పునరేవ కురూణాం చ పాణ్డవానాం చ బుద్ధిమాన్ ।' శక్తిం శఙ్ఖ్యాతుమారేభే తదా వై మనుజాధిపః
ఆ మనుషుల అధిపతి, మళ్లీ కౌరవులూ, పాండవులూ ఇద్దరి శక్తిని కూడా తూచగా అంచనా వేయడం మొదలుపెట్టాడు.
దేవమానుషయోః శక్త్యా తేజసా చైవ పాణ్డవాన్। కురూఞ్శక్త్యాఽల్పతరయా దుర్యోధనమథాబ్రవీత్
పాండవులు దేవతలూ, మనుషులూ కలిగిన శక్తి, తేజస్సుతో ఉన్నారని, కౌరవులు తక్కువ శక్తితో ఉన్నారని చూసి, దుర్యోధనునితో మాట్లాడాడు.
దుర్యోధనేయం చిన్తా మే శశ్వన్న వ్యుపశామ్యతి। సత్యం హ్యేతదహం మన్యే ప్రత్యక్షం నానుమానతః
దుర్యోధన, నాకు ఈ ఆందోళన ఎప్పుడూ తగ్గడం లేదు. నిజంగా, ఇది నాకు అనుభవంలోనే స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, ఊహతో కాదు.
ఆత్మజేషు పరం స్నేహం సర్వభాతిని కుర్వతే। ప్రియామి చైషాం కుర్వన్తి యథాశక్తి హితాని చ
ప్రతి మనిషి తన పిల్లలపై ఎంతో ప్రేమ చూపిస్తారు. వారు ఎంతవరకైనా, వారికి ఇష్టమైనదీ, మేలైనదీ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవమేవోపకర్తౄణాం ప్రాయశో లక్షయామహే। ఇచ్ఛన్తి బహులం సన్తః ప్రతికర్తుం మహత్ప్రియమ్
అలాగే, మనకు ఉపకారం చేసినవారికి మంచి మనసున్నవారు ఎంతో ప్రేమతో తిరిగి ఉపకారం చేయాలని కోరుకుంటారు అని మేము తరచూ చూస్తుంటాము.
అగ్నిః సాచివ్యర్తా స్యాత్ఖాణ్డవే తత్కృతం స్మరన్ । అర్జునస్యాపి భీమేఽస్మిన్కురుపాణ్డుసమాగమే
ఖాండవంలో తనకోసం చేసిన సహాయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ అగ్ని సహాయం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు. అలాగే అర్జునుడు, భీముడు కూడా కౌరవులు, పాండవుల మధ్య జరిగే ఈ యుద్ధంలో పాల్గొంటారు.
జాతిగృద్ధ్యాఽభిపన్నాశ్చ పాణ్డవానామనేకశః। ధర్మాదయః సమేష్యన్తి సమాహూతా దివౌకసః
పాండవులపై బంధుత్వం, ఆశతో అనేక దేవతలు, ధర్ముడు మరియు ఇతరులు పిలిచినపుడు అక్కడికి చేరుకుంటారు.
భీష్మద్రోణకృపాదీనాం భయాదశనిసన్నిభమ్ । రిరక్షిషన్తః సంరభ్యం గమిష్యన్తీతి మే మతిః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైనవారు భయంతో, ఉరిమండలంలా, తమను తాము కాపాడుకోవడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తారు అని నా అభిప్రాయం.
తే దేవైః సహితాః పార్థా న శక్యాః ప్రతివీక్షితుమ్ । మానుషేణ నరవ్యాఘ్రా వీర్యవన్తోఽస్త్రపారగాః
దేవతలతో కలిసి ఉన్న పృథ కుమారులను — వీరులలో పులులను, బలవంతులను, ఆయుధ నిపుణులను — ఎవరూ ఎదుర్కోలేరు.
దురాసదం యస్య దివ్యం గాణ్డీవం ధనురుత్తమమ్ । వారుణౌ చాక్షయౌ దివ్యౌ శరపూర్ణౌ మహేషుధీ
అతని వద్ద దివ్యమైన, ఓడించలేని గాండీవం, అత్యుత్తమ ధనువు, ఇంకా రెండు అక్షయ బాణపు తుప్పలు ఉన్నాయి.
వానరశ్చ ధ్వజే దివ్యో నిఃసఙ్గే ధూమవద్గతిః । రథశ్చ చతురన్తాయాం యస్య నాస్తి సమః క్షితౌ
అతని రథపు జెండాపై దివ్యమైన వానరం ఉంది, అది పొగలా నిరోధం లేకుండా కదులుతుంది. అతని రథానికి భూమిపై సమానం ఎవ్వరూ లేరు, అది అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంది.
మహామేఘనిభశ్చాపి నిర్ఘోషః శ్రూయతే జనైః । మహాశనిసమః శబ్దఃత శాత్రవాణాం భయంకరః
అతని రథం మేఘగర్జనలా గంభీరంగా మోగుతుంది. ఆ శబ్దం ఉరిమండలంలా శత్రువులకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
యం చాతిమానుషం వీర్యే కృత్స్నో లోకో వ్యవస్యతి। దేవానామపి జేతారం యం విదుః పార్థివా రణే
అతని బలాన్ని మొత్తం లోకం మానవులకంటే ఎక్కువగా భావిస్తుంది. యుద్ధంలో దేవతలను కూడా ఓడించగలవాడని రాజులు తెలుసు.
శతాని పఞ్చ చైవేషూన్యో గృహ్ణన్నైవ దృశ్యతే। నిమేషాన్తరమాత్రేణ ముఞ్చన్దూరం చ పాతయన్
అతను ఒకేసారి ఐదు వందల బాణాలు ఎత్తి, క్షణంలోనే వాటిని దూరంగా ఉన్న లక్ష్యాలపై వదిలేస్తూ కనిపిస్తాడు.
యమాహ భీష్మో ద్రోణశ్చ కృపో ద్రౌణిస్తథైవ చ । మద్రరాజస్తథా శల్యో మధ్యస్థా యే చ మానవాః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, ద్రౌణి, మద్ర రాజు శల్యుడు, ఇంకా మధ్యవర్తులైన యోధులు — వీరులందరూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న పార్థుని గురించి, అతను రథసారధుల్లో పులి, శత్రువులను జయించేవాడు, ఓడించలేం అని అంటారు.
యుద్ధాయావస్థితం పార్థం పార్థివైరతిమానుషైః । అశక్యం రథశార్దూలం పరాజేతుమరిందమమ్
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న పార్థుడు, మానవులకంటే ఎక్కువ శక్తి ఉన్న రాజులతో పోరాడుతున్నాడు. అతను రథసారధుల్లో పులిలా, ఓడించలేని వాడుగా నిలుస్తాడు.
క్షిపత్యేకేన వేగేన పఞ్చబాణశతాని యః। సదృశం బాహువీర్యేణ కార్తవీర్యస్య పాణ్డవమ్
ఒకే వేగంతో వందలాది బాణాలు విసిరే వాడు — పాండవుడు — బాహుబలంలో కార్తవీర్యునికి సమానంగా ఉన్నాడు.
తమర్జునం మహేష్వాసం మహేన్ద్రోపేన్ద్రవిక్రమమ్। నిఘ్నన్తమివ పశ్యాభి విమర్దేఽస్మిన్మహాహవే
ఈ మహాయుద్ధంలో అర్జునుడు, గొప్ప విలువిద్యావంతుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుని సమానమైన వీరుడు, శత్రువులను సంహరిస్తున్నాడని చూడు.
ఇత్యేవం చిన్తయన్కృత్స్నమహోరాత్రాణి భారత । అనిద్రో నిఃసుఖశ్చాస్మి కురూణాం శమచిన్తయా
భారతా, ఇలా రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచిస్తూ, నేను నిద్రపోక, ఆనందం లేకుండా, కౌరవులకు శాంతి కలగాలని మనసు పెట్టుకున్నాను.
క్షయోదయోఽయం సుమహాన్కురూణాం ప్రత్యుపస్థితః। అస్య చేత్కలహన్యాన్తః శమాదన్యో న విద్యతే
కౌరవులకు ఇప్పుడు గొప్ప నాశనం లేదా విజయానికి కారణమైన సంక్షోభం ఎదురుగా ఉంది. ఈ కలహం శాంతితో ముగియకపోతే, మరొక మార్గం లేదు.
శమో మే రోచతే నిత్యం పార్థైస్తాత న విగ్రహః । కురుభ్యో హి సదా మన్యే పాణ్డవాఞ్శక్తిమత్తరాన్
నాకు ఎప్పుడూ శాంతి ఇష్టం, పాండవులతో కలహం కావాలని లేదు తాత. ఎందుకంటే పాండవులు కురువులకన్నా బలవంతులు అని నేను ఎప్పుడూ భావించాను.
పితురేతద్వచః శ్రుత్వా ధార్తరాష్ట్రోఽత్యమర్షణః। ఆధాయ విపులం క్రోధం పునరేవేదమబ్రవీత్
తండ్రి మాటలు విని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయి, ఆ కోపాన్ని హృదయంలో పెట్టుకుని మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
అశక్యా దేవసచివాః పార్థాః స్యురితి యద్భవాన్। మన్యతే తద్భయం వ్యేతు భవతో రాజసత్తమ
పాండవులు దేవతలు, వారి సహాయకులు కూడా ఎదుర్కోలేనివారు అని మీరు అనుకుంటే, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, మీ భయం పోయాలి.
అకామద్వేషసంయోగాల్లోభద్రోహాచ్చ భారత । ఉపేక్షయా చ భావానాం దేవా దేవత్వమాప్నువన్
భారతా, దేవతలు కోరిక, ద్వేషం లేకుండా, లోభం, ద్రోహం లేకుండా, ఈ లోక స్థితుల పట్ల నిర్లక్ష్యంగా ఉండి దేవత్వాన్ని పొందారు.
ఇతి ద్వైపాయేనో వ్యాసో నారదశ్చ మహాతపాః । జామదగ్న్యశ్చ రామో నః కథామకథయత్పురా
ద్వైపాయనుడు అయిన వ్యాసుడు, మహాతపస్వి నారదుడు, జమదగ్ని కుమారుడు రాముడు — వీరంతా ఈ కథలను మాకు పూర్వం చెప్పారు.
నైవ మానుషవద్దేవాః ప్రవర్తన్తే కదాచన । కామాత్క్రోధాత్తథా లోభాద్ద్వేషాచ్చ భరతర్షభ
భారతర్షభా, దేవతలు ఎప్పుడూ మనుషుల్లా ప్రవర్తించరు. వారు కోరిక, కోపం, లోభం, ద్వేషం వల్ల ఏమీ చేయరు.
యదా హ్యగ్నిశ్చ వాయుశ్చ ధర్మ ఇన్ద్రోఽశ్వినావపి। కామయోగాత్ప్రవర్తేరన్న పార్థా దుఃఖమాప్నుయుః
అగ్ని, వాయువు, ధర్ముడు, ఇంద్రుడు, అశ్వినులు కూడా కోరికతో ప్రవర్తిస్తే, పాండవులు గొప్ప బాధను అనుభవించేవారు.
తస్మాన్న భవతా చిన్తా కార్యైషా స్యాత్కథంచన । దైవేష్వపేక్షకా హ్యేతే శశ్వద్భావేషు భారత
కాబట్టి, నీవు ఎలాంటి ఆందోళన పడవద్దు. ఈ జీవులు ఎప్పుడూ తమ స్థితి కోసం దైవాన్ని ఆశ్రయిస్తారు, భారతా.
అథ చేత్కామసంయోగాద్ద్వేషో లోభశ్చ లక్ష్యతే। దేవేషు దైవప్రామాణ్యాన్నైషాం తద్విక్రమిష్యతి
అయితే, దేవతల్లో కోరిక, ద్వేషం, లోభం కనిపించినా, వారి దైవ అధికారానికి అవి అవరోధం చేయలేవు.
మయాఽభిమన్త్రతః శశ్వఞ్జాతవేదాః ప్రశామ్యతి। దిధక్షుః సకలాఁల్లోకాన్పరిక్షిప్య సమన్తతః
భారతా, నేను మంత్రబలం వలన జాతవేద అనే అగ్నిని ఎప్పుడూ నియంత్రించగలను. అతడు అన్ని లోకాలను చుట్టుముట్టి కాల్చాలన్నా, నేను ఆపేస్తాను.