సద్భిః పురస్తాదభిపూజితః స్యా- త్సద్భిస్తథా పృష్ఠతో రక్షితః స్యాత్। సదాఽసతామతివాదాంస్తితిక్షే- త్సతాం వృత్తం చాదదీతార్యవృత్తః
మంచి వారు ముందునుంచి గౌరవించాలి, వెనుకనుంచి రక్షించాలి. ఎప్పుడూ చెడు వారి దుర్మార్గమైన మాటలను సహించాలి. మంచి వారి ప్రవర్తనను అనుసరించి, ఆర్యుల మార్గాన్ని చేపట్టాలి.
వాక్సాయకా వదనాన్నిష్పతన్తి యైరాహతః శోచతి రాత్ర్యహాని। పరస్య యే మర్మసు సంపతన్తి తాన్పణ్డితో నావసృజేత్పరేషు
మాటలు బాణాల వలె నోటినుంచి బయటపడతాయి. వాటితో గాయపడినవారు రాత్రిండు రోజూ బాధపడతారు. ఇతరుల హృదయాన్ని గాయపరిచే మాటలను బుద్ధిమంతుడు ఎప్పుడూ పలకరాదు.
నహీదృశం సంవననం త్రిషు లోకేషు విద్యతే। దయా మైత్రీ చ భూతేషు దానం చ మధురా చ వాక్
ఈ మూడు లోకాలలో దయ, స్నేహం, దానం, మధురమైన మాటలు — వీటిలా సమతా మరొకటి లేదు.
తస్మాత్సాన్త్వం సదా వాచ్యం న వాచ్యం పరుషం క్వచిత్। పూజ్యాన్సంపూజయేద్దద్యాన్న చ యాచేత్కదాచన
కాబట్టి ఎప్పుడూ మృదువుగా మాట్లాడాలి, ఎక్కడా హింసాత్మకంగా మాట్లాడకూడదు. గౌరవించదగినవారిని గౌరవించాలి, ఇతరులకు దానం చేయాలి, ఎప్పుడూ ఎవరి దగ్గరా అడగకూడదు.
సర్వాణి కర్మాణి సమాప్య రాజన్ గృహం పరిత్యజ్య వనం గతోఽసి। తత్త్వాం పృచ్ఛామి నహుషస్య పుత్ర కేనాసి తుల్యస్తపసా యయాతే
రాజా! నీ అన్ని పనులు ముగించుకుని, ఇంటిని వదిలి అడవికి వెళ్ళావు. నహుషుని కుమారుడా! నువ్వు యయాతితో సమానమైన తపస్సు ఎలా సాధించావో అడుగుతున్నాను.
నాహం దేవమనుష్యేషు గన్ధర్వేషు మహర్షిషు। ఆత్మనస్తపసా తుల్యం కంచిత్పశ్యామి వాసవ
దేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, మహర్షుల్లో నా తపస్సుకు సమానమైనవారు ఎవరూ లేరు, వాసవా!
యదాఽవమంస్థాః సదృశః శ్రేయసశ్చ అల్పీయసశ్చావిదితప్రభావః। తస్మాల్లోకాస్త్వన్తవన్తస్తవే మే క్షీణే పుణ్యే పతితాఽస్యద్య రాజన్
నీవు నీకు సమానమైనవారిని, గొప్పవారిని, చిన్నవారిని, వారి శక్తి తెలియకపోయినా, తక్కువగా చూసినప్పుడు, నీ లోకాలు అంతమయ్యాయి; నీ పుణ్యం తగ్గిపోవడంతో నువ్వు ఈ రోజు పతనమయ్యావు, రాజా!
సురర్షిగన్ధర్వనరావమానా- త్క్షయం గతా మే యది శక్రలోకాః। ఇచ్ఛామ్యహం సురలోకాద్విహీనః సతాం మధ్యే పతితుం దేవరాజ
దేవతలు, ఋషులు, గంధర్వులు, మనుషులను తక్కువగా చూసినందువల్ల నా స్వర్గ లోకాలు నశించాయి. ఇప్పుడు దేవ లోకం లేకుండా, మంచి వారి మధ్య పతించాలనుకుంటున్నాను, దేవేంద్రా!
సతాం సకాశే పతితాఽసి రాజం- శ్చ్యుతః ప్రతిష్ఠాం యత్ర లబ్ధాసి భూయః। ఏతద్విదిత్వా చ పునర్యయాతే త్వం మాఽవమంస్థాః సదృశః శ్రేయసశ్చ
రాజా! నువ్వు మంచి వారి మధ్య పతించావు, అక్కడ నీ స్థానం మళ్లీ పొందావు. ఇది తెలుసుకుని, యయాతీ! ఇకపై నీకు సమానమైనవారిని, గొప్పవారిని తక్కువగా చూడవద్దు.
తతః ప్రహాయామరరాజజుష్టా- న్పుణ్యాఁల్లోకాన్పతమానం యయాతిమ్। సంప్రేక్ష్య రాజర్షివరోఽష్టకస్త- మువాచ సద్ధర్మవిధానగోప్తా
అమరుల రాజు అనుభవించే పుణ్య లోకాలను వదిలి యయాతి పడిపోతున్నాడని చూసి, ధర్మాన్ని కాపాడే రాజర్షుల్లో గొప్పవాడు అష్టకుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
కస్త్వం యువా వాసవతుల్యరూపః స్వతేజసా దీప్యమానో యథాఽగ్నిః। పతస్యుదీర్ణామ్బుధరాన్ధకారా- త్ఖాత్ఖేచరాణాం ప్రవరో యథాఽర్కః
నువ్వెవరు? యువకుడివి, వాసవునితో సమానమైన రూపం కలవాడివి, నీ తేజస్సుతో అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్నావు. మేఘాల చీకటిలోంచి, ఆకాశవాసులలో అగ్రగణ్యుడిగా, సూర్యుడిలా కింద పడిపోతున్నావు.
దృష్ట్వా చ త్వాం సూర్యపథాత్పతన్తం వైశ్వానరార్కద్యుతిమప్రమేయమ్। కిం ను స్విదేతత్పతతీతి సర్వే వితర్కయన్తః పరిమోహితాః స్మః
నిన్ను సూర్యుని మార్గంలోంచి పడిపోతూ, అగ్ని, సూర్యుని తేజస్సుతో అపరిమితమైన వెలుగుతో చూస్తూ, ఇది ఏమిటో అని అందరం ఆశ్చర్యపోయి, తలకొందిపోయాము.
దృష్ట్వా చ త్వాం ధిష్ఠితం దేవమార్గే శక్రార్కవిష్ణుప్రతిమప్రభావమ్। అభ్యుద్గతాస్త్వాం వయమద్య సర్వే తత్త్వం ప్రపాతే తవ జిజ్ఞాసమానాః
నిన్ను దేవతల మార్గంలో నిలబడి, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, విష్ణువుతో సమానమైన తేజస్సుతో చూస్తూ, మేమందరం ఈ రోజు నీ దగ్గరకు వచ్చాము. నీ పతనం యొక్క నిజాన్ని తెలుసుకోవాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాము.
న చాపి త్వాం ధృష్ణుమః ప్రష్టుమగ్రే న చ త్వమస్మాన్పృచ్ఛసి యే వయం స్మః। తత్త్వాం పృచ్ఛామి స్పృహణీయరూప కస్య త్వం వా కింనిమిత్తం త్వమాగాః
మేము ముందుగా నిన్ను అడగడానికి ధైర్యపడలేదు, నువ్వు కూడా మేమెవరో అడగలేదు. అందుకే, ఆకర్షణీయమైన రూపం కలవాడా! నువ్వెవరు? ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చావు?
భయం తు తే వ్యేతు విషాదమోహౌ త్యజాశు చైవేన్ద్రసమప్రభావ। త్వాం వర్తమానం హి సతాం సకాశే నాలం ప్రసోఢుం బలహాఽపి శక్రః
నీ భయం పోయిపోవాలి, విషాదం, మోహం వెంటనే వదిలేయి, ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సు కలవాడా! నువ్వు మంచి వారి మధ్య ఉన్నప్పుడు, బలవంతుడైన ఇంద్రుడికీ నిన్ను తట్టుకోలేడు.
సన్తః ప్రతిష్ఠా హి సుఖచ్యుతానాం సతాం సదైవామరరాజకల్ప। తే సఙ్గతాః స్థావరజఙ్గమేశాః ప్రతిష్ఠితస్త్వం సదృశేషు సత్సు
మంచి వారు సుఖాన్ని కోల్పోయినవారికి ఆశ్రయం. వారు ఎప్పుడూ అమరుల రాజులా ఉంటారు. స్థిరమైనవారు, చలించే వారు అందరూ కలిసి ఉన్నప్పుడు, నువ్వు నీకు సమానమైన మంచి వారిలో స్థిరపడతావు.
ప్రభురగ్నిః ప్రతపనే భూమిరావపనే ప్రభుః। ప్రభుః సూర్యః ప్రకాశిత్వే సతాం చాభ్యాగతః ప్రభుః
దహించడంలో అగ్ని ప్రభువు, భూమి పోషించడంలో ప్రభువు, ప్రకాశించడంలో సూర్యుడు ప్రభువు, మంచి మనుషులలో అతిథి ప్రభువు.
అహం యయాతిర్నహుషస్య పుత్రః పూరోః పితా సర్వభూతావమానాత్। ప్రభ్రంశితః సురసిద్ధర్షిలోకా- త్పరిచ్యుతః ప్రపతామ్యల్పపుణ్యః
నేను నహుషుని కుమారుడైన యయాతి, పూరువు తండ్రిని. అన్ని జీవులను తక్కువగా చూచినందువల్ల దేవతలు, సిద్ధులు, ఋషుల లోకంనుండి పడిపోయాను. నా పుణ్యఫలం తరిగిపోయింది, ఇప్పుడు నేలవైపు క్షీణిస్తూ వెళ్తున్నాను.
అహం హి పూర్వో వయసా భవద్భ్య- స్తేనాభివాదం భవతాం న ప్రయుఞ్జే। యో విద్యయా తపసా జన్మనా వా వృద్ధః స పూజ్యో భవతి ద్విజానామ్
నిజంగా నేను మీకంటే వయస్సులో పెద్దవాడిని, అందుకే మీకు నమస్కారం చేయలేదు. ద్విజులలో విద్య, తపస్సు లేదా జన్మ ద్వారా ఎవరు పెద్దవారో వారే గౌరవించబడతారు.
అవాదీస్త్వం వయసా యః ప్రవృద్ధః స వై రాజన్నాభ్యధికః కథ్యతే చ। యో విద్యయా తపసా సంప్రవృద్ధః స ఏవ పూజ్యో భవతి ద్విజానామ్
రాజా! మీరు చెప్పినట్లుగా వయస్సులో పెద్దవాడు గొప్పవాడిగా పిలవబడతాడు. కానీ ద్విజులలో విద్యా, తపస్సులో పెరిగినవారే నిజంగా గౌరవించదగినవారు.
ప్రతికూలం కర్మణాం పాపమాహు- స్తద్వర్తతేఽప్రవణే పాపలోక్యమ్। సన్తోఽసతాం నానువర్తన్తి చైత- ద్యథా చైషామనుకూలాస్తథాఽఽసన్
ధర్మానికి విరుద్ధంగా చేసే పనిని పాపమని అంటారు. అలాంటి ప్రవర్తన పాపఫలితాన్ని ఇస్తుంది. మంచి వారు చెడ్డవారి మార్గాన్ని అనుసరించరు, వారు సత్పురుషులకు అనుకూలంగా ప్రవర్తిస్తారు.
అభూద్ధనం మే విపులం గతం త- ద్విచేష్టమానో నాధిగన్తా తదస్మి। ఏవం ప్రధార్యాత్మహితే నివిష్టో యో వర్తతే స విజానాతి జీవః
ఒకప్పుడు నాకు అపారమైన ధనం ఉండేది, అది పోయింది. ఎంత ప్రయత్నించినా తిరిగి పొందలేకపోయాను. ఇలా, తన మేలుకోసం నిశ్చయంగా ఉండి, ఆ దిశగా ప్రవర్తించే వాడే నిజంగా జీవితం అర్థం చేసుకున్నవాడు.
మహాధనో యో యజతే సుయజ్ఞై- ర్యః సర్వవిద్యాసు వినీతబుద్ధిః। వేదానధీత్య తపసా యోజ్య దేహం దివం స యాయాత్పురుషో వీతమోహః
ఎవరైతే గొప్ప యజ్ఞాలు చేసి, అన్ని విద్యల్లో నియమితమైన మనస్సుతో ఉంటారో, వేదాలు చదివి, తన శరీరాన్ని తపస్సుకు అర్పిస్తారో, అలాంటి మోహం లేని మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
దిష్టం బలీయ ఇతి మత్వాఽఽత్మబుద్ధ్యా
విధి బలమైనదని భావించి, మనస్సుతో ఆలోచించి ప్రవర్తించాలి.
సుఖం హి జన్తుర్యది వాఽపి దుఃఖం దైవాధీనం విన్దతే నాత్మశక్త్యా। తస్మాద్దిష్టం బలవన్మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్
సంతోషం గానీ, దుఃఖం గానీ, జీవి తన శక్తితో కాదు, విధి వల్లనే అనుభవిస్తాడు. అందువల్ల విధి బలమైనదని భావించి, ఎప్పుడూ过గా బాధపడకూడదు,过గా ఆనందపడకూడదు.
దుఃఖైర్న తప్యేన్న సుఖైః ప్రహృష్యే- త్సమేన వర్తేత సదైవ ధీరః। దిష్టం బలీయ ఇతి మన్యమానో న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్
దుఃఖాలతో బాధపడకూడదు, సుఖాలతో过గా ఆనందించకూడదు. జ్ఞానులు ఎప్పుడూ సమంగా ఉండాలి. విధి బలమైనదని భావించి过గా బాధపడకూడదు,过గా ఆనందించకూడదు.
భయే న ముహ్యామ్యష్టకాహం కదాచి- త్సన్తాపో మే మానసో నాస్తి కశ్చిత్। ధాతా యథా మాం విదధీత లోకే ధ్రువం తథాఽహం భవితేతి మత్వా
అష్టకా! నాకు ఎప్పుడూ భయంతో మనస్సు కలవరపడదు, ఎలాంటి మానసిక బాధ ఉండదు. సృష్టికర్త ఈ లోకంలో నన్ను ఎలా నిర్ణయించాడో, నేను తప్పకుండా అలా అవుతానని భావిస్తాను.
సంస్వేదజా అణ్డజాశ్చోద్భిదశ్చ సరీసృపాః కృమయోఽథాప్సు మత్స్యాః। తథాశ్మనస్తృణకాష్ఠం చ సర్వే దిష్టక్షయే స్వాం ప్రకృతిం భజన్తి
పొడి నుండి పుట్టేవారు, గుడ్ల నుండి పుట్టేవారు, మొక్కల నుండి పుట్టేవారు, పాములు, పురుగులు, నీటిలో చేపలు, అలాగే రాళ్లు, గడ్డి, మట్టికట్ట—all వీటన్నిటికి విధి ముగిసినప్పుడు, అవి మళ్లీ తమ స్వభావానికి వెళ్తాయి.
అనిత్యతాం సుఖదుఃస్వస్య బుద్ధ్వా కస్మాత్సంతాపమష్టకాహం భజేయమ్। కిం కుర్యాం వై కిం చ కృత్వా న తప్యే తస్మాత్సన్తాపం వర్జయామ్యప్రమత్తః
సుఖం, దుఃఖం నశ్వరమని తెలిసిన నేను, అష్టకా! ఎందుకు బాధపడాలి? నేను ఏం చేసినా, ఏం చేయకపోయినా నాకు బాధ ఎందుకు కలుగుతుంది? అందుకే, జాగ్రత్తగా ఉండి, బాధను దూరం చేసుకుంటాను.
ఏవం వ్రువాణం నృపతిం యయాతి- మథాష్టకః పునరేవాన్వపృచ్ఛత్। మాతామహం సర్వగుణోపపన్నం తత్రస్థితం స్వర్గలోకే యథావత్
ఇలా రాజైన యయాతి మాట్లాడుతుండగా, అష్టకుడు మళ్లీ అడిగాడు: 'మామయ్యా! అన్ని గుణాలతో నిండినవాడవు, స్వర్గంలో ఉన్నప్పుడు నిజంగా ఎలా ఉందో చెప్పు.'