న చేత్ప్రబుధ్యతే కృష్ణ నరకాయైవ గచ్ఛతి। తస్య ప్రబోధః ప్రజ్ఞైవ ప్రజ్ఞాచక్షుస్తరిష్యతి
అతడు జాగృతుడవకపోతే, కృష్ణా, తప్పకుండా నరకానికి వెళ్తాడు. అతని మేలే జ్ఞానం, ఆ జ్ఞానదృష్టితోనే అతడు ఈ దుఃఖాన్ని దాటి పోతాడు.
ప్రజ్ఞాలాభే హి పురుషః శాస్త్రాణ్యేవాన్వవేక్షతే । శాస్త్రనిష్ఠః పునర్ధర్మం తస్య హ్రీరఙ్గముత్తమమ్
జ్ఞానం లేని మనిషి శాస్త్రాలపైనే ఆధారపడతాడు. శాస్త్రంలో స్థిరుడైనవాడు ధర్మాన్ని పొందుతాడు; అతనికి లజ్జే గొప్ప అలంకారం.
హ్రీమాన్హి పాపం ప్రద్వేష్టి తస్య శ్రీరభివర్ధతే। శ్రీమాన్స యావద్భవతి తావద్భవతి పూరుషః
లజ్జ కలిగినవాడు పాపాన్ని ద్వేషిస్తాడు, అతని ఐశ్వర్యం పెరుగుతుంది. ఐశ్వర్యవంతుడిగా ఉన్నంత కాలం, అతడు నిజమైన మనిషిగా ఉంటాడు.
ధర్మనిత్యః ప్రశాన్తాత్మా కార్యయోగవహః సదా। నాధర్మే కురుతే బుద్ధిం న చ పాపే ప్రవర్తతే
ధర్మాన్ని ఎల్లప్పుడూ పాటించే, మనస్సు నిశ్చలంగా ఉంచే, కర్తవ్యానికి నిబద్ధుడైనవాడు, అధర్మం వైపు మనస్సు పెట్టడు, పాపంలో కూడా ప్రవేశించడు.
అహ్రీకో వా విమూఢో వా నైవ స్త్రీ న పునః పుమాన్। నాస్యాధికారో ధర్మేఽస్తి యథా శూద్రస్తథైవ సః
లజ్జ లేని వాడు లేదా మూర్ఖుడు, ఆడవాడు అయినా, మగవాడు అయినా, ధర్మంలో హక్కు ఉండదు—అతడు శూద్రుడితో సమానమే.
హ్రీమానవతి దేవాంశ్చ పితౄనాత్మానమేవ చ। తేనామృతత్వం వ్రజతి సా కాష్ఠా పుణ్యకర్మణామ్
లజ్జ కలిగినవాడు దేవతలను, పితృదేవతలను, తనను తాను గౌరవిస్తాడు. దాంతో అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు—ఇదే పుణ్యకార్యాల పరమ స్థితి.
తదిదం మయి తే దృష్టం ప్రత్యక్షం మధుసూదన। యథా రాజ్యాత్పరిభ్రష్టో వసామి వసతీరిమాః
మధుసూదనా, నీవు నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూశావు—ఎలా రాజ్యం పోయి, ఈ చిన్న ఇళ్లలో నివసిస్తున్నానో.
తే వయం న శ్రియం హాతుమలం న్యాయేన కేనచిత్। అత్ర నో యతమానానాం వధశ్చేదపి సాధు తత్
మేము ఏ న్యాయబద్ధమైన మార్గంలోనూ ఐశ్వర్యాన్ని వదిలిపెట్టలేము. ఇక్కడ ప్రయత్నిస్తూ మేము చనిపోతే కూడా, అది మాకు శ్రేయస్కరం.
తత్ర నః ప్రథమః కల్పో యద్వయం తే చ మాధవ। ప్రశాన్తాః సమభూతాశ్చ శ్రియం తామశ్రువీమహి
కాబట్టి, మాధవా, మన మొదటి సంకల్పం—మేము, నీవు కూడా, ప్రశాంతంగా, సంతృప్తిగా ఉండి, ఆ ఐశ్వర్యాన్ని తిరిగి పొందాలి.
తత్రైషా పరమా కాష్ఠా రౌద్రకర్మక్షయోదయా। యద్వయం కౌరవాన్హత్వా తాని రాష్ట్రాణ్యవాప్నుమః
ఇది మాత్రం అత్యంత పరాకాష్ఠ—దుష్టకార్యాల నాశనం వల్ల కలిగింది. మనం కౌరవులను సంహరించి, ఆ రాజ్యాలను పొందితే, అదే పరమ స్థితి.
యే పునః స్యురసంబద్ధా అనార్యాః కృష్ణ శత్రవః। తేషామప్యవధః కార్యః కింపునర్యే స్యురీదృశాః
కృష్ణా, సంబంధం లేని, నీచమైన శత్రువులు ఉన్నారు—వారిని కూడా సంహరించాల్సిందే; అలాంటి వారిని అంతం చేయడం మరింత అవసరం.
జ్ఞాతయశ్చైవ భూయిష్ఠాః సహాయా గురవశ్చ నః। తేషాం వధోఽతిపాపీయాన్కిం ను యుద్ధేఽస్తి శోభనమ్
మన బంధువులు, అనేక మిత్రులు, పెద్దవారు—వారిని చంపడం అతి పెద్ద పాపం. యుద్ధంలో ఏమి మేలు ఉంటుంది చెప్పు.
పాపః క్షత్రియధర్మోఽయం వయం చ క్షత్రబన్ధవః। స నః స్వధర్మోఽధర్మో వా వృత్తిరన్యా విగర్హితా
ఈ క్షత్రియధర్మం పాపకరమే, మేము క్షత్రియ బంధువులం మాత్రమే. ఇది మా స్వధర్మమా, కాదా, వేరే జీవన విధానం నిందించబడుతుంది.
శూద్రః కరోతి శుశ్రూషాం వైశ్మా వై పణ్యజీవికాః । వయం వధేన జీవామః కపాలం బ్రాహ్మణైర్వృతమ్
శూద్రుడు సేవ చేస్తాడు, వైశ్యుడు వ్యాపారంతో జీవిస్తాడు. మేము హత్యచేసి బ్రతుకుతాం, బ్రాహ్మణుల మిగిలిన అన్నాన్ని తింటాం.
క్షత్రియః క్షత్రియం హన్తి మత్స్యో మత్స్యేన జీవతి। శ్వా శ్వానం హన్తి దాశార్హ పశ్య ధర్మో యథాగతః
క్షత్రియుడు క్షత్రియుని హతమార్చుతాడు, చేప మరో చేపను తిని బ్రతుకుతుంది. కుక్క కుక్కను చంపుతుంది—దశార్హా, ధర్మం ఎలా దిగజారిందో చూడు.
యుద్ధే కృష్ణ కలిర్నిత్యం ప్రాణాః సీదన్తి సంయుగే। బలం తు నీతిమాధాయ యుధ్యే జయపరాజయౌ
యుద్ధంలో, కృష్ణా, ఎప్పుడూ కలహమే, పోరులో ప్రాణాలు పోతుంటాయి. కానీ బలాన్ని, నైపుణ్యాన్ని ఆశ్రయించి, విజయం లేదా ఓటమి కోసం యుద్ధం చేస్తాను.
నాత్మచ్ఛన్దేన భూతానాం జీవితం మరణం తథా। నాప్యకాలే సుఖం ప్రాప్యం దుఃఖం వాఽపి యదూత్తమ
ప్రాణులు తమ ఇష్టానుసారం బతకడం లేదా చనిపోవడం జరగదు; అలాగే, యదూవర, సుఖం లేదా దుఃఖం కూడా మనం కోరినప్పుడు లభించవు.
ఏకో హ్యపి బహూన్హన్తి ఘ్నన్త్యేకం బహవోఽప్యుత। శూరం కాపురుషో హన్తి అయశస్వీ యశస్వినమ్
ఒకడు అనేక మందిని చంపగలడు, అలాగే అనేక మంది కలసి ఒక్కరిని చంపగలరు; ఓడిపోయినవాడు ధైర్యవంతుడిని చంపగలడు, అపఖ్యాతి పొందినవారు కీర్తివంతుడిని చంపగలరు.
జయో నైవోభయోర్దృష్టో నోభయోశ్చ పరాజయః। తథైవాపచయో దృష్టో వ్యపయానే క్షయవ్యయౌ
విజయం రెండు పక్షాల్లోనూ కనిపించదు, ఓటమి కూడా ఇద్దరికీ కలగదు; అలాగే, వెనుకడుగు వేసినప్పుడు లాభనష్టాలు, తగ్గుదలలు, ఖర్చులు కనిపిస్తాయి.
సర్వథా వృజినం యుద్ధం కో ధ్నన్న ప్రతిహన్యతే। హతస్య చ హృషీకేశ సమౌ జయపరాజయౌ
ఎలా చూసినా యుద్ధం బాధతోనే నిండిఉంటుంది; ఎవరు దెబ్బకొట్టారో వాళ్లకు తిరిగి దెబ్బ తగలకపోదు? హరిశీకేశ, చనిపోయినవారికి విజయం, ఓటమి రెండూ సమానమే.
పరాజయశ్చ మరణాన్మన్యే నైవ విశిష్యతే। యస్య స్యాద్విజయః కృష్ణ తస్యప్యపచయో ధ్రువమ్
ఓ కృష్ణా, ఓటమి మరణంతో పోల్చితే తేడా లేదు అని నేను భావిస్తున్నాను; విజయం సాధించినవారికీ చివరికి నష్టం తప్పదు.
అన్తతో దయితం ధ్నన్తి కేచిదప్యపరే జనాః । తస్యాఙ్గబలహీనస్య పుత్రాన్భ్రాతౄనపశ్యతః
చివరికి, కొందరు తమకు ప్రియమైనవారిని కూడా చంపుతారు; మరికొందరు బలహీనమైనవారిని, వారి పిల్లలు, సోదరులు చూస్తుండగానే చంపుతారు.
నిర్వేదో జీవితే కృష్ణ సర్వతశ్చోపజాయతే। యే హ్యేవ ధీరా హ్రీమన్త ఆర్యాః కరుణవేదినః
ప్రపంచమంతా జీవితం మీద విరక్తి పుడుతుంది, ఓ కృష్ణా; ముఖ్యంగా వివేకవంతులు, లజ్జగలవారు, మంచి మనసున్నవారు, దయగలవారికి.
త ఏవ యుద్ధే హన్యన్తే యవీయాన్ముచ్యతే జనః। హత్వాఽప్యనుశయో నిత్యం పరానపి జనార్దన
అటువంటి మంచి వారు యుద్ధంలో చనిపోతారు, చిన్నవారు మాత్రం బతికిపోతారు; ఓ జనార్దనా, ఎవరి మీద అయినా హత్య చేసిన తర్వాత ఎప్పుడూ పశ్చాత్తాపమే మిగులుతుంది.
అనుబద్ధశ్చ పాపోఽత్ర శేషశ్చాప్యవశిష్యతే। శేషో హి బలమాసాద్య న శేషమనుశేషయేత్
పాపం మన వెంటనే ఉంటుంది, ఇంకా కొంత మిగిలిపోతుంది; మిగిలినవారు బలపడితే, మిగతావారిని వదిలిపెట్టరు.
సర్వోచ్ఛేదే చ యతతే వైరస్యాన్తవిధిత్సయా। జయో వైరం ప్రసృజతి దుఃఖమాస్తే పరాజితః
వైరాన్ని పూర్తిగా తొలగించాలనే ప్రయత్నం చేస్తారు; కానీ విజయం వల్ల మరింత వైరం పెరుగుతుంది, ఓటమిపొందినవారు దుఃఖంలో మునిగిపోతారు.
సుఖం ప్రశాన్తః స్వపితి హిత్వా జయపరాజయౌ । జాతవైరశ్చ పురుషో దుఃఖం స్వపితి నిత్యదా
విజయం, ఓటమి అన్నిటిని వదిలేసినవాడు ప్రశాంతంగా, సుఖంగా నిద్రపోతాడు; కానీ శత్రుత్వం కలిగినవాడు ఎప్పుడూ దుఃఖంతోనే నిద్రపోతాడు.
అనిర్వృత్తేన మనసా ససర్ప ఇవ వేశ్మని। ఉత్సాదయతి యః సర్వం యశసా స విముచ్యతే
మనసు స్థిరంగా లేకపోతే, ఇంట్లో పాము తిరిగినట్టు, ఎవరు అన్నింటినీ నాశనం చేస్తారో వారికి కీర్తి ద్వారా విముక్తి లభిస్తుంది.
అకీర్తిం సర్వభూతేషు శాశ్వతీం స నియచ్ఛతి। న హి వైరాణి శామ్యన్తి దీర్ఘకాలధృతాన్యపి
అతడు అన్ని జీవులలో శాశ్వత అపఖ్యాతిని సంపాదిస్తాడు; ఎందుకంటే, ఎంతకాలమైనా శత్రుత్వాలు తీరవు.
ఆఖ్యాతారశ్చ విద్యన్తే పుమాంశ్చేద్విద్యతే కులే। న చాపి వైరం వైరేణ కేశవ వ్యుపశామ్యతి
ఇంట్లో మనిషి ఉన్నంతవరకు కథలు చెప్పేవారు ఉంటారు; ఓ కేశవా, శత్రుత్వాన్ని శత్రుత్వంతో తీరచేయడం సాధ్యపడదు.