హవిషాఽగ్నిర్యథా కృష్ణ భూయ ఏవాభివర్ధతే। అతోఽన్యథా నాస్తి శాన్తిర్నిత్యమన్తరమన్తతః
ఓ కృష్ణా, హవిస్సు పోస్తే అగ్ని మళ్లీ పెరుగుతుంది; అలాగే, వేరే విధంగా ఎప్పుడూ, ఎక్కడా శాంతి ఉండదు.
అన్తరం లిప్సమానానామయం దోషో నిరన్తరః । పౌరుషే యో హి బలవానాధిర్హృదయబాధనః। తస్య త్యాగేన వా శాన్తిర్మరణేనాపి వా భవేత్
తేడా వెతుకుతున్నవారికి ఈ లోపం ఎప్పుడూ ఉంటుంది; పురుషార్థంలో బలమైనవారికి కలిగే ఆందోళన హృదయాన్ని బాధిస్తుంది; దాన్ని వదిలిపెట్టినా, మరణించినా శాంతి లభించవచ్చు.
అథవా మూలఘాతేన ద్విషతాం మధుసూదన । ఫలనిర్వృత్తిరిద్ధా స్యాత్తన్నృశంసతరం భవేత్
లేదంటే, శత్రువులను మూలంతోనే నాశనం చేస్తే ఫలితం లభించవచ్చు, ఓ మధుసూదనా; కానీ అది మరింత క్రూరంగా మారుతుంది.
యా తు త్యాగేన శాన్తిః స్యాత్తదృతే వధ ఏవ సః। సంశయాచ్చ సముచ్ఛేదాద్ద్విషతామాత్మనస్తథా
కానీ త్యాగంతో వచ్చే శాంతి తప్పితే, మిగతా దారిలో హత్యే; అనుమానం, పూర్తిగా నాశనం చేయడం వల్ల శత్రువులకు, మనకూ అదే ఫలితం.
న చ త్యక్తుం తదిచ్ఛామో న చేచ్ఛామః కులక్షయమ్। అత్ర యా ప్రణిపాతేన శాన్తిః సైవ గరీయసీ
మేము దానిని వదిలేయాలని కోరుకోవడం లేదు, మన వంశం నాశనం కావాలని కూడా మనసు లేదు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో నమ్రతతో వచ్చే శాంతే గొప్పది.
సర్వథా యతమానానామయుద్ధమభికాఙ్క్షతామ్। సాన్త్వే ప్రతిహతే యుద్ధం ప్రసిద్ధం నాపరాక్రమః
ఎలా అయినా యుద్ధం జరగకుండా ఉండాలని ప్రయత్నించే వాళ్లు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించకపోతే, శాంతి సాధ్యం కాకపోతే, యుద్ధమే మిగిలిపోతుంది. వేరే దారి ఉండదు.
ప్రతిఘాతేన సాన్త్వస్య దారుణం సంప్రవర్తతే। తచ్ఛునామివ సంపాతే పణ్డితైరుపలక్షితమ్
శాంతికి అడ్డుకట్ట పడితే భయంకరమైన గొడవ మొదలవుతుంది. ఇది తెలివైనవారు, కుక్కలు పోట్లాడినట్టు, చూశారు.
లాఙ్గూలచాలనం క్ష్వేడా ప్రతివాచో వివర్తనమ్ । దన్తదర్శనమారావస్తతో యుద్ధం ప్రవర్తతే
వాలుకదలిక, గర్జనలు, ఎదురు మాటలు, ముఖం తిప్పడం, పళ్లను చూపించడం—ఇవి జరిగాక యుద్ధం మొదలవుతుంది.
తత్ర యో బలవాన్కృష్ణ జిత్వా సోత్తి తదామిషమ్। ఏవమేవ మనుష్యేషు విశేషో నాస్తి కశ్చన
అక్కడ, కృష్ణా, ఎవరు బలవంతులు అయితే వారు గెలిచి ఫలితాన్ని పొందుతారు. మనుషులలో కూడా ఇదే, ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
సర్వథా త్వేతదుచితం దుర్బలేషు బలీయసామ్। అనాదరో విరోధశ్చ ప్రణిపాతీ హి దుర్బలః
ఎలా చూసినా బలహీనులపై బలవంతులు నిర్లక్ష్యం చూపడం, ఎదురు పడటం సహజమే. బలహీనుడు తలవంచాల్సిందే.
పితా రాజా చ వృద్ధశ్చ సర్వథా మానమర్హతి। తస్మాన్మాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ ధృతరాష్ట్రో జనార్దన
తండ్రి, రాజు, వృద్ధుడు—వీరు ఎప్పుడూ గౌరవానికి అర్హులు. అందుకే ధృతరాష్ట్రుడు గౌరవించవలసినవాడు, పూజించవలసినవాడు, జనార్దన.
పుత్రస్నేహశ్చ బలవాన్ధృతరాష్ట్రస్య మాధవ । స పుత్రవశమాపన్నః ప్రణిపాతం ప్రహాస్యతి
ధృతరాష్ట్రునికి తన కుమారుడిపై ప్రేమ చాలా ఎక్కువ, మాధవా. కుమారుని మాటలు విని, ఆయన తలవంచడం వదిలేస్తాడు.
తత్ర కిం మన్యసే కృష్ణ ప్రాప్తకాలమనన్తరమ్ । కథమర్థాచ్చ ధర్మాచ్చ న హీయేమహి మాధవ
కృష్ణా, ఇప్పుడు ఏది సమయానికి తగినది అని నువ్వు ఏమనుకుంటావు? ధనం, ధర్మం రెండూ పోకుండా ఎలా ఉండాలి, మాధవా?
ఈదృశేఽత్యర్థకృచ్ఛ్రేఽస్మిన్కమన్యం మధుసూదన। ఉపసంప్రష్టుమర్హామి త్వామృతే పురుషోత్తమ
ఇలాంటి తీవ్రమైన కష్ట సమయంలో, మధుసూదనా, నిన్ను తప్ప మరెవరినీ అడగడం నాకు ఇష్టం లేదు, పురుషోత్తమా.
ప్రియశ్చ ప్రియకామశ్చ గతిజ్ఞః సర్వకర్మణామ్। కో హి కృష్ణాస్తి నస్త్వాదృక్సర్వనిశ్చయవిత్సుహృత్
మా కోసం ప్రాణంగా ఉండి, మాకు మేలు కోరుతూ, అన్ని మార్గాలు తెలిసిన, అన్ని విషయాల్లో నిర్ణయం చెప్పగల స్నేహితుడు నువ్వే కృష్ణా, ఇంకెవరు ఉన్నారు?
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజం జనార్దనః । ఉభయోరేవ వామర్థే యాస్యామి కురుసంసదమ్
ఇలా అడిగిన ధర్మరాజునికి జనార్దనుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "రెండు పక్షాల కోసం నేను కౌరవ సభకు వెళ్తాను."
శమం తత్ర లభేయం చేద్యుష్మదర్థమహాపయన్ । పుణ్యం మే సుమహద్రాజంశ్చరితం స్యాన్మహాఫలమ్
అక్కడ శాంతిని సాధించగలిగితే, నీకోసం ఎంత త్యాగమైనా చేసినా, రాజా, అది నాకు గొప్ప పుణ్యంగా, మహా ఫలితంగా ఉంటుంది.
మోచయేయం మృత్యుపాశాత్సంరబ్ధాన్కురుసృఞ్జయాన్। పాణ్డవాన్ధార్తరాష్ట్రాంశ్చ సర్వాం చ పృథివీమిమామ్
కోపంతో ఉన్న కౌరవులు, శృంజయులు, పాండవులు, ధృతరాష్ట్రుని సంతానం, ఈ భూమంతా మరణపు ఉచ్చు నుంచి విడిపించాలనుకుంటాను.
న మమైతన్మతం కృష్ణ యత్త్వం యాయాః కురూన్ప్రతి । సుయోధనః సూక్తమపి న కరిష్యతి తే వచః
కృష్ణా, నువ్వు కౌరవుల దగ్గరకు పోవాలని నేను అనుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే, నువ్వు ఎంత మంచి మాటలు చెప్పినా, సుయోధనుడు వినడు.
సమేతం పార్థివం క్షత్రం దుర్యోధనవశానుగమ్। తేషాం మధ్యావతరణం తవ కృష్ణ న రోచయే
అక్కడ రాజులు అందరూ దుర్యోధనుడి వశంలో ఉన్నారు. వారి మధ్యకు నువ్వు వెళ్లడం నాకు నచ్చదు, కృష్ణా.
న హి నః ప్రీణయేద్ద్రవ్యం న దేవత్వం కుతః సుఖమ్। న చ సర్వామరైశ్వర్యం తవ ద్రోహేణ మాధవ
నిన్ను మోసం చేసి వచ్చిన ధనం, దేవత్వం, ఎలాంటి సుఖమైనా మాకు ఇష్టం లేదు, మాధవా. నీకు ద్రోహం చేసి వచ్చిన ఐశ్వర్యం మాకు అవసరం లేదు.
జానామ్యేతాం మహారాజ ధార్తరాష్ట్రస్య పాపతామ్। అవాచ్యాస్తు భవిష్యామః సర్వలోకే మహీక్షితాం
మహారాజా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడి చెడు స్వభావం నాకు బాగా తెలుసు. మేము భూమిపై ఉన్న రాజులు అందరూ లోకంలో అపకీర్తి చెందుతాము.
న చాపి మమ పర్యాప్తాః సహితాః సర్వపార్థివాః । క్రుద్ధస్య సంయుగే స్థాతుం సింహస్యేవేతరే మృగాః
నా కోపం వచ్చినప్పుడు, యుద్ధంలో అన్ని రాజులు కలిసికూడినా నాకు ఎదురు నిలబడలేరు. అది సింహానికి ఎదురయ్యే ఇతర జంతువుల్లా ఉంటుంది.
అథ చేత్తే ప్రవర్తేరన్మయి కించిదసాంప్రతమ్। నిర్దహేయం కురూన్సర్వానితి మే ధీయతే మతిః
వారు ఏదైనా అనుచితంగా నాతో ప్రవర్తిస్తే, నేను కౌరవులను పూర్తిగా నాశనం చేయగలను — ఇదే నా దృఢ సంకల్పం.
న జాతు గమనం పార్థ భవేత్తత్ర నిరర్థకమ్ । అర్థప్రాప్తిః కదాచిత్స్యాదన్తతో వాప్యవాచ్యతా
పార్థా, అక్కడికి వెళ్లడం ఎప్పుడూ వృథా కాదు; కొన్నిసార్లు లాభం కలుగుతుంది, లేనిపక్షంలోనైనా అపవాదం తప్పించుకోవచ్చు.
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజో జనార్దనమ్ । భాతౄణాం సమవేతానాం సకాశే పురుషోత్తమమ్
ఇలా విన్న యుధిష్ఠిరుడు, తన అన్నదమ్ముల సమక్షంలో జనార్దనుడికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
యత్తుభ్యం రోచతే కృష్ణ స్వస్తి ప్రాప్నుహి కౌరవాన్। కృతార్థం స్వస్తిమన్తం త్వాం ద్రక్ష్యామి పునరాగతమ్
కృష్ణా, నీకు నచ్చినదేదైనా చేయి; కౌరవులకు మేలు కలిగించు. నీవు విజయవంతంగా, సుఖంగా తిరిగి రావాలని ఆశిస్తున్నాను.
విష్వక్సేన కురూన్గత్వా భరతాఞ్శమయన్ప్రభో। యథా సర్వే సుమనసః సహ స్యామ సుచేతసః
ప్రభూ, నువ్వు కౌరవుల వద్దకు వెళ్లి, భరతులను ఒప్పించి, మనందరం సంతోషంగా, ప్రశాంతంగా కలిసుండాలని కోరుకుంటున్నాను.
భ్రాతా చాసి సఖా చాసి బీభత్సోర్మమ చ ప్రియః। సౌహృదేనావిశఙ్ఖ్యోఽసి స్వస్తి ప్రాప్నుహి భూతయే
నీవు నా అన్నవు, స్నేహితుడవు, అర్జునుడికి కూడా ప్రియమైనవాడవు. నీ స్నేహభావం వల్ల నిన్ను ఎవరూ అనుమానించరు. అందరికీ మేలు కలిగిస్తూ సురక్షితంగా తిరిగి రా.
అస్మాన్వేత్థ పరాన్వేత్థ వేత్థార్థాన్వేత్థ భాషితుమ్। యద్యదస్మద్ధితం కృష్ణ తత్తద్వాచ్యః సుయోధనః
నువ్వు మమ్మల్ని, వారిని, ఏం చెప్పాలో, ఏం చేయాలో అన్నీ బాగా తెలుసు. మాకు మేలు కలిగేది ఏదైతే ఉందో, కృష్ణా, అది సుయోధనునికి చెప్పు.