యద్యద్ధర్మేణ సంయుక్తముపపద్యేద్ధితం వచః। తత్తత్కేశవ భాషేథాః సాన్త్వం వా యది వేతరత్
కేశవా, ధర్మానికి అనుగుణంగా, మేలు కలిగించే మాటలు ఏవైతే ఉన్నాయో, అవే మాట్లాడు. అవి శాంతియుతమైనవైనా, వేరేవైనా పరవాలేదు.
సఞ్జయస్య శ్రుతం వాక్యం భవతశ్చ శ్రుతం మయా। సర్వం జానామ్యభిప్రాయం తేషాం చ భవతశ్చ యః
సంజయుడు చెప్పిన మాటలు, నీవు చెప్పిన మాటలు రెండూ నేను విన్నాను. వారికీ నీకూ ఉన్న ఉద్దేశ్యాన్ని పూర్తిగా తెలుసు.
తవ ధర్మాశ్రితా బుద్ధిస్తేషాం వైరాశ్రయా మతిః। యదయుద్ధేన లభ్యేత తత్తే బహుమతం భవేత్
నీ మనసు ధర్మాన్ని ఆశ్రయించిందీ, వారి మనసు శత్రుత్వాన్ని పట్టుకుంది. యుద్ధం లేకుండా దక్కేదే నీకు ఎక్కువ విలువైనది.
న చైవం నైష్ఠికం కర్మ క్షత్రియస్య విశాంపతే। ఆహురాశ్రమిణః సర్వే న భైక్షం క్షత్రియశ్చరేత్
ఇలాంటి ప్రవర్తన క్షత్రియునికి తుదికర్తవ్యంగా చెప్పబడలేదు, రాజా. ఆశ్రమంలో ఉండేవారు అందరూ, క్షత్రియుడు భిక్షాటన చేయకూడదని అంటారు.
జయో వధో వా సఙ్గ్రామే ధాత్రాఽఽదిష్టః సనాతనః। స్వధర్మః క్షత్రియస్యైష కార్పణ్యం న ప్రశత్యతే
పోరులో విజయం లేదా మరణం అనేది పురాతన కాలం నుంచే విధించిన విధి. ఇది క్షత్రియుని నిజమైన ధర్మం — భయభ్రాంతికి ఇక్కడ చోటు లేదు.
న హి కార్పణ్యమాస్థాయ శక్యా వృత్తిర్యుధిష్ఠిర । విక్రమస్వ మహాబాహో జహి శత్రూన్పరన్తప
యుధిష్ఠిరా, నీచత్వాన్ని ఆశ్రయించి జీవనం సాగించలేవు. మహాబాహువైన నీవు ధైర్యంగా ముందుకు వెళ్లి, శత్రువులను జయించు.
అతిగృద్ధాః కృతస్నేహా దీర్ఘకాలం సహోషితాః । కృతమిత్రాః కృతబలా ధార్తరాష్ట్రాః పరన్తప
పరంతపా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు అత్యంత లోభులు, బలమైన మైత్రీలు కట్టుకున్నారు, చాలా కాలంగా కలిసి ఉన్నారు, మిత్రులను సంపాదించుకున్నారు, బలాన్ని కూడగట్టుకున్నారు.
న పర్యాయోఽస్తి యత్సామ్యం త్వయి కుర్యుర్విశాంపతే । బలవత్తాం హి మన్యన్తే భీష్మద్రోణకృపాదిభిః
రాజా, వారు నీతో సమానంగా ఉండాలని ఎప్పుడూ కోరరు. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు వంటి వారి వల్ల తామే బలవంతులమని భావిస్తున్నారు.
యావచ్చ మార్దవేనైతాన్రాజన్నుపచరిష్యసి। తావదేతే హరిష్యన్తి తవ రాజ్యమరిన్దమ
రాజా, నువ్వు వారికి మృదువుగా ప్రవర్తించేంత కాలం, వారు నీ రాజ్యాన్ని దోచుకుంటూనే ఉంటారు, శత్రువులను జయించేవాడా.
నానుక్రోశాన్న కార్పణ్యాన్న చ ధర్మార్థకారణాత్। అలం కర్తుం ధార్తరాష్ట్రస్తవ కామమరిన్దమ
కరుణతోనైనా, నీచత్వంతోనైనా, ధర్మం లేదా లాభం కోసమోనైనా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు ఎప్పుడూ నీ మేలు కోసం పని చేయడు, శత్రువులను జయించేవాడా.
ఏతదేవ నిమిత్తం తే ధార్తరాష్ట్రో యథా త్వయి । నాన్వతప్యత కోపేన తవ కృత్వాఽపి దుష్కరమ్
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు నీపై చేసిన ఆ ఘోరమైన పనికి కూడా, కోపంతో తాను చేసినదానికి తరువాత ఏ మాత్రం పశ్చాత్తాపం కలగకపోవడానికి ఇదే కారణం.
పితామహస్య ద్రోణస్య విదురస్య చ ధీమతః । బ్రాహ్మణానాం చ సాధూనాం రాజ్ఞశ్చ నగరస్య చ
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, మేధావి విదురుడు, సద్గుణాలున్న బ్రాహ్మణులు, రాజు, పట్టణ ప్రజలు అందరూ ఉన్నప్పుడు—
పశ్యతాం కురుముఖ్యానాం సర్వేషామేవ తత్త్వతః। దానశీలం మృదుం దాన్తం ధర్మశీలమనువ్రతమ్
కురువంశంలో ముఖ్యులైనవారు అందరూ చూస్తుండగా, దానం చేయడంలో, మృదుత్వంలో, నియమాన్ని పాటించడంలో, ధర్మాన్ని అనుసరించడంలో నీవు నిలబడినవాడివి—
యత్త్వాముపధినా రాజన్ద్యూతే వఞ్చితవాంస్తదా । న చాపత్రపతే తేన నృశంసః స్వేన కర్మణా
రాజా! నిన్ను మోసంతో జూదంలో ఓడించినప్పుడు, తన క్రూరమైన పనికి అతడు ఏ మాత్రం సిగ్గుపడలేదు.
తథాశీలసమాచరే రాజన్మా ప్రణయం కృథాః । వధ్యాస్తే సర్వలోకస్య కిం పునస్తవ భారత
అతని స్వభావం, ప్రవర్తన అంతే రాజా! అతనిపై ప్రేమ చూపవద్దు. అతడు అందరికీ శిక్షార్హుడు, నీకు అయితే మరీ ఎక్కువగా.
వాగ్భిస్త్వప్రతిరూపాభిరతుదత్త్వాం సహానుజమ్ । శ్లాఘమానః ప్రహృష్టః సన్భ్రాతృభిః సహ భాషతే
అనుచితమైన, కఠినమైన మాటలతో నిన్ను, నీ అన్నదమ్ములను అవమానించాడు. తన అన్నదమ్ములతో కలిసి ఆనందంగా పొగిడుకున్నాడు.
ఏతావత్పాణ్డవానాం హి నాస్తి కించిదిహ స్వకమ్ । నామధేయం చ గోత్రం చ తదప్యేషాం న శిష్యతే
ఇప్పుడు పాండవులకు ఏదీ స్వంతంగా మిగలలేదు. పేరు, వంశం కూడా వారిదిగా మిగిలిపోలేదు.
కాలేన మహతా చైషాం భవిష్యతి పరాభవః । ప్రకృతిం తే భజిష్యన్తి నష్టప్రకృతయో మయి
కాలక్రమంలో వారికి పెద్ద ఓటమి వస్తుంది. వారి ప్రజలు నశించి, నీవైపు తిరుగుతారు.
దుఃశాసనేన పాపేన తదా ద్యూతే ప్రవర్తితే । అనాథవత్తదా దేవీ ద్రౌపదీ సుదురాత్మనా
పాపిష్టుడు దుఃశాసనుడు జూదాన్ని మొదలుపెట్టినప్పుడు, ఆ దుర్మార్గుడు దేవి ద్రౌపదిని అనాధలా చూశాడు.
ఆకృష్య కేశే రుదతీ సభాయాం రాజసంసది । భీష్మద్రోణప్రముఖతో గౌరితి వ్యాహృతా ముహుః
కేశాలు పట్టుకుని లాగుతూ, ఆమె ఏడుస్తూ రాజసభలో భీష్ముడు, ద్రోణుడు ముందే, పదే పదే 'దాసి' అని పిలిపించబడింది.
భవతా వారితాః సర్వే భ్రాతరో భీమవిక్రమాః । ధర్మపాశనిబద్ధాశ్చ న కించిత్ప్రతిపేదిరే
భీముడిలా బలమైన నీ అన్నదమ్ములందరినీ నీవే ఆపావు. ధర్మబంధంలో బంధించబడి వారు ఏమీ చేయలేకపోయారు.
ఏతాశ్చాన్యాశ్చ పరుషా వాచః స సముదీరయన్ । శ్లాఘతే జ్ఞాతిమధ్యే స్మ త్వయి ప్రవ్రజితే వనమ్
ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు, మరిన్ని మాటలు చెప్పి, నీవు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు అతడు తన బంధువుల మధ్య పొగిడుకున్నాడు.
యే తత్రాసన్సమానీతాస్తే దృష్ట్వా త్వామనాగసమ్। అశ్రుకణ్ఠా రుదన్తశ్చ సభాయామాసతే సదా
అక్కడ ఉన్నవారు, నీవు నిర్దోషిగా ఉండి కూడా, సభలో కన్నీటి గొంతుతో ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ కూర్చున్నారు.
న చైనమభ్యనన్దంస్తే రాజానో బ్రాహ్మణైః సహ। సర్వే దుర్యోధనం తత్ర నిన్దన్తి స్మ సభాసదః
అక్కడ ఉన్న రాజులు, బ్రాహ్మణులు అతనిని సమ్మతించలేదు. సభలో ఉన్నవారు అందరూ దుర్యోధనుని తప్పుబట్టారు.
కులీనస్య చ యా నిన్దా వధో వాఽమిత్రకర్శన । మహాగుణో వధో రాజన్ను తు నిన్దా కుజీవికా
కులవంతుడికి అపకీర్తి లేదా శత్రువులచేత మరణం—రాజా! మరణం గొప్ప గౌరవం, అపకీర్తి మాత్రం నీచమైన జీవనం.
తదైవ నిహతో రాజన్యదైవ నిరపత్రపః। నిన్దితశ్చ మహారాజ పృథివ్యాం సర్వరాజభిః
అతడు అప్పుడు అప్రతిష్ఠగా ప్రవర్తించిన క్షణంలోనే రాజా, అతడు చనిపోయినట్టే. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాజులు అతడిని నిందించారు.
ఈషత్కరో వధస్తస్య యస్య చారిత్రమీదృశమ్ । ప్రస్కున్దేన ప్రతిస్తబ్ధశ్ఛిన్నమూల ఇవ ద్రుమః
ఇలాంటి ప్రవర్తన ఉన్నవాడికి మరణం కూడా తక్కువ శిక్షే. బలమైన గాలి వణికించి, వేర్లు తెగిన చెట్టు లాగా అతడు పడిపోతాడు.
వధ్యః సర్ప ఇవానార్యః సర్వలోకస్య దుర్మతిః । జహ్యేన త్వమమిత్రఘ్న మా రాజన్విచికిత్సిథాః
అనార్యుడు, దుష్టుడు, పాములా అందరికీ శిక్షార్హుడు. శత్రువులను సంహరించేవాడా! రాజా! అతడిని వదిలిపెట్టవద్దు, సందేహించవద్దు.
సర్వథా త్వత్క్షమం చైతద్రోచతే చ మమానఘ। యత్త్వం పితరి భీష్మే చ ప్రణిపాతం సమాచరేః
నిష్పాపుడా, నీవు నీ తండ్రికి, భీష్మునికి నమస్కారం చేయడం నాకు అన్ని విధాలా సముచితంగా, హృదయంగా అనిపిస్తోంది.
అహం తు సర్వలోకస్య గత్వా ఛేత్స్యామి సంశయమ్। యేషామస్తి ద్విధాభావో రాజన్దుర్యోధనం ప్రతి
రాజా, నేను స్వయంగా వెళ్లి, దుర్యోధనుని విషయంలో మనసు చీలిపోయిన వారందరి సందేహాన్ని తీర్చుతాను.