యథాన్యాయం కుశలం వన్దనం చ సమాగతా మద్వచనేన వాచ్యాః
వారు అందరూ కూడినవారికి, నా తరఫున యథావిధిగా శుభాకాంక్షలు, నమస్కారాలు చెప్పాలి.
సహామాత్యం సఞ్జయ శ్రావయేథాః
వారి మంత్రులతో కలిసి, సంజయా, ఈ మాటలను వారికి వినిపించాలి.
ఏవం పరిష్వజ్య ధనఞ్జయో మాం తతోఽర్థవద్ధర్మవచ్చాపి వాక్యమ్। ప్రోవాచేదం వాసుదేవం సమీక్ష్య పార్థో ధీమాఁల్లోహితాన్తాయతాక్షః
అలా నన్ను ఆలింగనం చేసి, అర్జునుడు వాసుదేవుణ్ణి చూచి, ధర్మబద్ధంగా, అర్థవంతంగా, కళ్లలో రక్తం నిండినవాడిగా ఇలా అన్నాడు.
యథాశ్రుతం తే వదతో మహాత్మనో యదుప్రవీరస్య వచః సమాహితమ్। తథైవ వాచ్యం భవతాపి మద్వచః సమాగతేషు క్షితిపేషు సర్వశః
యదేవిధంగా నీవు యదువంశీయుడైన మహాత్ముడి మాటలను నమ్మకంగా చెప్పావో, అలాగే నా సందేశాన్ని కూడ కూడిన రాజులకు పూర్తిగా చెప్పాలి.
శరాగ్నిధూమే రథనేమినాదితే ధనుస్స్త్రువేణాస్త్రబలాపహారిణా । యథా న హోమః క్రియతే మహామృధే తథా సమేత్య ప్రయతధ్వమాదృతాః
పెద్ద యుద్ధంలో బాణాల పొగ, రథాల గర్జన, విల్లుల ధ్వని ఆయుధాలకు శక్తిని హరించేటప్పుడు, అక్కడ యజ్ఞం జరగకుండా మీరు శ్రద్ధగా ప్రయత్నించండి.
న చేత్ప్రయచ్ఛధ్వమమిత్రఘాతినో యుధిష్ఠిరస్యార్ధమభీప్సితం స్వకమ్। నయామి వః సాశ్వపదాతికుఞ్జరా- న్దిశం పితౄణామశివాం శితైః శరైః
ఓ శత్రు సంహారకులారా, మీరు యుధిష్ఠిరునికి అతను కోరిన భాగాన్ని ఇచ్ఛగా ఇస్తే మంచిది. లేకపోతే, మీ గుర్రాలు, కాలాళ్లు, ఏనుగులతో పాటు, మీ పితృదేశానికి, నా పదునైన బాణాలతో పంపిస్తాను.
తతోఽహమామన్త్ర్య చతుర్భుజం హరిం ధనఞ్జయం చైవ నమస్య సత్వరమ్। జవేన సంప్రాప్త ఇహామరద్యుతే తవాన్తికం ప్రాపయితుం వచో మహత్
అనంతరం నాలుగు చేతుల హరిని, అర్జునుని వేగంగా నమస్కరించి, ఈ గొప్ప సందేశాన్ని నీ వద్దకు తీసుకురావడానికి గాలి వేగంతో ఇక్కడకు వచ్చాను.
సఞ్జయస్య వచః శ్రుత్వా ప్రజ్ఞాచక్షుర్జనేశ్వరః। తతః సఙ్ఖ్యాతుమారేభే తద్వచో గుణదోషతః
సంజయుడు చెప్పిన మాటలు విని, ప్రజల పాలకుడు, జ్ఞానవంతుడు, ఆ సందేశాన్ని లాభనష్టాలతో తూచగా ఆలోచించసాగాడు.
ప్రసఙ్ఖ్యాయ చ సౌక్ష్మ్యేణ గుణదోషాన్విచక్షణః। యథావన్మతితత్త్వేన జయకామః సుతాన్ప్రతి
అతడు ఎంతో జాగ్రత్తగా, సూక్ష్మంగా, లాభనష్టాలను పరిశీలించి, తన బుద్ధితో, తన కుమారులకు విజయాన్ని కోరుతూ,
బలాబలం వినిశ్చిత్య యాథాతథ్యేన బుద్ధిమాన్। `యదా తు మేనే భూయిష్ఠం తద్వచో గుణదోషతః
బలహీనతలను, బలాలను యథార్థంగా విచారించి, ఆ సందేశంలో లాభం ఎక్కువగా ఉందని భావించినప్పుడు,
పునరేవ కురూణాం చ పాణ్డవానాం చ బుద్ధిమాన్ ।' శక్తిం శఙ్ఖ్యాతుమారేభే తదా వై మనుజాధిపః
ఆ మనుషుల అధిపతి, మళ్లీ కౌరవులూ, పాండవులూ ఇద్దరి శక్తిని కూడా తూచగా అంచనా వేయడం మొదలుపెట్టాడు.
దేవమానుషయోః శక్త్యా తేజసా చైవ పాణ్డవాన్। కురూఞ్శక్త్యాఽల్పతరయా దుర్యోధనమథాబ్రవీత్
పాండవులు దేవతలూ, మనుషులూ కలిగిన శక్తి, తేజస్సుతో ఉన్నారని, కౌరవులు తక్కువ శక్తితో ఉన్నారని చూసి, దుర్యోధనునితో మాట్లాడాడు.
దుర్యోధనేయం చిన్తా మే శశ్వన్న వ్యుపశామ్యతి। సత్యం హ్యేతదహం మన్యే ప్రత్యక్షం నానుమానతః
దుర్యోధన, నాకు ఈ ఆందోళన ఎప్పుడూ తగ్గడం లేదు. నిజంగా, ఇది నాకు అనుభవంలోనే స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, ఊహతో కాదు.
ఆత్మజేషు పరం స్నేహం సర్వభాతిని కుర్వతే। ప్రియామి చైషాం కుర్వన్తి యథాశక్తి హితాని చ
ప్రతి మనిషి తన పిల్లలపై ఎంతో ప్రేమ చూపిస్తారు. వారు ఎంతవరకైనా, వారికి ఇష్టమైనదీ, మేలైనదీ చేయడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవమేవోపకర్తౄణాం ప్రాయశో లక్షయామహే। ఇచ్ఛన్తి బహులం సన్తః ప్రతికర్తుం మహత్ప్రియమ్
అలాగే, మనకు ఉపకారం చేసినవారికి మంచి మనసున్నవారు ఎంతో ప్రేమతో తిరిగి ఉపకారం చేయాలని కోరుకుంటారు అని మేము తరచూ చూస్తుంటాము.
అగ్నిః సాచివ్యర్తా స్యాత్ఖాణ్డవే తత్కృతం స్మరన్ । అర్జునస్యాపి భీమేఽస్మిన్కురుపాణ్డుసమాగమే
ఖాండవంలో తనకోసం చేసిన సహాయాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ అగ్ని సహాయం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు. అలాగే అర్జునుడు, భీముడు కూడా కౌరవులు, పాండవుల మధ్య జరిగే ఈ యుద్ధంలో పాల్గొంటారు.
జాతిగృద్ధ్యాఽభిపన్నాశ్చ పాణ్డవానామనేకశః। ధర్మాదయః సమేష్యన్తి సమాహూతా దివౌకసః
పాండవులపై బంధుత్వం, ఆశతో అనేక దేవతలు, ధర్ముడు మరియు ఇతరులు పిలిచినపుడు అక్కడికి చేరుకుంటారు.
భీష్మద్రోణకృపాదీనాం భయాదశనిసన్నిభమ్ । రిరక్షిషన్తః సంరభ్యం గమిష్యన్తీతి మే మతిః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు మొదలైనవారు భయంతో, ఉరిమండలంలా, తమను తాము కాపాడుకోవడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తారు అని నా అభిప్రాయం.
తే దేవైః సహితాః పార్థా న శక్యాః ప్రతివీక్షితుమ్ । మానుషేణ నరవ్యాఘ్రా వీర్యవన్తోఽస్త్రపారగాః
దేవతలతో కలిసి ఉన్న పృథ కుమారులను — వీరులలో పులులను, బలవంతులను, ఆయుధ నిపుణులను — ఎవరూ ఎదుర్కోలేరు.
దురాసదం యస్య దివ్యం గాణ్డీవం ధనురుత్తమమ్ । వారుణౌ చాక్షయౌ దివ్యౌ శరపూర్ణౌ మహేషుధీ
అతని వద్ద దివ్యమైన, ఓడించలేని గాండీవం, అత్యుత్తమ ధనువు, ఇంకా రెండు అక్షయ బాణపు తుప్పలు ఉన్నాయి.
వానరశ్చ ధ్వజే దివ్యో నిఃసఙ్గే ధూమవద్గతిః । రథశ్చ చతురన్తాయాం యస్య నాస్తి సమః క్షితౌ
అతని రథపు జెండాపై దివ్యమైన వానరం ఉంది, అది పొగలా నిరోధం లేకుండా కదులుతుంది. అతని రథానికి భూమిపై సమానం ఎవ్వరూ లేరు, అది అన్ని దిశల్లో తిరుగుతుంది.
మహామేఘనిభశ్చాపి నిర్ఘోషః శ్రూయతే జనైః । మహాశనిసమః శబ్దఃత శాత్రవాణాం భయంకరః
అతని రథం మేఘగర్జనలా గంభీరంగా మోగుతుంది. ఆ శబ్దం ఉరిమండలంలా శత్రువులకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది.
యం చాతిమానుషం వీర్యే కృత్స్నో లోకో వ్యవస్యతి। దేవానామపి జేతారం యం విదుః పార్థివా రణే
అతని బలాన్ని మొత్తం లోకం మానవులకంటే ఎక్కువగా భావిస్తుంది. యుద్ధంలో దేవతలను కూడా ఓడించగలవాడని రాజులు తెలుసు.
శతాని పఞ్చ చైవేషూన్యో గృహ్ణన్నైవ దృశ్యతే। నిమేషాన్తరమాత్రేణ ముఞ్చన్దూరం చ పాతయన్
అతను ఒకేసారి ఐదు వందల బాణాలు ఎత్తి, క్షణంలోనే వాటిని దూరంగా ఉన్న లక్ష్యాలపై వదిలేస్తూ కనిపిస్తాడు.
యమాహ భీష్మో ద్రోణశ్చ కృపో ద్రౌణిస్తథైవ చ । మద్రరాజస్తథా శల్యో మధ్యస్థా యే చ మానవాః
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపాచార్యుడు, ద్రౌణి, మద్ర రాజు శల్యుడు, ఇంకా మధ్యవర్తులైన యోధులు — వీరులందరూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న పార్థుని గురించి, అతను రథసారధుల్లో పులి, శత్రువులను జయించేవాడు, ఓడించలేం అని అంటారు.
యుద్ధాయావస్థితం పార్థం పార్థివైరతిమానుషైః । అశక్యం రథశార్దూలం పరాజేతుమరిందమమ్
యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న పార్థుడు, మానవులకంటే ఎక్కువ శక్తి ఉన్న రాజులతో పోరాడుతున్నాడు. అతను రథసారధుల్లో పులిలా, ఓడించలేని వాడుగా నిలుస్తాడు.
క్షిపత్యేకేన వేగేన పఞ్చబాణశతాని యః। సదృశం బాహువీర్యేణ కార్తవీర్యస్య పాణ్డవమ్
ఒకే వేగంతో వందలాది బాణాలు విసిరే వాడు — పాండవుడు — బాహుబలంలో కార్తవీర్యునికి సమానంగా ఉన్నాడు.
తమర్జునం మహేష్వాసం మహేన్ద్రోపేన్ద్రవిక్రమమ్। నిఘ్నన్తమివ పశ్యాభి విమర్దేఽస్మిన్మహాహవే
ఈ మహాయుద్ధంలో అర్జునుడు, గొప్ప విలువిద్యావంతుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుని సమానమైన వీరుడు, శత్రువులను సంహరిస్తున్నాడని చూడు.
ఇత్యేవం చిన్తయన్కృత్స్నమహోరాత్రాణి భారత । అనిద్రో నిఃసుఖశ్చాస్మి కురూణాం శమచిన్తయా
భారతా, ఇలా రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచిస్తూ, నేను నిద్రపోక, ఆనందం లేకుండా, కౌరవులకు శాంతి కలగాలని మనసు పెట్టుకున్నాను.
క్షయోదయోఽయం సుమహాన్కురూణాం ప్రత్యుపస్థితః। అస్య చేత్కలహన్యాన్తః శమాదన్యో న విద్యతే
కౌరవులకు ఇప్పుడు గొప్ప నాశనం లేదా విజయానికి కారణమైన సంక్షోభం ఎదురుగా ఉంది. ఈ కలహం శాంతితో ముగియకపోతే, మరొక మార్గం లేదు.