భవతా వారితాః సర్వే భ్రాతరో భీమవిక్రమాః । ధర్మపాశనిబద్ధాశ్చ న కించిత్ప్రతిపేదిరే
భీముడిలా బలమైన నీ అన్నదమ్ములందరినీ నీవే ఆపావు. ధర్మబంధంలో బంధించబడి వారు ఏమీ చేయలేకపోయారు.
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ పరుషా వాచః స సముదీరయన్ । శ్లాఘతే జ్ఞాతిమధ్యే స్మ త్వయి ప్రవ్రజితే వనమ్
ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు, మరిన్ని మాటలు చెప్పి, నీవు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు అతడు తన బంధువుల మధ్య పొగిడుకున్నాడు.
యే తత్రాసన్సమానీతాస్తే దృష్ట్వా త్వామనాగసమ్। అశ్రుకణ్ఠా రుదన్తశ్చ సభాయామాసతే సదా
అక్కడ ఉన్నవారు, నీవు నిర్దోషిగా ఉండి కూడా, సభలో కన్నీటి గొంతుతో ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ కూర్చున్నారు.
న చైనమభ్యనన్దంస్తే రాజానో బ్రాహ్మణైః సహ। సర్వే దుర్యోధనం తత్ర నిన్దన్తి స్మ సభాసదః
అక్కడ ఉన్న రాజులు, బ్రాహ్మణులు అతనిని సమ్మతించలేదు. సభలో ఉన్నవారు అందరూ దుర్యోధనుని తప్పుబట్టారు.
కులీనస్య చ యా నిన్దా వధో వాఽమిత్రకర్శన । మహాగుణో వధో రాజన్ను తు నిన్దా కుజీవికా
కులవంతుడికి అపకీర్తి లేదా శత్రువులచేత మరణం—రాజా! మరణం గొప్ప గౌరవం, అపకీర్తి మాత్రం నీచమైన జీవనం.
తదైవ నిహతో రాజన్యదైవ నిరపత్రపః। నిన్దితశ్చ మహారాజ పృథివ్యాం సర్వరాజభిః
అతడు అప్పుడు అప్రతిష్ఠగా ప్రవర్తించిన క్షణంలోనే రాజా, అతడు చనిపోయినట్టే. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాజులు అతడిని నిందించారు.
ఈషత్కరో వధస్తస్య యస్య చారిత్రమీదృశమ్ । ప్రస్కున్దేన ప్రతిస్తబ్ధశ్ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఇలాంటి ప్రవర్తన ఉన్నవాడికి మరణం కూడా తక్కువ శిక్షే. బలమైన గాలి వణికించి, వేర్లు తెగిన చెట్టు లాగా అతడు పడిపోతాడు.
వధ్యః సర్ప ఇవానార్యః సర్వలోకస్య దుర్మతిః । జహ్యేన త్వమమిత్రఘ్న మా రాజన్విచికిత్సిథాః
అనార్యుడు, దుష్టుడు, పాములా అందరికీ శిక్షార్హుడు. శత్రువులను సంహరించేవాడా! రాజా! అతడిని వదిలిపెట్టవద్దు, సందేహించవద్దు.
సర్వథా త్వత్క్షమం చైతద్రోచతే చ మమానఘ। యత్త్వం పితరి భీష్మే చ ప్రణిపాతం సమాచరేః
నిష్పాపుడా, నీవు నీ తండ్రికి, భీష్మునికి నమస్కారం చేయడం నాకు అన్ని విధాలా సముచితంగా, హృదయంగా అనిపిస్తోంది.
అహం తు సర్వలోకస్య గత్వా ఛేత్స్యామి సంశయమ్। యేషామస్తి ద్విధాభావో రాజన్దుర్యోధనం ప్రతి
రాజా, నేను స్వయంగా వెళ్లి, దుర్యోధనుని విషయంలో మనసు చీలిపోయిన వారందరి సందేహాన్ని తీర్చుతాను.
మధ్యే రాజ్ఞామహం తత్ర ప్రాతిపౌరుషికాన్గుణాన్ । తవ సఙ్కీర్తయిష్యామి యే చ తస్య వ్యతిక్రమాః
అక్కడ రాజుల మధ్యలో, నీ మంచితనాన్ని, నీ సద్గుణాలను వివరించి, అతని తప్పులను కూడా చెప్పుతాను.
బ్రువతస్తత్ర మే వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్। నిశమ్య పార్థివాః సర్వే నానాజనపదేశ్వరాః
అక్కడ నేను ధర్మమూ, హితమూ కలిసిన మాటలు మాట్లాడుతుంటే, వివిధ దేశాల రాజులు అందరూ శ్రద్ధగా వినిపిస్తారు.
త్వయి సంప్రతిపత్స్యన్తే ధర్మాత్మా సత్యవాగితి । తస్మింశ్చాధిగమిష్యన్తి యథా లోభాదవర్తత
నీవు ధర్మాత్ముడవు, సత్యవంతుడవని నమ్మి, వారు నీ వైపు చేరతారు. అతను ఎలా లోభంతో ప్రవర్తించాడో కూడా తెలుసుకుంటారు.
గర్హయిష్యామి చైవైనం పౌరజానపదేష్వపి । వృద్ధబాలానుపాదాయ చాతుర్వర్ణ్యే సమాగతే
పౌరులు, గ్రామస్థులు, వృద్ధులు, పిల్లలు, నాలుగు వర్ణాలవారు అందరూ ఉన్న చోట కూడా అతనిని తప్పుపడతాను.
శమం వై యాచమానస్త్వం నాధర్మం తత్ర లప్స్యసే । కురూన్విగర్హయిష్యన్తి ధృతరాష్ట్రం చ పార్థివాః
నీవు శాంతిని కోరుతుంటే, అక్కడ నీకు అధర్మం అనే అపవాదు రాదు; కురువంశీయులను, ధృతరాష్ట్రుని ఇతర రాజులు తప్పుపడతారు.
తస్మింల్లోకపరిత్యక్తే కిం కార్యమవశిష్యతే। హతే దుర్యోధనే రాజన్యదన్యత్క్రియతామితి
ప్రపంచం అతన్ని వదిలిపెడితే, ఇంకేమి చేయాల్సి ఉంటుంది? దుర్యోధనుడు చనిపోతే, మిగతా అవసరమైనది చేయించుకో.
యాత్వా చాహం కురూన్సర్వాన్యుష్మదర్థమహాపయన్ । యతిష్యే ప్రశమం కర్తుం లక్షయిష్యే చ చేష్టితమ్
నేను మీ కోసం కురువంశీయులందరిని కలిసి, గొప్ప బహుమతులు ఇచ్చి, శాంతి కోసం ప్రయత్నించి, వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తాను.
కౌరవాణాం ప్రవృత్తిం చ గత్వా యుద్ధాధికారికామ్ । నిశమ్య వినివర్తిష్యే జయాయ తవ భారత
కౌరవుల యుద్ధ సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, నీ విజయానికి నేను తిరిగి వస్తాను, ఓ భారతా.
సర్వథా యుద్ధమేవాహమాశంసాపి పరైః సహ । నిమిత్తాని హి సర్వాణి తథా ప్రాదుర్భవన్తి మే
ఎలా చూసినా, ఇతరులతో యుద్ధమే జరుగుతుందని నాకు అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే అన్ని సూచనలు కూడా అలాగే కనిపిస్తున్నాయి.
మృగాః శకున్తాశ్చ వదన్తి ఘోరం హస్త్యశ్వముఖ్యేషు నిశాముఖేషు । ఘోరాణి రూపాణి తథైవ చాగ్ని- ర్వర్ణాన్బహూన్పుష్యతి ఘోరరూపాన్
జంతువులు, పక్షులు భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తున్నాయి; ఏనుగులు, గుర్రాల మధ్య, రాత్రి సమీపంలో, భయానక రూపాలు కనిపిస్తున్నాయి; అగ్ని కూడా అనేక భయంకరమైన ఆకారాలు దాల్చుతోంది.
మనుష్యలోకక్షయకృత్సుఘోరో నో చేదనుప్రాప్త ఇహాన్తకః స్యాత్। శస్త్రాణి యన్త్రం కవచాన్రథాంశ్చ నాగాన్హయాంశ్చ ప్రతిపాదయిత్వా
మనుషులలో మహా నాశనం సమీపంలో ఉంది, మరణదేవుడు ఇక్కడికి రాకపోతే తప్ప; ఆయుధాలు, యంత్రాలు, కవచాలు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు అన్నీ సిద్ధం అవుతున్నాయి.
యోధాశ్చ సర్వే కృతనిశ్చయాస్తే భవన్తు హస్త్యశ్వరథేషు యత్తాః। సాఙ్గ్రామికం తే యదుపార్జనీయం సర్వం సమగ్రం కురు తన్నరేన్ద్ర
యుద్ధానికి పట్టు పట్టిన యోధులు అందరూ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలపై సిద్ధంగా ఉండాలి; యుద్ధానికి కావలసినది అన్నీ, ఓ రాజా, నీవు సమకూర్చు.
దుర్యోధనో న హ్యలమద్య దాతుం జీవంస్తవైతన్నృపతే కథంచిత్। యత్తే పురస్తాదభవత్సమృద్ధం ద్యూతే హృతం పాణ్డవముఖ్య రాజ్యమ్
దుర్యోధనుడు ఇప్పుడు బ్రతికుండగా, నీకు ఈ రాజ్యాన్ని ఏ విధంగా ఇవ్వడానికీ ఒప్పుకోడు, ఓ రాజా; పాండవులలో ముఖ్యుడైనవాడు జూదంలో కోల్పోయిన ఆ ఐశ్వర్యవంతమైన రాజ్యం నీదే.
యథాయథైవ శాన్తిః స్యాత్కురూణాం మధుసూదన। తథాతథైవ భాషేథా మా స్మ యుద్ధేన భీషయేః
మధుసూదనా, కురువంశంలో శాంతి ఎలా సాధ్యమవుతుందో, అలా మాట్లాడు; యుద్ధ భయాన్ని కలిగించే మాటలు చెప్పవద్దు.
అమర్షీ జాతసంరమ్భః శ్రేయోద్వేషీ మహామనాః। నోగ్రం దుర్యోధనో వాచ్యః సామ్నైవేనం సమాచరేః
దుర్యోధనుడు అసహనంగా, కోపంగా, మంచి పనిని అసూయపడే వాడు, గర్వంతో ఉన్నవాడు; అతనితో కఠినంగా మాట్లాడవద్దు, మృదువుగా వ్యవహరించు.
ప్రకృత్యా పాపసత్వశ్చ తుల్యచేతాస్తు దస్యుభిః । ఐశ్వర్యమదమత్తశ్చ కృతవైరశ్చ పాణ్డవైః
అతను సహజంగా దుష్ట స్వభావం కలవాడు, దొంగలతో సమానమైన మనసు కలవాడు, అధికార మదంతో ఉన్నవాడు, పాండవులతో శత్రుత్వం కలిగి ఉన్నవాడు.
అదీర్ఘదర్శీ నిష్ఠూరీ క్షేప్తా క్రూరపరాక్రమః । దీర్ఘమన్యురనేయశ్చ పాపాత్మా నికృతిప్రియః
అతడు దూరదృష్టి లేని వాడు, హింసకుడు, ఎవరినైనా తిట్టేవాడు, దుష్టశక్తి కలవాడు. అతనికి కోపం ఎక్కువగా ఉంటుంది, నియంత్రణ ఉండదు, పాపాత్ముడు, మోసానికి మక్కువ చూపేవాడు.
మ్రియేతాపి న భజ్యేత నైవ జహ్యాత్స్వకం మతమ్। తాదృశేన శమః కృష్ణ మన్యే పరమదుష్కరః
అతడు చనిపోయినా ఒప్పుకోడు, తన అభిప్రాయాన్ని ఎప్పుడూ వదలడు. అటువంటి వాడితో శాంతి సాధించడం, కృష్ణా, చాలా కష్టం అని నేను భావిస్తున్నాను.
సుహృదామప్యవాచీనస్త్యక్తధర్మా ప్రియానృతః । ప్రతిహన్త్యే సుహృదాం వాచశ్చైవ మనాంసి చ
అతడు స్నేహితులకు కూడా గౌరవం ఇవ్వడు, ధర్మాన్ని వదిలేశాడు, అబద్ధాలు చెప్పడంలో ఆనందపడతాడు. స్నేహితుల మాటలను, మనసులను కూడా ఎదిరిస్తాడు.
స మన్యువశమాపన్నః స్వభావం దుష్టమాస్థితః । స్వభావాత్పాపమభ్యేతి తృణైశ్ఛన్న ఇవోరగః
అతడు కోపానికి లోనై, చెడ్డ స్వభావాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు. తన స్వభావం వల్లనే పాపానికి లోనవుతాడు, ముల్లు పొదల్లో దాగి ఉన్న పాము లాగా.