కస్త్వం యువా వాసవతుల్యరూపః స్వతేజసా దీప్యమానో యథాఽగ్నిః। పతస్యుదీర్ణామ్బుధరాన్ధకారా- త్ఖాత్ఖేచరాణాం ప్రవరో యథాఽర్కః
నువ్వెవరు? యువకుడివి, వాసవునితో సమానమైన రూపం కలవాడివి, నీ తేజస్సుతో అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్నావు. మేఘాల చీకటిలోంచి, ఆకాశవాసులలో అగ్రగణ్యుడిగా, సూర్యుడిలా కింద పడిపోతున్నావు.
దృష్ట్వా చ త్వాం సూర్యపథాత్పతన్తం వైశ్వానరార్కద్యుతిమప్రమేయమ్। కిం ను స్విదేతత్పతతీతి సర్వే వితర్కయన్తః పరిమోహితాః స్మః
నిన్ను సూర్యుని మార్గంలోంచి పడిపోతూ, అగ్ని, సూర్యుని తేజస్సుతో అపరిమితమైన వెలుగుతో చూస్తూ, ఇది ఏమిటో అని అందరం ఆశ్చర్యపోయి, తలకొందిపోయాము.
దృష్ట్వా చ త్వాం ధిష్ఠితం దేవమార్గే శక్రార్కవిష్ణుప్రతిమప్రభావమ్। అభ్యుద్గతాస్త్వాం వయమద్య సర్వే తత్త్వం ప్రపాతే తవ జిజ్ఞాసమానాః
నిన్ను దేవతల మార్గంలో నిలబడి, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, విష్ణువుతో సమానమైన తేజస్సుతో చూస్తూ, మేమందరం ఈ రోజు నీ దగ్గరకు వచ్చాము. నీ పతనం యొక్క నిజాన్ని తెలుసుకోవాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాము.
న చాపి త్వాం ధృష్ణుమః ప్రష్టుమగ్రే న చ త్వమస్మాన్పృచ్ఛసి యే వయం స్మః। తత్త్వాం పృచ్ఛామి స్పృహణీయరూప కస్య త్వం వా కింనిమిత్తం త్వమాగాః
మేము ముందుగా నిన్ను అడగడానికి ధైర్యపడలేదు, నువ్వు కూడా మేమెవరో అడగలేదు. అందుకే, ఆకర్షణీయమైన రూపం కలవాడా! నువ్వెవరు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చావు?
భయం తు తే వ్యేతు విషాదమోహౌ త్యజాశు చైవేన్ద్రసమప్రభావ। త్వాం వర్తమానం హి సతాం సకాశే నాలం ప్రసోఢుం బలహాఽపి శక్రః
నీ భయం పోయిపోవాలి, విషాదం, మోహం వెంటనే వదిలేయి, ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సు కలవాడా! నువ్వు మంచి వారి మధ్య ఉన్నప్పుడు, బలవంతుడైన ఇంద్రుడికీ నిన్ను తట్టుకోలేడు.
సన్తః ప్రతిష్ఠా హి సుఖచ్యుతానాం సతాం సదైవామరరాజకల్ప। తే సఙ్గతాః స్థావరజఙ్గమేశాః ప్రతిష్ఠితస్త్వం సదృశేషు సత్సు
మంచి వారు సుఖాన్ని కోల్పోయినవారికి ఆశ్రయం. వారు ఎప్పుడూ అమరుల రాజులా ఉంటారు. స్థిరమైనవారు, చలించే వారు అందరూ కలిసి ఉన్నప్పుడు, నువ్వు నీకు సమానమైన మంచి వారిలో స్థిరపడతావు.
ప్రభురగ్నిః ప్రతపనే భూమిరావపనే ప్రభుః। ప్రభుః సూర్యః ప్రకాశిత్వే సతాం చాభ్యాగతః ప్రభుః
దహించడంలో అగ్ని ప్రభువు, భూమి పోషించడంలో ప్రభువు, ప్రకాశించడంలో సూర్యుడు ప్రభువు, మంచి మనుషులలో అతిథి ప్రభువు.
అహం యయాతిర్నహుషస్య పుత్రః పూరోః పితా సర్వభూతావమానాత్। ప్రభ్రంశితః సురసిద్ధర్షిలోకా- త్పరిచ్యుతః ప్రపతామ్యల్పపుణ్యః
నేను నహుషుని కుమారుడైన యయాతి, పూరువు తండ్రిని. అన్ని జీవులను తక్కువగా చూచినందువల్ల దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషుల లోకంనుండి పడిపోయాను. నా పుణ్యఫలం తరిగిపోయింది, ఇప్పుడు నేలవైపు క్షీణిస్తూ వెళ్తున్నాను.
అహం హి పూర్వో వయసా భవద్భ్య- స్తేనాభివాదం భవతాం న ప్రయుఞ్జే। యో విద్యయా తపసా జన్మనా వా వృద్ధః స పూజ్యో భవతి ద్విజానామ్
నిజంగా నేను మీకంటే వయస్సులో పెద్దవాడిని, అందుకే మీకు నమస్కారం చేయలేదు. ద్విజులలో విద్య, తపస్సు లేదా జన్మ ద్వారా ఎవరు పెద్దవారో వారే గౌరవించబడతారు.
అవాదీస్త్వం వయసా యః ప్రవృద్ధః స వై రాజన్నాభ్యధికః కథ్యతే చ। యో విద్యయా తపసా సంప్రవృద్ధః స ఏవ పూజ్యో భవతి ద్విజానామ్
రాజా! మీరు చెప్పినట్లుగా వయస్సులో పెద్దవాడు గొప్పవాడిగా పిలవబడతాడు. కానీ ద్విజులలో విద్యా, తపస్సులో పెరిగినవారే నిజంగా గౌరవించదగినవారు.
ప్రతికూలం కర్మణాం పాపమాహు- స్తద్వర్తతేఽప్రవణే పాపలోక్యమ్। సన్తోఽసతాం నానువర్తన్తి చైత- ద్యథా చైషామనుకూలాస్తథాఽఽసన్
ధర్మానికి విరుద్ధంగా చేసే పనిని పాపమని అంటారు. అలాంటి ప్రవర్తన పాపఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మంచి వారు చెడ్డవారి మార్గాన్ని అనుసరించరు, వారు సత్పురుషులకు అనుకూలంగా ప్రవర్తిస్తారు.
అభూద్ధనం మే విపులం గతం త- ద్విచేష్టమానో నాధిగన్తా తదస్మి। ఏవం ప్రధార్యాత్మహితే నివిష్టో యో వర్తతే స విజానాతి జీవః
ఒకప్పుడు నాకు అపారమైన ధనం ఉండేది, అది పోయింది. ఎంత ప్రయత్నించినా తిరిగి పొందలేకపోయాను. ఇలా, తన మేలుకోసం నిశ్చయంగా ఉండి, ఆ దిశగా ప్రవర్తించే వాడే నిజంగా జీవితం అర్థం చేసుకున్నవాడు.
మహాధనో యో యజతే సుయజ్ఞై- ర్యః సర్వవిద్యాసు వినీతబుద్ధిః। వేదానధీత్య తపసా యోజ్య దేహం దివం స యాయాత్పురుషో వీతమోహః
ఎవరైతే గొప్ప యజ్ఞాలు చేసి, అన్ని విద్యల్లో నియమితమైన మనస్సుతో ఉంటారో, వేదాలు చదివి, తన శరీరాన్ని తపస్సుకు అర్పిస్తారో, అలాంటి మోహం లేని మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
దిష్టం బలీయ ఇతి మత్వాఽఽత్మబుద్ధ్యా
విధి బలమైనదని భావించి, మనస్సుతో ఆలోచించి ప్రవర్తించాలి.
సుఖం హి జన్తుర్యది వాఽపి దుఃఖం దైవాధీనం విన్దతే నాత్మశక్త్యా। తస్మాద్దిష్టం బలవన్మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్
సంతోషం గానీ, దుఃఖం గానీ, జీవి తన శక్తితో కాదు, విధి వల్లనే అనుభవిస్తాడు. అందువల్ల విధి బలమైనదని భావించి, ఎప్పుడూ过గా బాధపడకూడదు,过గా ఆనందపడకూడదు.
దుఃఖైర్న తప్యేన్న సుఖైః ప్రహృష్యే- త్సమేన వర్తేత సదైవ ధీరః। దిష్టం బలీయ ఇతి మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్
దుఃఖాలతో బాధపడకూడదు, సుఖాలతో过గా ఆనందించకూడదు. జ్ఞానులు ఎప్పుడూ సమంగా ఉండాలి. విధి బలమైనదని భావించి过గా బాధపడకూడదు,过గా ఆనందించకూడదు.
భయే న ముహ్యామ్యష్టకాహం కదాచి- త్సన్తాపో మే మానసో నాస్తి కశ్చిత్। ధాతా యథా మాం విదధీత లోకే ధ్రువం తథాఽహం భవితేతి మత్వా
అష్టకా! నాకు ఎప్పుడూ భయంతో మనస్సు కలవరపడదు, ఎలాంటి మానసిక బాధ ఉండదు. సృష్టికర్త ఈ లోకంలో నన్ను ఎలా నిర్ణయించాడో, నేను తప్పకుండా అలా అవుతానని భావిస్తాను.
సంస్వేదజా అణ్డజాశ్చోద్భిదశ్చ సరీసృపాః కృమయోఽథాప్సు మత్స్యాః। తథాశ్మనస్తృణకాష్ఠం చ సర్వే దిష్టక్షయే స్వాం ప్రకృతిం భజన్తి
పొడి నుండి పుట్టేవారు, గుడ్ల నుండి పుట్టేవారు, మొక్కల నుండి పుట్టేవారు, పాములు, పురుగులు, నీటిలో చేపలు, అలాగే రాళ్లు, గడ్డి, మట్టికట్ట—all వీటన్నిటికి విధి ముగిసినప్పుడు, అవి మళ్లీ తమ స్వభావానికి వెళ్తాయి.
అనిత్యతాం సుఖదుఃస్వస్య బుద్ధ్వా కస్మాత్సంతాపమష్టకాహం భజేయమ్। కిం కుర్యాం వై కిం చ కృత్వా న తప్యే తస్మాత్సన్తాపం వర్జయామ్యప్రమత్తః
సుఖం, దుఃఖం నశ్వరమని తెలిసిన నేను, అష్టకా! ఎందుకు బాధపడాలి? నేను ఏం చేసినా, ఏం చేయకపోయినా నాకు బాధ ఎందుకు కలుగుతుంది? అందుకే, జాగ్రత్తగా ఉండి, బాధను దూరం చేసుకుంటాను.
ఏవం వ్రువాణం నృపతిం యయాతి- మథాష్టకః పునరేవాన్వపృచ్ఛత్। మాతామహం సర్వగుణోపపన్నం తత్రస్థితం స్వర్గలోకే యథావత్
ఇలా రాజైన యయాతి మాట్లాడుతుండగా, అష్టకుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'మామయ్యా! అన్ని గుణాలతో నిండినవాడవు, స్వర్గంలో ఉన్నప్పుడు నిజంగా ఎలా ఉందో చెప్పు.'
యే యే లోకాః పార్థివేన్ద్రప్రధానా- స్త్వయా భుక్తా యం చ కాలం యథావత్। తాన్మే రాజన్బ్రూహి సర్వాన్యథావ- త్క్షేత్రజ్ఞవద్భాషసే త్వం హి ధర్మాన్
రాజా! భూమిపై రాజులలో ముఖ్యుడవైన నువ్వు అనుభవించిన అన్ని లోకాలు, ఎంతకాలం అనుభవించావో నన్ను చెప్పు. నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడిగా ఉన్నావు కాబట్టి, నిజంగా ఉన్నట్లే వివరించు.
రాజాఽహమాసమిహ సార్వభౌమ- స్తతో లోకాన్మహతశ్చాజయం వై। తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకం పరమస్మ్యభ్యుపేతః
నేను ఒకప్పుడు ఇక్కడ సామ్రాట్గా ఉండేవాడిని. ఆ తరువాత గొప్ప లోకాలను జయించాను. అక్కడ వెయ్యేళ్లు ఉండి, ఆ తరువాత మరింత ఉన్నతమైన లోకాన్ని పొందాను.
తతః పురీం పురుహూతస్య రమ్యాం సహస్రద్వారాం శతయోజనాయతామ్। అధ్యావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకం పరమస్మ్యభ్యుపేతః
ఆ తరువాత ఇంద్రుని అందమైన నగరంలో, వెయ్యి తలుపులు, వంద యోజనాల పొడవు ఉన్న నగరంలో వెయ్యేళ్లు నివసించాను. ఆ తరువాత మరింత ఉన్నత లోకాన్ని పొందాను.
తతో దివ్యమజరం ప్రాప్య లోకం ప్రజాపతేర్లోకపతేర్దురాపమ్। తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం తతో లోకం పరమస్మ్యభ్యుపేతః
తర్వాత, ప్రజాపతి అయిన లోకపతికి కూడా అందని, అమరమైన దివ్య లోకాన్ని పొందాను. అక్కడ కూడా వెయ్యేళ్లు ఉండి, ఆ తరువాత మరింత ఉన్నత లోకాన్ని పొందాను.
స దేవదేవస్య నివేశనే చ విహృత్య లోకానవసం యథేష్టమ్। సంపూజ్యమానస్త్రిదశైః సమస్తై- స్తుల్యప్రభావద్యుతిరీశ్వరాణామ్
అక్కడ దేవతల దేవుడు నివసించే స్థలంలో, అతడు తన ఇష్టానుసారం అన్ని లోకాల్లో సుఖంగా విహరించాడు. అన్ని దేవతలు అతనిని ఘనంగా సత్కరించాయి. దేవతాధిపతులకు సమానమైన ప్రభావం, తేజస్సుతో అతడు అక్కడ వెలిగిపోయాడు.
తథాఽఽవసం నన్దనే కామరూపీ సంవత్సరాణామయుతం శతానామ్। సహాప్సరోభిర్విహరన్పుణ్యగన్ధా- న్పశ్యన్నగాన్పుష్పితాంశ్చారురూపాన్
అలాగే నందనవనంలో, కావలసిన రూపాన్ని ధరించగలిగే అతడు, అప్సరసలతో కలిసి, పరిమళభరితమైన, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అందమైన చెట్లను చూస్తూ, లక్ష సంవత్సరాలు ఆనందంగా గడిపాడు.
తత్ర స్థితం మాం దేవ సుఖేషు సక్తం కాలేఽతీతే మహతి తతోఽతిమాత్రమ్। దూతో దేవానామబ్రవీదుగ్రరూపో ధ్వంసేత్యుచ్చైస్త్రిః ప్లుతేన స్వరేణ
అక్కడ నేను సుఖాలలో మునిగి ఉండగా, చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత, దేవతల దూత ఒకడు భయంకరమైన రూపంతో వచ్చి, గంభీరమైన స్వరంతో మూడు సార్లు 'పడిపో' అని గట్టిగా అరవడం వినిపించింది.
ఏతావన్మే విదితం రాజసింహ తతో భ్రష్టోఽహం నన్దనాత్క్షీణపుణ్యః। వాచోఽశ్రౌషం చాన్తరిక్షే సురాణాం సానుక్రోంశాః శోచతాం మాం నరేన్ద్ర
రాజసింహా! నాకు తెలిసింది ఇంతవరకే. ఆ తర్వాత నా పుణ్యం తగ్గిపోవడంతో నేను నందనవనంనుంచి పడిపోయాను. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, దయతో నన్ను చూసి, విచారిస్తూ మాట్లాడిన మాటలు నేను విన్నాను, నరేంద్ర.
అహో కష్టం క్షీణపుణ్యో యయాతిః పతత్యసౌ పుణ్యకృత్పుణ్యకీర్తిః। తానబ్రువం పతమానస్తతోఽహం సతాం మధ్యే నిపతేయం కథం ను
అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం! పుణ్యకర్మలు చేసి, మంచి పేరు పొందిన యయాతి పుణ్యం తగ్గిపోవడంతో ఇప్పుడు పడిపోతున్నాడు. పడిపోతున్నప్పుడు నేను ఇలా అనుకున్నాను: 'ధర్మవంతుల మధ్య నేను ఎలా పడిపోవాలి?'
తైరాఖ్యాతా భవతాం యజ్ఞభూమిః సమీక్ష్య చేమాం త్వరితముపాగతోఽస్మి। హవిర్గన్ధం దేశికం యజ్ఞభూమే- ర్ధూమాపాఙ్గం ప్రతిగృహ్య ప్రతీతః
అప్పుడు వారు మీ యజ్ఞభూమి గురించి నాకు చెప్పారు. దాన్ని చూసి నేను వెంటనే ఇక్కడికి వచ్చాను. హవిస్సు పరిమళాన్ని, యజ్ఞస్థలంలో పొగను గమనించి, నిశ్చయంగా ఇక్కడకు చేరుకున్నాను.