సంపృచ్ఛతే ధృతరాష్ట్రయ సఞ్జయ ఆచక్ష్వ సర్వం యావదేషోఽనుయుఙ్క్తే। సర్వం యావద్వేత్థ తస్మిన్యథావ- ద్యాథాతథ్యం వాసుదేవేఽర్జునే చ
ధృతరాష్ట్రుడు నిన్ను అడుగుతున్నాడు సంజయా, అతడు అడిగేంతవరకు నీవు అన్నీ చెప్పు. వాసుదేవుడు, అర్జునుడు గురించి నీవు ఏం తెలుసో, నిజంగా, యథాతథంగా చెప్పు.
అర్జునో వాసుదేవశ్చ ధన్వినౌ పరమార్థితౌ। కామాదన్యత్ర సంభూతౌ సర్వభావాయ సంమితౌ
అర్జునుడు, వాసుదేవుడు ఇద్దరూ గొప్ప విలువిదులు. వారు తమ ఇష్టానుసారం, సమస్త ప్రజల కోసం, ఇతర లోకాల్లో జన్మించారు.
వ్యామాన్తరం సమాస్థయ యథాముక్తం మనస్వినః । చక్రం తద్వాసుదేవస్య మాయయా వర్తతే విభో
వారు దూరంగా నిలబడి, మేధావులు చెప్పినట్టు, వాసుదేవుని చక్రం అతని మాయతో తిరుగుతోంది, ఓ మహాబలుడా.
సాపహ్నవం కౌరవేషు పాణ్డవానాం సుసంమతమ్। సారాసారబలం జ్ఞాతుం తేజఃపుఞ్జావభాసితమ్
కౌరవుల మధ్య పాండవులు తమ శక్తి, బలహీనతలను దాచడంలో నిపుణులు. వారి తేజస్సు ప్రకాశిస్తోంది.
నరకం శమ్బరం చైవ కంసం చైద్యం చ మాధవః। జితవాన్ఘోరసఙ్కాశాన్క్రీడన్నివ మహాబలః
మాధవుడు, మహాబలుడు, నరకాసురుడు, శంబరుడు, కంసుడు, శౌభుడు వంటి భయంకరులను కూడా ఆటలా జయించాడు.
పృథివీం చాన్తరిక్షం చ ద్యాం చైవ పురుషోత్తమః । మనసైవ విశిష్టాత్మా నయత్యాత్మవశం వశీ
పురుషోత్తముడు, తన మనస్సుతోనే భూమిని, ఆకాశాన్ని, స్వర్గాన్ని తన ఇష్టానుసారం నడిపిస్తాడు.
భూయో భూయో హి యద్రాజన్పృచ్ఛసే పాణ్డవాన్ప్రతి । సారాసారబలం జ్ఞాతుం తత్సమాసేన మే శృణు
రాజా, నీవు పాండవుల బలహీనతలు, బలాలు తెలుసుకోవాలనే మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతున్నావు. వాటిని సంక్షిప్తంగా విను.
ఏకతో వా జగత్కృత్స్నమేకతో వా జనార్దనః। సారతో జగతః కృత్స్నాదతిరిక్తో జనార్దనః
ఒకవైపు మొత్తం లోకముంటే, మరోవైపు జనార్దనుడు ఉన్నా, లోకమంతా కన్నా జనార్దనుడే అసలైన శక్తిగా ఉంటాడు.
భస్మ కుర్యాఞ్జగదిదం మనసైవ జనార్దనః । న తు కృత్స్నం జగచ్ఛక్తం కిఞ్చిత్కర్తుం జనార్దనే
జనార్దనుడు తన మనసుతోనే ఈ లోకాన్ని బూడిదగా చేయగలడు. అయితే ఈ జగత్తులో జనార్దనుడికి సాధ్యంకాని పని ఏదీ లేదు.
యతః సత్యం యతో ధర్మో యతో హ్రీరార్జవం యతః। తతో భవతి గోవిన్దో యతః కృష్ణస్తతో జయః
ఎక్కడ సత్యం ఉంటుందో, ఎక్కడ ధర్మం, లజ్జ, నిష్కళంకత ఉంటాయో, అక్కడ గోవిందుడు ఉంటాడు. ఎక్కడ కృష్ణుడు ఉంటాడో, అక్కడే విజయం ఉంటుంది.
పృథివీం చాన్తరిక్షం చ దివం చ పురుషోత్తమః। విచేష్టయతి భూతాత్మా క్రీడన్నివ జనార్దనః
పరమాత్మ అయిన జనార్దనుడు భూతాత్మగా భూమిని, ఆకాశాన్ని, స్వర్గాన్ని ఆటలాడుతున్నట్టు నడిపిస్తాడు.
స కృత్వా పాణ్డవాన్సత్రం లోకం సంమోహయన్నివ । అధర్మనిరతాన్మూఢాన్దగ్ధుమిచ్ఛతి తే సుతాన్
పాండవులను కూడగట్టిన ఆయన, లోకాన్ని మాయలో ముంచినట్టు చేసి, అధర్మంలో మునిగిపోయిన నీ కుమారులను నాశనం చేయాలని కోరుతున్నాడు.
కాలచక్రం జగచ్చక్రం యుగచక్రం చ కేశవః। ఆత్మయోగేన భగవాన్పరివర్తయతేఽనిశమ్
భగవంతుడు అయిన కేశవుడు తన యోగబలంతో కాలచక్రాన్ని, జగచ్చక్రాన్ని, యుగచక్రాన్ని ఎప్పుడూ తిప్పుతూనే ఉంటాడు.
కాలస్య చ హి మృత్యోశ్చ జఙ్గమస్థావరస్య చ । ఈష్టే హి భగవానేకః సత్యమేతద్బ్రవీమి తే
కాలానికి, మృతికి, చలించేవాటికీ, అచలమైన వాటికీ ఏకైక అధిపతి భగవంతుడే. ఇది నిజం, నీకు నేను చెప్పుతున్నాను.
ఈశన్నపి మహాయోగీ సర్వస్య జగతో హరిః। కర్మాణ్యారభతే కర్తుం కీనాశ ఇవ దుర్బలః
ప్రపంచానికి అధిపతిగా, మహాయోగిగా ఉన్న హరిదే అయినా, అతడు బలహీనుడిలా, విధికి లోనైనవాడిలా, పనులు చేయడం మొదలుపెడతాడు.
తేన వఞ్చయతే లోకాన్మాయాయోగేన కేశవః । యే తమేవ ప్రపద్యన్తే న తే ముహ్యన్తి మానవాః
కేశవుడు తన మాయాబలంతో లోకాలను మోసం చేస్తాడు. కాని ఆయనను శరణు పొందిన మనుష్యులు మాయలో పడరు.
కథం త్వం మాధవం వేత్థ సర్వలోకమహేశ్వరమ్। కథమేనం న వేదాహం తన్మమాచక్ష్వ సఞ్జయ
మాధవుడిని, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడిని నువ్వు ఎలా తెలుసుకున్నావు? నేను ఎందుకు తెలియజాలేకపోతున్నాను? ఈ విషయం నాకు చెప్పు సంజయా.
శ్రృణు రాజన్న తే విద్యా మమ విద్యా న హీయతే। విద్యాహీనస్తమోధ్వస్తో నాభిజానాతి కేశవమ్
రాజా! విను, నీకు ఆ జ్ఞానం లేదు. నాకు మాత్రం జ్ఞానం లోపించలేదు. జ్ఞానం లేని, అజ్ఞానంలో మునిగిపోయినవాడు కేశవుడిని గుర్తించలేడు.
విద్యయా తాత జానామి త్రియుగం మధుసూదనమ్ । కర్తారమకృతం దేవం భూతానాం ప్రభవాప్యయమ్
తండ్రి! జ్ఞానంతోనే నేను మధుసూదనుడిని, మూడు యుగాల ప్రభువును, సృష్టికర్తను, భూతాల ఆది అంత్యాన్ని తెలుసుకున్నాను.
గావల్గణేఽత్ర కా భక్తిర్యా తే నిత్యా జనార్దనే। యయా త్వమభిజానాసి త్రియుగం మధుసూదనమ్
గావల్గణా! నీవు జనార్దనుడిపై కలిగి ఉన్న ఆ నిత్యభక్తి ఏది? దాని వలన నువ్వు మూడు యుగాల ప్రభువైన మధుసూదనుడిని తెలుసుకుంటున్నావు.
మాయాం న సేవే భద్రం తే న వృథాధర్మమాచరే। శుద్ధభావం గతో భక్త్యా శాస్త్రద్వేద్మి జనార్దనమ్
నేను మాయను సేవించను, వృథాగా అధర్మాన్ని ఆచరించను. శుద్ధమైన భక్తితో, శాస్త్రాల ద్వారా జనార్దనుడిని తెలుసుకున్నాను.
దుర్యోధన హృషీకేశం ప్రపద్యస్వ జనార్దనమ్। ఆప్తో నః సఞ్జయస్తాత శరణం గచ్ఛ కేశవమ్
దుర్యోధనా! హృషీకేశుడైన జనార్దనుడిని శరణు పొందు. తండ్రి! సంజయుడు మనవాడే. కేశవుడి ఆశ్రయాన్ని పొందు.
భగవాన్దేవకీపుత్రో లోకాంశ్చేన్నిహనిష్యతి। ప్రవదన్నర్జునే సఖ్యం నాహం గచ్ఛేఽద్య కేశవమ్
భగవంతుడు దేవకీపుత్రుడు, అర్జునునితో స్నేహంగా మాట్లాడుతూనే లోకాలను నాశనం చేసినా, నేను ఈ రోజు కేశవుడి వద్దకు పోను.
అవాగ్గాన్ధారి పుత్రస్తే గచ్ఛత్యేష సుదుర్మతిః । ఈర్షుర్దురాత్మా మానీ చ శ్రేయసాం వచనాతిగః
గాంధారి! నీ కుమారుడు నోరు మెదపకుండా, చెడ్డ మనసుతో వెళ్తున్నాడు. అసూయతో, దుష్టహృదయంతో, గర్వంతో, శ్రేయస్సు మాటలను పట్టించుకోడు.
ఐశ్వర్యకామ దుష్టాత్మన్వృద్ధానాం శాసనాతిగ। ఐశ్వర్యజీతితే హిత్వా పితరం మాం చ బాలిశ
ఆయన ఐశ్వర్యాన్ని కోరుతూ, చెడ్డ మనసుతో, పెద్దల మాటలను లెక్కచేయకుండా, తన తండ్రిని, నన్ను వదిలేసి, మూర్ఖుడిగా అధికారాన్ని కోరుతున్నాడు.
వర్ధయన్దుర్హృదాం ప్రీతిం మాం చ శోకేన వర్ధయన్ । నిహతో భీమసేనేన స్మర్తాతి వచనం పితుః
దుష్టుల ఆనందాన్ని పెంచుతూ, నన్ను దుఃఖంలో ముంచుతూ, భీమసేనుడు అతన్ని సంహరించినప్పుడు, తండ్రి మాటలు గుర్తు చేసుకుంటాడు.
ప్రియోఽసి రాజన్కృష్ణస్య ధృతరాష్ట్ర నిబోధ మే। యస్య తే సఞ్జయో దూతో యస్త్వాం శ్రేయసి యోక్ష్యతే
ధృతరాష్ట్ర మహారాజా, నీవు కృష్ణునికి ఎంతో ప్రియుడవని నా మాట విను. సంజయుడు ఆయన దూతగా నీ వద్దకు వచ్చాడు. నిన్ను మేలైన మార్గంలో నడిపించబోతున్నాడు.
జానాత్యేష హృషీకేశం పురాణం యచ్చ వై పరమ్। శుశ్రూషమాణమైకాగ్ర్యం మోక్ష్యతే మహతో భయాత్
ఈ హృషీకేశుడు పురాతనమైనది, పరమమైనది అన్నీ తెలుసు. ఎవరు ఆయన మాటలను ఏకాగ్రతతో వినితే వారు మహా భయాన్ని దాటి విముక్తి పొందుతారు.
వైచిత్రవీర్య పురుషాః క్రోధహర్షసమావృతాః । సితా బహువిధైః పాశైర్యే న తుష్టాః స్వకైర్ధనైః
వైచిత్రవీర్యుని కుమారుడా, కోపంతో, ఆనందంతో మునిగిపోయిన మనుషులు ఎన్నో విధాలైన బంధనాల్లో చిక్కుకుని, తమ సొంత ధనంతో కూడా తృప్తి చెందరు.
యమస్య వశమాయాన్తి కామమూఢాః పునః పునః । అన్ధనేత్రా యథైవాన్ధా నీయమానాః స్వకర్మభిః
కామమందు మాయలో పడినవారు మళ్లీ మళ్లీ యముని అధీనంలోకి వెళ్తారు. అంధులు అంధులను నడిపించినట్లే, వారు తమ కర్మల వల్ల నడిపించబడతారు.