పరాజయశ్చ మరణాన్మన్యే నైవ విశిష్యతే। యస్య స్యాద్విజయః కృష్ణ తస్యప్యపచయో ధ్రువమ్
ఓ కృష్ణా, ఓటమి మరణంతో పోల్చితే తేడా లేదు అని నేను భావిస్తున్నాను; విజయం సాధించినవారికీ చివరికి నష్టం తప్పదు.
అన్తతో దయితం ధ్నన్తి కేచిదప్యపరే జనాః । తస్యాఙ్గబలహీనస్య పుత్రాన్భ్రాతౄనపశ్యతః
చివరికి, కొందరు తమకు ప్రియమైనవారిని కూడా చంపుతారు; మరికొందరు బలహీనమైనవారిని, వారి పిల్లలు, సోదరులు చూస్తుండగానే చంపుతారు.
నిర్వేదో జీవితే కృష్ణ సర్వతశ్చోపజాయతే। యే హ్యేవ ధీరా హ్రీమన్త ఆర్యాః కరుణవేదినః
ప్రపంచమంతా జీవితం మీద విరక్తి పుడుతుంది, ఓ కృష్ణా; ముఖ్యంగా వివేకవంతులు, లజ్జగలవారు, మంచి మనసున్నవారు, దయగలవారికి.
త ఏవ యుద్ధే హన్యన్తే యవీయాన్ముచ్యతే జనః। హత్వాఽప్యనుశయో నిత్యం పరానపి జనార్దన
అటువంటి మంచి వారు యుద్ధంలో చనిపోతారు, చిన్నవారు మాత్రం బతికిపోతారు; ఓ జనార్దనా, ఎవరి మీద అయినా హత్య చేసిన తర్వాత ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపమే మిగులుతుంది.
అనుబద్ధశ్చ పాపోఽత్ర శేషశ్చాప్యవశిష్యతే। శేషో హి బలమాసాద్య న శేషమనుశేషయేత్
పాపం మన వెంటనే ఉంటుంది, ఇంకా కొంత మిగిలిపోతుంది; మిగిలినవారు బలపడితే, మిగతావారిని వదిలిపెట్టరు.
సర్వోచ్ఛేదే చ యతతే వైరస్యాన్తవిధిత్సయా। జయో వైరం ప్రసృజతి దుఃఖమాస్తే పరాజితః
వైరాన్ని పూర్తిగా తొలగించాలనే ప్రయత్నం చేస్తారు; కానీ విజయం వల్ల మరింత వైరం పెరుగుతుంది, ఓటమిపొందినవారు దుఃఖంలో మునిగిపోతారు.
సుఖం ప్రశాన్తః స్వపితి హిత్వా జయపరాజయౌ । జాతవైరశ్చ పురుషో దుఃఖం స్వపితి నిత్యదా
విజయం, ఓటమి అన్నిటిని వదిలేసినవాడు ప్రశాంతంగా, సుఖంగా నిద్రపోతాడు; కానీ శత్రుత్వం కలిగినవాడు ఎప్పుడూ దుఃఖంతోనే నిద్రపోతాడు.
అనిర్వృత్తేన మనసా ససర్ప ఇవ వేశ్మని। ఉత్సాదయతి యః సర్వం యశసా స విముచ్యతే
మనసు స్థిరంగా లేకపోతే, ఇంట్లో పాము తిరిగినట్టు, ఎవరు అన్నింటినీ నాశనం చేస్తారో వారికి కీర్తి ద్వారా విముక్తి లభిస్తుంది.
అకీర్తిం సర్వభూతేషు శాశ్వతీం స నియచ్ఛతి। న హి వైరాణి శామ్యన్తి దీర్ఘకాలధృతాన్యపి
అతడు అన్ని జీవులలో శాశ్వత అపఖ్యాతిని సంపాదిస్తాడు; ఎందుకంటే, ఎంతకాలమైనా శత్రుత్వాలు తీరవు.
ఆఖ్యాతారశ్చ విద్యన్తే పుమాంశ్చేద్విద్యతే కులే। న చాపి వైరం వైరేణ కేశవ వ్యుపశామ్యతి
ఇంట్లో మనిషి ఉన్నంతవరకు కథలు చెప్పేవారు ఉంటారు; ఓ కేశవా, శత్రుత్వాన్ని శత్రుత్వంతో తీరచేయడం సాధ్యపడదు.
హవిషాఽగ్నిర్యథా కృష్ణ భూయ ఏవాభివర్ధతే। అతోఽన్యథా నాస్తి శాన్తిర్నిత్యమన్తరమన్తతః
ఓ కృష్ణా, హవిస్సు పోస్తే అగ్ని మళ్లీ పెరుగుతుంది; అలాగే, వేరే విధంగా ఎప్పుడూ, ఎక్కడా శాంతి ఉండదు.
అన్తరం లిప్సమానానామయం దోషో నిరన్తరః । పౌరుషే యో హి బలవానాధిర్హృదయబాధనః। తస్య త్యాగేన వా శాన్తిర్మరణేనాపి వా భవేత్
తేడా వెతుకుతున్నవారికి ఈ లోపం ఎప్పుడూ ఉంటుంది; పురుషార్థంలో బలమైనవారికి కలిగే ఆందోళన హృదయాన్ని బాధిస్తుంది; దాన్ని వదిలిపెట్టినా, మరణించినా శాంతి లభించవచ్చు.
అథవా మూలఘాతేన ద్విషతాం మధుసూదన । ఫలనిర్వృత్తిరిద్ధా స్యాత్తన్నృశంసతరం భవేత్
లేదంటే, శత్రువులను మూలంతోనే నాశనం చేస్తే ఫలితం లభించవచ్చు, ఓ మధుసూదనా; కానీ అది మరింత క్రూరంగా మారుతుంది.
యా తు త్యాగేన శాన్తిః స్యాత్తదృతే వధ ఏవ సః। సంశయాచ్చ సముచ్ఛేదాద్ద్విషతామాత్మనస్తథా
కానీ త్యాగంతో వచ్చే శాంతి తప్పితే, మిగతా దారిలో హత్యే; అనుమానం, పూర్తిగా నాశనం చేయడం వల్ల శత్రువులకు, మనకూ అదే ఫలితం.
న చ త్యక్తుం తదిచ్ఛామో న చేచ్ఛామః కులక్షయమ్। అత్ర యా ప్రణిపాతేన శాన్తిః సైవ గరీయసీ
మేము దానిని వదిలేయాలని కోరుకోవడం లేదు, మన వంశం నాశనం కావాలని కూడా మనసు లేదు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో నమ్రతతో వచ్చే శాంతే గొప్పది.
సర్వథా యతమానానామయుద్ధమభికాఙ్క్షతామ్। సాన్త్వే ప్రతిహతే యుద్ధం ప్రసిద్ధం నాపరాక్రమః
ఎలా అయినా యుద్ధం జరగకుండా ఉండాలని ప్రయత్నించే వాళ్లు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించకపోతే, శాంతి సాధ్యం కాకపోతే, యుద్ధమే మిగిలిపోతుంది. వేరే దారి ఉండదు.
ప్రతిఘాతేన సాన్త్వస్య దారుణం సంప్రవర్తతే। తచ్ఛునామివ సంపాతే పణ్డితైరుపలక్షితమ్
శాంతికి అడ్డుకట్ట పడితే భయంకరమైన గొడవ మొదలవుతుంది. ఇది తెలివైనవారు, కుక్కలు పోట్లాడినట్టు, చూశారు.
లాఙ్గూలచాలనం క్ష్వేడా ప్రతివాచో వివర్తనమ్ । దన్తదర్శనమారావస్తతో యుద్ధం ప్రవర్తతే
వాలుకదలిక, గర్జనలు, ఎదురు మాటలు, ముఖం తిప్పడం, పళ్లను చూపించడం—ఇవి జరిగాక యుద్ధం మొదలవుతుంది.
తత్ర యో బలవాన్కృష్ణ జిత్వా సోత్తి తదామిషమ్। ఏవమేవ మనుష్యేషు విశేషో నాస్తి కశ్చన
అక్కడ, కృష్ణా, ఎవరు బలవంతులు అయితే వారు గెలిచి ఫలితాన్ని పొందుతారు. మనుషులలో కూడా ఇదే, ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
సర్వథా త్వేతదుచితం దుర్బలేషు బలీయసామ్। అనాదరో విరోధశ్చ ప్రణిపాతీ హి దుర్బలః
ఎలా చూసినా బలహీనులపై బలవంతులు నిర్లక్ష్యం చూపడం, ఎదురు పడటం సహజమే. బలహీనుడు తలవంచాల్సిందే.
పితా రాజా చ వృద్ధశ్చ సర్వథా మానమర్హతి। తస్మాన్మాన్యశ్చ పూజ్యశ్చ ధృతరాష్ట్రో జనార్దన
తండ్రి, రాజు, వృద్ధుడు—వీరు ఎప్పుడూ గౌరవానికి అర్హులు. అందుకే ధృతరాష్ట్రుడు గౌరవించవలసినవాడు, పూజించవలసినవాడు, జనార్దన.
పుత్రస్నేహశ్చ బలవాన్ధృతరాష్ట్రస్య మాధవ । స పుత్రవశమాపన్నః ప్రణిపాతం ప్రహాస్యతి
ధృతరాష్ట్రునికి తన కుమారుడిపై ప్రేమ చాలా ఎక్కువ, మాధవా. కుమారుని మాటలు విని, ఆయన తలవంచడం వదిలేస్తాడు.
తత్ర కిం మన్యసే కృష్ణ ప్రాప్తకాలమనన్తరమ్ । కథమర్థాచ్చ ధర్మాచ్చ న హీయేమహి మాధవ
కృష్ణా, ఇప్పుడు ఏది సమయానికి తగినది అని నువ్వు ఏమనుకుంటావు? ధనం, ధర్మం రెండూ పోకుండా ఎలా ఉండాలి, మాధవా?
ఈదృశేఽత్యర్థకృచ్ఛ్రేఽస్మిన్కమన్యం మధుసూదన। ఉపసంప్రష్టుమర్హామి త్వామృతే పురుషోత్తమ
ఇలాంటి తీవ్రమైన కష్ట సమయంలో, మధుసూదనా, నిన్ను తప్ప మరెవరినీ అడగడం నాకు ఇష్టం లేదు, పురుషోత్తమా.
ప్రియశ్చ ప్రియకామశ్చ గతిజ్ఞః సర్వకర్మణామ్। కో హి కృష్ణాస్తి నస్త్వాదృక్సర్వనిశ్చయవిత్సుహృత్
మా కోసం ప్రాణంగా ఉండి, మాకు మేలు కోరుతూ, అన్ని మార్గాలు తెలిసిన, అన్ని విషయాల్లో నిర్ణయం చెప్పగల స్నేహితుడు నువ్వే కృష్ణా, ఇంకెవరు ఉన్నారు?
ఏవముక్తః ప్రత్యువాచ ధర్మరాజం జనార్దనః । ఉభయోరేవ వామర్థే యాస్యామి కురుసంసదమ్
ఇలా అడిగిన ధర్మరాజునికి జనార్దనుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: "రెండు పక్షాల కోసం నేను కౌరవ సభకు వెళ్తాను."
శమం తత్ర లభేయం చేద్యుష్మదర్థమహాపయన్ । పుణ్యం మే సుమహద్రాజంశ్చరితం స్యాన్మహాఫలమ్
అక్కడ శాంతిని సాధించగలిగితే, నీకోసం ఎంత త్యాగమైనా చేసినా, రాజా, అది నాకు గొప్ప పుణ్యంగా, మహా ఫలితంగా ఉంటుంది.
మోచయేయం మృత్యుపాశాత్సంరబ్ధాన్కురుసృఞ్జయాన్। పాణ్డవాన్ధార్తరాష్ట్రాంశ్చ సర్వాం చ పృథివీమిమామ్
కోపంతో ఉన్న కౌరవులు, శృంజయులు, పాండవులు, ధృతరాష్ట్రుని సంతానం, ఈ భూమంతా మరణపు ఉచ్చు నుంచి విడిపించాలనుకుంటాను.
న మమైతన్మతం కృష్ణ యత్త్వం యాయాః కురూన్ప్రతి । సుయోధనః సూక్తమపి న కరిష్యతి తే వచః
కృష్ణా, నువ్వు కౌరవుల దగ్గరకు పోవాలని నేను అనుకోవడం లేదు. ఎందుకంటే, నువ్వు ఎంత మంచి మాటలు చెప్పినా, సుయోధనుడు వినడు.
సమేతం పార్థివం క్షత్రం దుర్యోధనవశానుగమ్। తేషాం మధ్యావతరణం తవ కృష్ణ న రోచయే
అక్కడ రాజులు అందరూ దుర్యోధనుడి వశంలో ఉన్నారు. వారి మధ్యకు నువ్వు వెళ్లడం నాకు నచ్చదు, కృష్ణా.