యే పునః స్యురసంబద్ధా అనార్యాః కృష్ణ శత్రవః। తేషామప్యవధః కార్యః కింపునర్యే స్యురీదృశాః
కృష్ణా, సంబంధం లేని, నీచమైన శత్రువులు ఉన్నారు—వారిని కూడా సంహరించాల్సిందే; అలాంటి వారిని అంతం చేయడం మరింత అవసరం.
జ్ఞాతయశ్చైవ భూయిష్ఠాః సహాయా గురవశ్చ నః। తేషాం వధోఽతిపాపీయాన్కిం ను యుద్ధేఽస్తి శోభనమ్
మన బంధువులు, అనేక మిత్రులు, పెద్దవారు—వారిని చంపడం అతి పెద్ద పాపం. యుద్ధంలో ఏమి మేలు ఉంటుంది చెప్పు.
పాపః క్షత్రియధర్మోఽయం వయం చ క్షత్రబన్ధవః। స నః స్వధర్మోఽధర్మో వా వృత్తిరన్యా విగర్హితా
ఈ క్షత్రియధర్మం పాపకరమే, మేము క్షత్రియ బంధువులం మాత్రమే. ఇది మా స్వధర్మమా, కాదా, వేరే జీవన విధానం నిందించబడుతుంది.
శూద్రః కరోతి శుశ్రూషాం వైశ్మా వై పణ్యజీవికాః । వయం వధేన జీవామః కపాలం బ్రాహ్మణైర్వృతమ్
శూద్రుడు సేవ చేస్తాడు, వైశ్యుడు వ్యాపారంతో జీవిస్తాడు. మేము హత్యచేసి బ్రతుకుతాం, బ్రాహ్మణుల మిగిలిన అన్నాన్ని తింటాం.
క్షత్రియః క్షత్రియం హన్తి మత్స్యో మత్స్యేన జీవతి। శ్వా శ్వానం హన్తి దాశార్హ పశ్య ధర్మో యథాగతః
క్షత్రియుడు క్షత్రియుని హతమార్చుతాడు, చేప మరో చేపను తిని బ్రతుకుతుంది. కుక్క కుక్కను చంపుతుంది—దశార్హా, ధర్మం ఎలా దిగజారిందో చూడు.
యుద్ధే కృష్ణ కలిర్నిత్యం ప్రాణాః సీదన్తి సంయుగే। బలం తు నీతిమాధాయ యుధ్యే జయపరాజయౌ
యుద్ధంలో, కృష్ణా, ఎప్పుడూ కలహమే, పోరులో ప్రాణాలు పోతుంటాయి. కానీ బలాన్ని, నైపుణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, విజయం లేదా ఓటమి కోసం యుద్ధం చేస్తాను.
నాత్మచ్ఛన్దేన భూతానాం జీవితం మరణం తథా। నాప్యకాలే సుఖం ప్రాప్యం దుఃఖం వాఽపి యదూత్తమ
ప్రాణులు తమ ఇష్టానుసారం బతకడం లేదా చనిపోవడం జరగదు; అలాగే, యదూవర, సుఖం లేదా దుఃఖం కూడా మనం కోరినప్పుడు లభించవు.
ఏకో హ్యపి బహూన్హన్తి ఘ్నన్త్యేకం బహవోఽప్యుత। శూరం కాపురుషో హన్తి అయశస్వీ యశస్వినమ్
ఒకడు అనేక మందిని చంపగలడు, అలాగే అనేక మంది కలసి ఒక్కరిని చంపగలరు; ఓడిపోయినవాడు ధైర్యవంతుడిని చంపగలడు, అపఖ్యాతి పొందినవారు కీర్తివంతుడిని చంపగలరు.
జయో నైవోభయోర్దృష్టో నోభయోశ్చ పరాజయః। తథైవాపచయో దృష్టో వ్యపయానే క్షయవ్యయౌ
విజయం రెండు పక్షాల్లోనూ కనిపించదు, ఓటమి కూడా ఇద్దరికీ కలగదు; అలాగే, వెనుకడుగు వేసినప్పుడు లాభనష్టాలు, తగ్గుదలలు, ఖర్చులు కనిపిస్తాయి.
సర్వథా వృజినం యుద్ధం కో ధ్నన్న ప్రతిహన్యతే। హతస్య చ హృషీకేశ సమౌ జయపరాజయౌ
ఎలా చూసినా యుద్ధం బాధతోనే నిండిఉంటుంది; ఎవరు దెబ్బకొట్టారో వాళ్లకు తిరిగి దెబ్బ తగలకపోదు? హరిశీకేశ, చనిపోయినవారికి విజయం, ఓటమి రెండూ సమానమే.
పరాజయశ్చ మరణాన్మన్యే నైవ విశిష్యతే। యస్య స్యాద్విజయః కృష్ణ తస్యప్యపచయో ధ్రువమ్
ఓ కృష్ణా, ఓటమి మరణంతో పోల్చితే తేడా లేదు అని నేను భావిస్తున్నాను; విజయం సాధించినవారికీ చివరికి నష్టం తప్పదు.
అన్తతో దయితం ధ్నన్తి కేచిదప్యపరే జనాః । తస్యాఙ్గబలహీనస్య పుత్రాన్భ్రాతౄనపశ్యతః
చివరికి, కొందరు తమకు ప్రియమైనవారిని కూడా చంపుతారు; మరికొందరు బలహీనమైనవారిని, వారి పిల్లలు, సోదరులు చూస్తుండగానే చంపుతారు.
నిర్వేదో జీవితే కృష్ణ సర్వతశ్చోపజాయతే। యే హ్యేవ ధీరా హ్రీమన్త ఆర్యాః కరుణవేదినః
ప్రపంచమంతా జీవితం మీద విరక్తి పుడుతుంది, ఓ కృష్ణా; ముఖ్యంగా వివేకవంతులు, లజ్జగలవారు, మంచి మనసున్నవారు, దయగలవారికి.
త ఏవ యుద్ధే హన్యన్తే యవీయాన్ముచ్యతే జనః। హత్వాఽప్యనుశయో నిత్యం పరానపి జనార్దన
అటువంటి మంచి వారు యుద్ధంలో చనిపోతారు, చిన్నవారు మాత్రం బతికిపోతారు; ఓ జనార్దనా, ఎవరి మీద అయినా హత్య చేసిన తర్వాత ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపమే మిగులుతుంది.
అనుబద్ధశ్చ పాపోఽత్ర శేషశ్చాప్యవశిష్యతే। శేషో హి బలమాసాద్య న శేషమనుశేషయేత్
పాపం మన వెంటనే ఉంటుంది, ఇంకా కొంత మిగిలిపోతుంది; మిగిలినవారు బలపడితే, మిగతావారిని వదిలిపెట్టరు.
సర్వోచ్ఛేదే చ యతతే వైరస్యాన్తవిధిత్సయా। జయో వైరం ప్రసృజతి దుఃఖమాస్తే పరాజితః
వైరాన్ని పూర్తిగా తొలగించాలనే ప్రయత్నం చేస్తారు; కానీ విజయం వల్ల మరింత వైరం పెరుగుతుంది, ఓటమిపొందినవారు దుఃఖంలో మునిగిపోతారు.
సుఖం ప్రశాన్తః స్వపితి హిత్వా జయపరాజయౌ । జాతవైరశ్చ పురుషో దుఃఖం స్వపితి నిత్యదా
విజయం, ఓటమి అన్నిటిని వదిలేసినవాడు ప్రశాంతంగా, సుఖంగా నిద్రపోతాడు; కానీ శత్రుత్వం కలిగినవాడు ఎప్పుడూ దుఃఖంతోనే నిద్రపోతాడు.
అనిర్వృత్తేన మనసా ససర్ప ఇవ వేశ్మని। ఉత్సాదయతి యః సర్వం యశసా స విముచ్యతే
మనసు స్థిరంగా లేకపోతే, ఇంట్లో పాము తిరిగినట్టు, ఎవరు అన్నింటినీ నాశనం చేస్తారో వారికి కీర్తి ద్వారా విముక్తి లభిస్తుంది.
అకీర్తిం సర్వభూతేషు శాశ్వతీం స నియచ్ఛతి। న హి వైరాణి శామ్యన్తి దీర్ఘకాలధృతాన్యపి
అతడు అన్ని జీవులలో శాశ్వత అపఖ్యాతిని సంపాదిస్తాడు; ఎందుకంటే, ఎంతకాలమైనా శత్రుత్వాలు తీరవు.
ఆఖ్యాతారశ్చ విద్యన్తే పుమాంశ్చేద్విద్యతే కులే। న చాపి వైరం వైరేణ కేశవ వ్యుపశామ్యతి
ఇంట్లో మనిషి ఉన్నంతవరకు కథలు చెప్పేవారు ఉంటారు; ఓ కేశవా, శత్రుత్వాన్ని శత్రుత్వంతో తీరచేయడం సాధ్యపడదు.
హవిషాఽగ్నిర్యథా కృష్ణ భూయ ఏవాభివర్ధతే। అతోఽన్యథా నాస్తి శాన్తిర్నిత్యమన్తరమన్తతః
ఓ కృష్ణా, హవిస్సు పోస్తే అగ్ని మళ్లీ పెరుగుతుంది; అలాగే, వేరే విధంగా ఎప్పుడూ, ఎక్కడా శాంతి ఉండదు.
అన్తరం లిప్సమానానామయం దోషో నిరన్తరః । పౌరుషే యో హి బలవానాధిర్హృదయబాధనః। తస్య త్యాగేన వా శాన్తిర్మరణేనాపి వా భవేత్
తేడా వెతుకుతున్నవారికి ఈ లోపం ఎప్పుడూ ఉంటుంది; పురుషార్థంలో బలమైనవారికి కలిగే ఆందోళన హృదయాన్ని బాధిస్తుంది; దాన్ని వదిలిపెట్టినా, మరణించినా శాంతి లభించవచ్చు.
అథవా మూలఘాతేన ద్విషతాం మధుసూదన । ఫలనిర్వృత్తిరిద్ధా స్యాత్తన్నృశంసతరం భవేత్
లేదంటే, శత్రువులను మూలంతోనే నాశనం చేస్తే ఫలితం లభించవచ్చు, ఓ మధుసూదనా; కానీ అది మరింత క్రూరంగా మారుతుంది.
యా తు త్యాగేన శాన్తిః స్యాత్తదృతే వధ ఏవ సః। సంశయాచ్చ సముచ్ఛేదాద్ద్విషతామాత్మనస్తథా
కానీ త్యాగంతో వచ్చే శాంతి తప్పితే, మిగతా దారిలో హత్యే; అనుమానం, పూర్తిగా నాశనం చేయడం వల్ల శత్రువులకు, మనకూ అదే ఫలితం.
న చ త్యక్తుం తదిచ్ఛామో న చేచ్ఛామః కులక్షయమ్। అత్ర యా ప్రణిపాతేన శాన్తిః సైవ గరీయసీ
మేము దానిని వదిలేయాలని కోరుకోవడం లేదు, మన వంశం నాశనం కావాలని కూడా మనసు లేదు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో నమ్రతతో వచ్చే శాంతే గొప్పది.
సర్వథా యతమానానామయుద్ధమభికాఙ్క్షతామ్। సాన్త్వే ప్రతిహతే యుద్ధం ప్రసిద్ధం నాపరాక్రమః
ఎలా అయినా యుద్ధం జరగకుండా ఉండాలని ప్రయత్నించే వాళ్లు చేసిన ప్రయత్నాలు ఫలించకపోతే, శాంతి సాధ్యం కాకపోతే, యుద్ధమే మిగిలిపోతుంది. వేరే దారి ఉండదు.
ప్రతిఘాతేన సాన్త్వస్య దారుణం సంప్రవర్తతే। తచ్ఛునామివ సంపాతే పణ్డితైరుపలక్షితమ్
శాంతికి అడ్డుకట్ట పడితే భయంకరమైన గొడవ మొదలవుతుంది. ఇది తెలివైనవారు, కుక్కలు పోట్లాడినట్టు, చూశారు.
లాఙ్గూలచాలనం క్ష్వేడా ప్రతివాచో వివర్తనమ్ । దన్తదర్శనమారావస్తతో యుద్ధం ప్రవర్తతే
వాలుకదలిక, గర్జనలు, ఎదురు మాటలు, ముఖం తిప్పడం, పళ్లను చూపించడం—ఇవి జరిగాక యుద్ధం మొదలవుతుంది.
తత్ర యో బలవాన్కృష్ణ జిత్వా సోత్తి తదామిషమ్। ఏవమేవ మనుష్యేషు విశేషో నాస్తి కశ్చన
అక్కడ, కృష్ణా, ఎవరు బలవంతులు అయితే వారు గెలిచి ఫలితాన్ని పొందుతారు. మనుషులలో కూడా ఇదే, ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
సర్వథా త్వేతదుచితం దుర్బలేషు బలీయసామ్। అనాదరో విరోధశ్చ ప్రణిపాతీ హి దుర్బలః
ఎలా చూసినా బలహీనులపై బలవంతులు నిర్లక్ష్యం చూపడం, ఎదురు పడటం సహజమే. బలహీనుడు తలవంచాల్సిందే.