ఏతదేవ నిమిత్తం తే ధార్తరాష్ట్రో యథా త్వయి । నాన్వతప్యత కోపేన తవ కృత్వాఽపి దుష్కరమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు నీపై చేసిన ఆ ఘోరమైన పనికి కూడా, కోపంతో తాను చేసినదానికి తరువాత ఏ మాత్రం పశ్చాత్తాపం కలగకపోవడానికి ఇదే కారణం.
పితామహస్య ద్రోణస్య విదురస్య చ ధీమతః । బ్రాహ్మణానాం చ సాధూనాం రాజ్ఞశ్చ నగరస్య చ
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, మేధావి విదురుడు, సద్గుణాలున్న బ్రాహ్మణులు, రాజు, పట్టణ ప్రజలు అందరూ ఉన్నప్పుడు—
పశ్యతాం కురుముఖ్యానాం సర్వేషామేవ తత్త్వతః। దానశీలం మృదుం దాన్తం ధర్మశీలమనువ్రతమ్
కురువంశంలో ముఖ్యులైనవారు అందరూ చూస్తుండగా, దానం చేయడంలో, మృదుత్వంలో, నియమాన్ని పాటించడంలో, ధర్మాన్ని అనుసరించడంలో నీవు నిలబడినవాడివి—
యత్త్వాముపధినా రాజన్ద్యూతే వఞ్చితవాంస్తదా । న చాపత్రపతే తేన నృశంసః స్వేన కర్మణా
రాజా! నిన్ను మోసంతో జూదంలో ఓడించినప్పుడు, తన క్రూరమైన పనికి అతడు ఏ మాత్రం సిగ్గుపడలేదు.
తథాశీలసమాచరే రాజన్మా ప్రణయం కృథాః । వధ్యాస్తే సర్వలోకస్య కిం పునస్తవ భారత
అతని స్వభావం, ప్రవర్తన అంతే రాజా! అతనిపై ప్రేమ చూపవద్దు. అతడు అందరికీ శిక్షార్హుడు, నీకు అయితే మరీ ఎక్కువగా.
వాగ్భిస్త్వప్రతిరూపాభిరతుదత్త్వాం సహానుజమ్ । శ్లాఘమానః ప్రహృష్టః సన్భ్రాతృభిః సహ భాషతే
అనుచితమైన, కఠినమైన మాటలతో నిన్ను, నీ అన్నదమ్ములను అవమానించాడు. తన అన్నదమ్ములతో కలిసి ఆనందంగా పొగిడుకున్నాడు.
ఏతావత్పాణ్డవానాం హి నాస్తి కించిదిహ స్వకమ్ । నామధేయం చ గోత్రం చ తదప్యేషాం న శిష్యతే
ఇప్పుడు పాండవులకు ఏదీ స్వంతంగా మిగలలేదు. పేరు, వంశం కూడా వారిదిగా మిగిలిపోలేదు.
కాలేన మహతా చైషాం భవిష్యతి పరాభవః । ప్రకృతిం తే భజిష్యన్తి నష్టప్రకృతయో మయి
కాలక్రమంలో వారికి పెద్ద ఓటమి వస్తుంది. వారి ప్రజలు నశించి, నీవైపు తిరుగుతారు.
దుఃశాసనేన పాపేన తదా ద్యూతే ప్రవర్తితే । అనాథవత్తదా దేవీ ద్రౌపదీ సుదురాత్మనా
పాపిష్టుడు దుఃశాసనుడు జూదాన్ని మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఆ దుర్మార్గుడు దేవి ద్రౌపదిని అనాధలా చూశాడు.
ఆకృష్య కేశే రుదతీ సభాయాం రాజసంసది । భీష్మద్రోణప్రముఖతో గౌరితి వ్యాహృతా ముహుః
కేశాలు పట్టుకుని లాగుతూ, ఆమె ఏడుస్తూ రాజసభలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందే, పదే పదే 'దాసి' అని పిలిపించబడింది.
భవతా వారితాః సర్వే భ్రాతరో భీమవిక్రమాః । ధర్మపాశనిబద్ధాశ్చ న కించిత్ప్రతిపేదిరే
భీముడిలా బలమైన నీ అన్నదమ్ములందరినీ నీవే ఆపావు. ధర్మబంధంలో బంధించబడి వారు ఏమీ చేయలేకపోయారు.
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ పరుషా వాచః స సముదీరయన్ । శ్లాఘతే జ్ఞాతిమధ్యే స్మ త్వయి ప్రవ్రజితే వనమ్
ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు, మరిన్ని మాటలు చెప్పి, నీవు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు అతడు తన బంధువుల మధ్య పొగిడుకున్నాడు.
యే తత్రాసన్సమానీతాస్తే దృష్ట్వా త్వామనాగసమ్। అశ్రుకణ్ఠా రుదన్తశ్చ సభాయామాసతే సదా
అక్కడ ఉన్నవారు, నీవు నిర్దోషిగా ఉండి కూడా, సభలో కన్నీటి గొంతుతో ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ కూర్చున్నారు.
న చైనమభ్యనన్దంస్తే రాజానో బ్రాహ్మణైః సహ। సర్వే దుర్యోధనం తత్ర నిన్దన్తి స్మ సభాసదః
అక్కడ ఉన్న రాజులు, బ్రాహ్మణులు అతనిని సమ్మతించలేదు. సభలో ఉన్నవారు అందరూ దుర్యోధనుని తప్పుబట్టారు.
కులీనస్య చ యా నిన్దా వధో వాఽమిత్రకర్శన । మహాగుణో వధో రాజన్ను తు నిన్దా కుజీవికా
కులవంతుడికి అపకీర్తి లేదా శత్రువులచేత మరణం—రాజా! మరణం గొప్ప గౌరవం, అపకీర్తి మాత్రం నీచమైన జీవనం.
తదైవ నిహతో రాజన్యదైవ నిరపత్రపః। నిన్దితశ్చ మహారాజ పృథివ్యాం సర్వరాజభిః
అతడు అప్పుడు అప్రతిష్ఠగా ప్రవర్తించిన క్షణంలోనే రాజా, అతడు చనిపోయినట్టే. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాజులు అతడిని నిందించారు.
ఈషత్కరో వధస్తస్య యస్య చారిత్రమీదృశమ్ । ప్రస్కున్దేన ప్రతిస్తబ్ధశ్ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఇలాంటి ప్రవర్తన ఉన్నవాడికి మరణం కూడా తక్కువ శిక్షే. బలమైన గాలి వణికించి, వేర్లు తెగిన చెట్టు లాగా అతడు పడిపోతాడు.
వధ్యః సర్ప ఇవానార్యః సర్వలోకస్య దుర్మతిః । జహ్యేన త్వమమిత్రఘ్న మా రాజన్విచికిత్సిథాః
అనార్యుడు, దుష్టుడు, పాములా అందరికీ శిక్షార్హుడు. శత్రువులను సంహరించేవాడా! రాజా! అతడిని వదిలిపెట్టవద్దు, సందేహించవద్దు.
సర్వథా త్వత్క్షమం చైతద్రోచతే చ మమానఘ। యత్త్వం పితరి భీష్మే చ ప్రణిపాతం సమాచరేః
నిష్పాపుడా, నీవు నీ తండ్రికి, భీష్మునికి నమస్కారం చేయడం నాకు అన్ని విధాలా సముచితంగా, హృదయంగా అనిపిస్తోంది.
అహం తు సర్వలోకస్య గత్వా ఛేత్స్యామి సంశయమ్। యేషామస్తి ద్విధాభావో రాజన్దుర్యోధనం ప్రతి
రాజా, నేను స్వయంగా వెళ్లి, దుర్యోధనుని విషయంలో మనసు చీలిపోయిన వారందరి సందేహాన్ని తీర్చుతాను.
మధ్యే రాజ్ఞామహం తత్ర ప్రాతిపౌరుషికాన్గుణాన్ । తవ సఙ్కీర్తయిష్యామి యే చ తస్య వ్యతిక్రమాః
అక్కడ రాజుల మధ్యలో, నీ మంచితనాన్ని, నీ సద్గుణాలను వివరించి, అతని తప్పులను కూడా చెప్పుతాను.
బ్రువతస్తత్ర మే వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్। నిశమ్య పార్థివాః సర్వే నానాజనపదేశ్వరాః
అక్కడ నేను ధర్మమూ, హితమూ కలిసిన మాటలు మాట్లాడుతుంటే, వివిధ దేశాల రాజులు అందరూ శ్రద్ధగా వినిపిస్తారు.
త్వయి సంప్రతిపత్స్యన్తే ధర్మాత్మా సత్యవాగితి । తస్మింశ్చాధిగమిష్యన్తి యథా లోభాదవర్తత
నీవు ధర్మాత్ముడవు, సత్యవంతుడవని నమ్మి, వారు నీ వైపు చేరతారు. అతను ఎలా లోభంతో ప్రవర్తించాడో కూడా తెలుసుకుంటారు.
గర్హయిష్యామి చైవైనం పౌరజానపదేష్వపి । వృద్ధబాలానుపాదాయ చాతుర్వర్ణ్యే సమాగతే
పౌరులు, గ్రామస్థులు, వృద్ధులు, పిల్లలు, నాలుగు వర్ణాలవారు అందరూ ఉన్న చోట కూడా అతనిని తప్పుపడతాను.
శమం వై యాచమానస్త్వం నాధర్మం తత్ర లప్స్యసే । కురూన్విగర్హయిష్యన్తి ధృతరాష్ట్రం చ పార్థివాః
నీవు శాంతిని కోరుతుంటే, అక్కడ నీకు అధర్మం అనే అపవాదు రాదు; కురువంశీయులను, ధృతరాష్ట్రుని ఇతర రాజులు తప్పుపడతారు.
తస్మింల్లోకపరిత్యక్తే కిం కార్యమవశిష్యతే। హతే దుర్యోధనే రాజన్యదన్యత్క్రియతామితి
ప్రపంచం అతన్ని వదిలిపెడితే, ఇంకేమి చేయాల్సి ఉంటుంది? దుర్యోధనుడు చనిపోతే, మిగతా అవసరమైనది చేయించుకో.
యాత్వా చాహం కురూన్సర్వాన్యుష్మదర్థమహాపయన్ । యతిష్యే ప్రశమం కర్తుం లక్షయిష్యే చ చేష్టితమ్
నేను మీ కోసం కురువంశీయులందరిని కలిసి, గొప్ప బహుమతులు ఇచ్చి, శాంతి కోసం ప్రయత్నించి, వారి ప్రవర్తనను గమనిస్తాను.
కౌరవాణాం ప్రవృత్తిం చ గత్వా యుద్ధాధికారికామ్ । నిశమ్య వినివర్తిష్యే జయాయ తవ భారత
కౌరవుల యుద్ధ సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, నీ విజయానికి నేను తిరిగి వస్తాను, ఓ భారతా.
సర్వథా యుద్ధమేవాహమాశంసాపి పరైః సహ । నిమిత్తాని హి సర్వాణి తథా ప్రాదుర్భవన్తి మే
ఎలా చూసినా, ఇతరులతో యుద్ధమే జరుగుతుందని నాకు అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే అన్ని సూచనలు కూడా అలాగే కనిపిస్తున్నాయి.
మృగాః శకున్తాశ్చ వదన్తి ఘోరం హస్త్యశ్వముఖ్యేషు నిశాముఖేషు । ఘోరాణి రూపాణి తథైవ చాగ్ని- ర్వర్ణాన్బహూన్పుష్యతి ఘోరరూపాన్
జంతువులు, పక్షులు భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తున్నాయి; ఏనుగులు, గుర్రాల మధ్య, రాత్రి సమీపంలో, భయానక రూపాలు కనిపిస్తున్నాయి; అగ్ని కూడా అనేక భయంకరమైన ఆకారాలు దాల్చుతోంది.