింశ్చాధిగమిష్యన్తి యథా లోభాదవర్తత
నీవు ధర్మాత్ముడవు, సత్యవంతుడవని నమ్మి, వారు నీ వైపు చేరతారు. అతను ఎలా లోభంతో ప్రవర్తించాడో కూడా తెలుసుకుంటారు.
గర్హయిష్యామి చైవైనం పౌరజానపదేష్వపి । వృద్ధబాలానుపాదాయ చాతుర్వర్ణ్యే సమాగతే
పౌరులు, గ్రామస్థులు, వృద్ధులు, పిల్లలు, నాలుగు వర్ణాలవారు అందరూ ఉన్న చోట కూడా అతనిని తప్పుపడతాను.
శమం వై యాచమానస్త్వం నాధర్మం తత్ర లప్స్యసే । కురూన్విగర్హయిష్యన్తి ధృతరాష్ట్రం చ పార్థివాః
నీవు శాంతిని కోరుతుంటే, అక్కడ నీకు అధర్మం అనే అపవాదు రాదు; కురువంశీయులను, ధృతరాష్ట్రుని ఇతర రాజులు తప్పుపడతారు.
తస్మింల్లోకపరిత్యక్తే కిం కార్యమవశిష్యతే। హతే దుర్యోధనే రాజన్యదన్యత్క్రియతామితి
ప్రపంచం అతన్ని వదిలిపెడితే, ఇంకేమి చేయాల్సి ఉంటుంది? దుర్యోధనుడు చనిపోతే, మిగతా అవసరమైనది చేయించుకో.
యాత్వా చాహం కురూన్సర్వాన్యుష్మదర్థమహాపయన్ । యతిష్యే ప్రశమం కర్తుం లక్షయిష్యే చ చేష్టితమ్
నేను మీ కోసం కురువంశీయులందరిని కలిసి, గొప్ప బహుమతులు ఇచ్చి, శాంతి కోసం ప్రయత్నించి, వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తాను.
కౌరవాణాం ప్రవృత్తిం చ గత్వా యుద్ధాధికారికామ్ । నిశమ్య వినివర్తిష్యే జయాయ తవ భారత
కౌరవుల యుద్ధ సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, నీ విజయానికి నేను తిరిగి వస్తాను, ఓ భారతా.
సర్వథా యుద్ధమేవాహమాశంసాపి పరైః సహ । నిమిత్తాని హి సర్వాణి తథా ప్రాదుర్భవన్తి మే
ఎలా చూసినా, ఇతరులతో యుద్ధమే జరుగుతుందని నాకు అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే అన్ని సూచనలు కూడా అలాగే కనిపిస్తున్నాయి.
మృగాః శకున్తాశ్చ వదన్తి ఘోరం హస్త్యశ్వముఖ్యేషు నిశాముఖేషు । ఘోరాణి రూపాణి తథైవ చాగ్ని- ర్వర్ణాన్బహూన్పుష్యతి ఘోరరూపాన్
జంతువులు, పక్షులు భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తున్నాయి; ఏనుగులు, గుర్రాల మధ్య, రాత్రి సమీపంలో, భయానక రూపాలు కనిపిస్తున్నాయి; అగ్ని కూడా అనేక భయంకరమైన ఆకారాలు దాల్చుతోంది.
మనుష్యలోకక్షయకృత్సుఘోరో నో చేదనుప్రాప్త ఇహాన్తకః స్యాత్। శస్త్రాణి యన్త్రం కవచాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చ ప్రతిపాదయిత్వా
మనుషులలో మహా నాశనం సమీపంలో ఉంది, మరణదేవుడు ఇక్కడికి రాకపోతే తప్ప; ఆయుధాలు, యంత్రాలు, కవచాలు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ సిద్ధం అవుతున్నాయి.
యోధాశ్చ సర్వే కృతనిశ్చయాస్తే భవన్తు హస్త్యశ్వరథేషు యత్తాః। సాఙ్గ్రామికం తే యదుపార్జనీయం సర్వం సమగ్రం కురు తన్నరేన్ద్ర
యుద్ధానికి పట్టు పట్టిన యోధులు అందరూ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై సిద్ధంగా ఉండాలి; యుద్ధానికి కావలసినది అన్నీ, ఓ రాజా, నీవు సమకూర్చు.
దుర్యోధనో న హ్యలమద్య దాతుం జీవంస్తవైతన్నృపతే కథంచిత్। యత్తే పురస్తాదభవత్సమృద్ధం ద్యూతే హృతం పాణ్డవముఖ్య రాజ్యమ్
దుర్యోధనుడు ఇప్పుడు బ్రతికుండగా, నీకు ఈ రాజ్యాన్ని ఏ విధంగా ఇవ్వడానికీ ఒప్పుకోడు, ఓ రాజా; పాండవులలో ముఖ్యుడైనవాడు జూదంలో కోల్పోయిన ఆ ఐశ్వర్యవంతమైన రాజ్యం నీదే.
యథాయథైవ శాన్తిః స్యాత్కురూణాం మధుసూదన। తథాతథైవ భాషేథా మా స్మ యుద్ధేన భీషయేః
మధుసూదనా, కురువంశంలో శాంతి ఎలా సాధ్యమవుతుందో, అలా మాట్లాడు; యుద్ధ భయాన్ని కలిగించే మాటలు చెప్పవద్దు.
అమర్షీ జాతసంరమ్భః శ్రేయోద్వేషీ మహామనాః। నోగ్రం దుర్యోధనో వాచ్యః సామ్నైవేనం సమాచరేః
దుర్యోధనుడు అసహనంగా, కోపంగా, మంచి పనిని అసూయపడే వాడు, గర్వంతో ఉన్నవాడు; అతనితో కఠినంగా మాట్లాడవద్దు, మృదువుగా వ్యవహరించు.
ప్రకృత్యా పాపసత్వశ్చ తుల్యచేతాస్తు దస్యుభిః । ఐశ్వర్యమదమత్తశ్చ కృతవైరశ్చ పాణ్డవైః
అతను సహజంగా దుష్ట స్వభావం కలవాడు, దొంగలతో సమానమైన మనసు కలవాడు, అధికార మదంతో ఉన్నవాడు, పాండవులతో శత్రుత్వం కలిగి ఉన్నవాడు.
అదీర్ఘదర్శీ నిష్ఠూరీ క్షేప్తా క్రూరపరాక్రమః । దీర్ఘమన్యురనేయశ్చ పాపాత్మా నికృతిప్రియః
అతడు దూరదృష్టి లేని వాడు, హింసకుడు, ఎవరినైనా తిట్టేవాడు, దుష్టశక్తి కలవాడు. అతనికి కోపం ఎక్కువగా ఉంటుంది, నియంత్రణ ఉండదు, పాపాత్ముడు, మోసానికి మక్కువ చూపేవాడు.
మ్రియేతాపి న భజ్యేత నైవ జహ్యాత్స్వకం మతమ్। తాదృశేన శమః కృష్ణ మన్యే పరమదుష్కరః
అతడు చనిపోయినా ఒప్పుకోడు, తన అభిప్రాయాన్ని ఎప్పుడూ వదలడు. అటువంటి వాడితో శాంతి సాధించడం, కృష్ణా, చాలా కష్టం అని నేను భావిస్తున్నాను.
సుహృదామప్యవాచీనస్త్యక్తధర్మా ప్రియానృతః । ప్రతిహన్త్యే సుహృదాం వాచశ్చైవ మనాంసి చ
అతడు స్నేహితులకు కూడా గౌరవం ఇవ్వడు, ధర్మాన్ని వదిలేశాడు, అబద్ధాలు చెప్పడంలో ఆనందపడతాడు. స్నేహితుల మాటలను, మనసులను కూడా ఎదిరిస్తాడు.
స మన్యువశమాపన్నః స్వభావం దుష్టమాస్థితః । స్వభావాత్పాపమభ్యేతి తృణైశ్ఛన్న ఇవోరగః
అతడు కోపానికి లోనై, చెడ్డ స్వభావాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు. తన స్వభావం వల్లనే పాపానికి లోనవుతాడు, ముల్లు పొదల్లో దాగి ఉన్న పాము లాగా.
దుర్యోధనో హి యత్సేనః సర్వథా విదితస్తవ । యచ్ఛీలో యత్స్వభావశ్చ యద్బలో యత్పరాక్రమః
దుర్యోధనుడు, అతని సైన్యం ఎలా ఉన్నారో, వారి స్వభావం, శక్తి, పరాక్రమం ఎలా ఉందో నీకు బాగా తెలుసు.
పురా ప్రసన్నాః కురవః సహపుత్రాస్తథా వయమ్। ఇన్ద్రజ్యేష్ఠా ఇవాభూమ మోదమానాః సబాన్ధవాః
ఒకప్పుడు కౌరవులు తమ కుమారులతో పాటు, మేము కూడా బంధువులతో కలిసి, ఇంద్రుడు దేవతలతో ఉన్నట్టు ఆనందంగా, సంతోషంగా ఉండేవాళ్లం.
దుర్యోధనస్య క్రోధేన భరతా మధుసూదన। ధక్ష్యన్తే శిశిరాపాయే వనానీవ హుతాశనైః
దుర్యోధనుని కోపం వల్ల, ఓ భారత వంశీయుడా, మధుసూదనా, భారతులు చలికాలం ముగిసిన తరువాత అగ్నిలో కాలిపోయే అడవిలా నాశనం అవుతారు.
అష్టాదశేమే రాజానః ప్రఖ్యాత మధుసూదన । యే సముచ్చిచ్ఛిదుర్జ్ఞాతీన్సుహృదశ్చ సబాన్ధవాన్
ఈ పదిహేడు మంది ప్రసిద్ధ రాజులు, ఓ మధుసూదనా, తమ బంధువులను, స్నేహితులను, కుటుంబాన్ని నాశనం చేశారు.
అసురాణాం సమృద్ధానాం జ్వలతామివ తేజసా। పర్యాయకాలే ధర్మస్య ప్రాప్తే కలిరజాయత
శక్తివంతమైన అసురులు తమ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, ధర్మ కాలం ముగిసినప్పుడు కలియుగం మొదలైంది.
హైహయానాముదావర్తో నీపానాం జనమేజయః । బహులస్తాలజఙ్ఘానాం కృమీణాముద్ధతో వసుః
హైహయులలో ఉదావర్తుడు, నీపులలో జనమేజయుడు, తాళజంఘులలో బహులుడు, క్రముల్లో అహంకారంతో ఉన్న వసువు ఉండేవాడు.
అజబిన్దుః సువీరాణాం సురాష్ట్రాణాం రుషర్ద్ధికః। అర్కజశ్చ బలీహానాం చీనానాం ధౌతమూలకః
సువీరులలో అజబిందువు, సురాష్ట్రులలో రుషర్ధికుడు, బలిహానులలో అర్కజుడు, చీనులలో ధౌతమూలకుడు ప్రసిద్ధులు.
హయగ్రీవో విదేహానాం వరయుశ్చ మహౌజసామ్ । బాహుః సున్దరవంశానాం దీప్తాక్షాణాం పురూరవాః
విదేహులలో హయగ్రీవుడు, మహాశక్తివంతులలో వరయు, సుందరవంశీయులలో బాహు, ప్రకాశవంతమైన కళ్లున్న వారిలో పురూరవుడు ప్రసిద్ధులు.
సహజశ్చేదిమత్స్యానాం ప్రవీరాణాం వృషధ్వజః । ధారణశ్చన్ద్రవత్సానాం ముకుటానాం విగాహనః
చేడులలో సహజుడు, మత్స్యులలో వృషధ్వజుడు, చంద్రవత్సులలో ధారణుడు, ముకుటులలో విఘాహనుడు ప్రసిద్ధులు.
శమశ్చ నన్దివేగానామిత్యేతే కులపాంసనాః । యుగాన్తే కృష్ణ సంభూతాః కులేషు పురుషాధమాః
నందివేగులలో శముడు — వీరందరూ, కృష్ణా, తమ వంశాలకు అపకీర్తి తెచ్చినవారు. యుగాంతంలో జన్మించిన, తమ వంశాల్లో అత్యంత నీచులు.