దుఃశాసనం వికర్ణం చ తథా దుర్యోధనం నృపమ్ భీష్మం చ బ్రూహి గత్వా త్వమాశు గచ్ఛ చ మాచిరమ్
'దుఃశాసనుడు, వికర్ణుడు, అలాగే రాజైన దుర్యోధనుడు, భీష్ముడు—వీళ్లందరిని దగ్గరకు వెళ్లి వెంటనే చెప్పు; ఆలస్యం చేయకూడదు.'
యుధిష్ఠిరః సాధునైవాభ్యుపేయో మా వోఽవధీదర్జునో దేవగుప్తః। రాజ్యం దద్ధ్వం ధర్మరాజస్య తూర్ణం యాచధ్వం వై పాణ్డవం లోకవీరమ్
'యుధిష్ఠిరుని ధర్మబద్ధంగా మాత్రమే సమీపించాలి. దేవతల రక్షణ ఉన్న అర్జునుని తక్కువగా అంచనా వేయకండి. వెంటనే రాజ్యాన్ని ధర్మరాజునికి తిరిగి ఇవ్వండి; లోకవీరుడైన పాండవుని ప్రార్థించండి.'
నైతాదృశో హి యోధోఽస్తి పృథివ్యామిహ కశ్చన। యథావిధః సవ్యసాచీ పాణ్డవః సత్యవిక్రమః
'ఈ భూమిపై అర్జునుడు లాంటి యోధుడు మరొకరు లేరు. అతడు వామపక్షి, పాండవుడు, నిజమైన పరాక్రమవంతుడు.'
దేవైర్హి సంభృతో దివ్యో రథో గాణ్డీవధన్వనః । న సజేయోమనుష్యేణ మా స్మ కృద్ధ్వం మనో యుధి
'గాండీవాన్ని ధరించిన అర్జునుని దివ్యరథాన్ని దేవతలే సమకూర్చారు; యుద్ధంలో నేను కూడా అతడిని ఎదుర్కోలేను. మీరు యుద్ధాన్ని కోరే మనస్సు పెట్టుకోకండి.'
క్షత్రతేజా బ్రహ్మచారీ కౌమారాదపి పాణ్డవః। తేన సంయుగమేష్యన్తి మన్దా విలపతో మమ
'పాండవుడు చిన్నప్పటి నుంచే క్షత్రియుడి తేజస్సు, బ్రహ్మచార్య నియమాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. నా మాటలను పట్టించుకోని మూర్ఖులు అతని వల్ల యుద్ధానికి వస్తారు.'
దుర్యోధన నివర్తస్వ యుద్ధాద్భరతసత్తమ । న హి యుద్ధం ప్రశంసన్తి సర్వావస్థమరిన్దమ
'దుర్యోధనా, యుద్ధం నుండి వెనక్కు తిరుగు, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా; యుద్ధాన్ని ఎలాంటి పరిస్థితిలోనూ జ్ఞానులు ప్రశంసించరు, శత్రువులను జయించేవాడా.'
అలమర్ధం పృథివ్యాస్తే సహామాత్యస్య జీవితుమ్ । ప్రయచ్ఛ పాణ్డుపుత్రాణాం యథోచితమరిన్దమ
'నీకు, నీ మంత్రులతో కలిసి, భూమి సగం జీవించడానికి చాలును. పాండవులకు వారి హక్కుని అనుగుణంగా ఇవ్వు, శత్రువులను జయించేవాడా.'
ఏతద్ధి కురవః సర్వే మన్యన్తే ధర్మసంహితమ్ । యత్త్వం ప్రశాన్తిం మన్యేథాః పాణ్డుపుత్రైర్మహాత్మభిః
'ఇది ధర్మానికి అనుగుణమని కురువంశీయులందరూ భావిస్తున్నారు. పాండవ మహాత్ములతో నీవు శాంతిని కోరడం మంచిదని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు.'
అఙ్గేమాం సమవేక్షస్వ పుత్ర స్వామేవ వాహినీమ్ । జాత ఏష తవాభావస్త్వం తు మోహాన్న బుద్ధ్యసే
'నా కుమారుడా, ఈ సైన్యాన్ని నీదిగా భావించు; ఈ వైరం నీకోసమే ఏర్పడింది. కానీ నీవు మోహంలో పడిపోయి దీన్ని గ్రహించలేకపోతున్నావు.'
న త్వహం యుద్ధమిచ్ఛామి నైతదిచ్ఛతి బాహ్లికః। న చ భీష్మో న చ ద్రోణో నాశ్వత్థామా న సఞ్జయః
'నేను యుద్ధాన్ని కోరడం లేదు; బాహ్లికుడు కూడా కోరడంలేదు. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, అశ్వత్థాముడు, సంజయుడు కూడా యుద్ధాన్ని కోరడం లేదు.'
న సోమదత్తో న శలో న కృపో యుద్ధమిచ్ఛతి । సత్యవ్రతః పురుమిత్రో జయో భూరిశ్రవాస్తథా
'సోమదత్తుడు, శల్యుడు, కృపాచార్యుడు యుద్ధాన్ని కోరడం లేదు; సత్యవ్రతుడు, పురుమిత్రుడు, జయద్రథుడు, భూరిశ్రవుడు కూడా కాదు.'
యేషు సంప్రతితిష్ఠేయుః కురవః పీడితాః పరైః । తే యుద్ధం నాభినన్దన్తి తత్తుభ్యం తాత రోచతామ్
'ఇతరుల చేత బాధపడినప్పుడు నిలబడగలిగే కురువంశీయులు కూడా యుద్ధాన్ని ఇష్టపడడం లేదు. అయినా, నా కుమారుడా, నీవు మాత్రం యుద్ధాన్ని ఇష్టపడుతున్నావు.'
న త్వం కరోషి కామేన కర్ణః కారయితా తవ। దుఃశాసనశ్చ పాపాత్మా శకునిశ్చాపి సౌబలః
'నీవు నీ ఇష్టానుసారం వ్యవహరించడంలేదు; కర్ణుడు నీకోసం చేయిస్తున్నాడు. దుఃశాసనుడు, పాపాత్ముడైన శకుని కూడా అదే చేస్తున్నారు.'
నాహం భవతి న ద్రోణే నాశ్వత్థామ్ని న సఞ్జయే। న భీష్మే న కామ్భోజే న కృపే న చ బాహ్లికే
'నేను, ద్రోణుడు, అశ్వత్థాముడు, సంజయుడు, భీష్ముడు, కాంబోజుడు, కృపాచార్యుడు, బాహ్లికుడు—'
సత్యవ్రతే పురుమిత్రే భూరిశ్రవసి వా పునః । అన్యేషు వా తావకేషు భారం కుత్వా సమాహ్వయమ్
'సత్యవ్రతుడు, పురుమిత్రుడు, భూరిశ్రవుడు, ఇంకా నీ ఇతర మిత్రులు కూడా ఈ భారాన్ని మోయడానికి సిద్ధంగా లేరు.'
అహం చ తాత కర్ణశ్చ రణయజ్ఞం వితత్య వై। యుధిష్ఠిరం పశుం కృత్వా దీక్షితౌ భరతర్షభ
'కానీ నేను, కర్ణుడు, యుద్ధాన్ని ఒక యజ్ఞంలా సిద్ధం చేశాం; యుధిష్ఠిరుని బలి ప్రాణిగా చేసి, మేమిద్దరం దీక్ష తీసుకున్నాం, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా.'
రథో వేదీ స్రువః ఖఙ్గో గదా స్రుక్ కవచోఽజినమ్ । చాతుర్హోత్రం చ ధుర్యా మే శరా దర్భా హవిర్యశః
నా రథం యజ్ఞవేదిక, స్రువం నా ఖడ్గం, గదా నా హోమపు చెంబు, కవచం నా వస్త్రము; నాకోసం నాలుగు విధాల యజ్ఞం సిద్ధమై ఉంది, బాణాలు దర్భలు, కీర్తి నా హవిస్సు.
ఆత్మయజ్ఞేన నృపతే ఇష్ట్వా వైవస్వతం రణే। విజిత్య చ సమేష్యావో హతామిత్రౌ శ్రియా వృతౌ
రాజా! నేను నా ప్రాణాన్ని యజ్ఞంగా సమర్పించి, యుద్ధంలో వైవస్వతుడిని పూజిస్తాను; శత్రువులను జయించి, కీర్తితో అలంకరించబడి మేము తిరిగి వస్తాము.
అహం చ తాత కర్ణశ్చ భ్రాతా దుఃశాసనశ్చ మే। ఏతే వయం హనిష్యామః పాణ్డవాన్సమరే త్రయః
నాన్న! నేను, కర్ణుడు, నా అన్న దుఃశాసనుడు — మేము ముగ్గురం యుద్ధంలో పాండవులను సంహరిస్తాము.
అహం హి పాణ్డవాన్హత్వా ప్రశాస్తా పృథివీమిమామ్ । మాం వా హత్వా పాణ్డుపుత్రా భోక్తారః పృథివీమిమాం
నేను పాండవులను సంహరిస్తే, ఈ భూమిని పాలిస్తాను; లేకపోతే, పాండవులు నన్ను చంపితే, వారు ఈ భూమిని ఆనందంగా అనుభవిస్తారు.
త్యక్తం మే జీవితం రాజ్యం ధనం సర్వం చ పార్థివ । న జాతు పాణ్డవైః సార్ధం వసేయమహమచ్యుత
రాజా! నేను నా ప్రాణాన్ని, రాజ్యాన్ని, సంపదను అన్నిటినీ వదిలేశాను; అచ్యుతా! పాండవులతో కలసి నేనెప్పుడూ ఉండను.
యావద్ధి సూచ్యాస్తీక్ష్ణాయా విధ్యేదగ్రేణ మారిష । తావదప్యపరిత్యాజ్యం భూమేర్నః పాణ్డవాన్ప్రతి
ఓ మహర్షీ! సూచి ముందుతో పొడవగలంత భూమి ఉన్నంతవరకు, పాండవులకు మేము ఒక్క అంగుళం భూమిని కూడా ఇవ్వము.
సర్వాన్వస్తాత శోచామి త్యక్తో దుర్యోధనో మయా। యే మన్దమనుయాస్యధ్వం యాన్తం వైవస్వతక్షయమ్
నాన్న! నేను అందరి మీద దుఃఖిస్తున్నాను; దుర్యోధనుడిని నేను వదిలేశాను. ఎవరు అతన్ని మూర్ఖంగా అనుసరిస్తారో, వారు యమలోకానికి వెళ్తున్నారు.
రురూణామివ యూథేషు వ్యాఘ్రాః ప్రహరతాం వరాః। వరాన్వరాన్హనిష్యన్తి సమేతా యుధి పాణ్డవాః
మేకల మందలలో పులిలా, యుద్ధంలో శూరులు శూరులను సంహరిస్తారు; పాండవులు కలసి యుద్ధంలో ఉత్తములను సంహరిస్తారు.
ప్రతీపమివ మే భాతి యుయుధానేన భారతీ। వ్యస్తా సీమన్తినీ గ్రస్తా ప్రమృష్టా దీర్ఘబాహునా
భారత దేశం యుయుధానుని చేతిలో ప్రతికూలంగా కనిపిస్తోంది; విడిపోయిన స్త్రీని దీర్ఘబాహువు పట్టుకుని హింసించినట్లుగా ఉంది.
సంపూర్మం పూరయన్భూయో ధనం పార్థస్య మాధవః। శైనేయః సమరే స్థాతా బీజవత్ప్రవపఞ్శరాన్
మాధవుడు మళ్లీ అర్జునుని ధనాన్ని నింపుతాడు; శైనేయుడు యుద్ధంలో నిలబడి, విత్తనాల్లా బాణాలను వర్షిస్తాడు.
సేనాముఖే ప్రయుద్ధానాం భీమసేనో భవిష్యతి। తం సర్వే సంశ్రయిష్యన్తి ప్రాకారమకుతోభయమ్
యుద్ధంలో భీమసేనుడు సైన్యానికి ముందుండి పోరాడతాడు; అందరూ అతడిని దుర్భేద్యమైన కోటలా ఆశ్రయిస్తారు.
యదా ద్రక్ష్యసి భీమేన కుఞ్జరాన్వినిపాతితాన్। విశీర్ణదన్తాన్గిర్యాభాన్భిన్నకుమ్భాన్సశోణితాన్
భీముడు ఏనుగులను పడగొట్టి, వాటి దంతాలు విరిగిపోయి, కొండల్లా కనిపిస్తూ, కుంభాలు చీలిపోయి రక్తంతో నిండిన దృశ్యం చూస్తావు.
తానభిప్రేక్ష్య సఙ్గ్రామే విశీర్ణానివ పర్వతాన్। భీతో భీమస్య సంస్పర్శాత్స్మర్తాసి వచనస్య మే
ఆ యుద్ధంలో, కొండల్లా విరిగిపోయిన ఆ దృశ్యాన్ని చూసి, భీముని తాకిడికి భయపడి, నా మాటలు గుర్తు చేసుకుంటావు.
నిర్దగ్ధం భీమసేనేన సైన్యం రథహయద్విపమ్ । గతిమగ్నేరివ ప్రేక్ష్య స్మర్తాసి వచనస్య మే
భీమసేనుడు రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులతో కూడిన సైన్యాన్ని అగ్నిపథంలా కాల్చి నాశనం చేసినప్పుడు, ఆ దృశ్యం చూసి నా మాటలు గుర్తు చేసుకుంటావు.