అక్షౌహిణ్యో హి మే రాజన్దశైకా చ సమాహృతాః। న్యూనా పరేషాం సప్తైవ కస్మాన్మే స్యాత్పరాజయః
రాజా, నేను పదకొండు అక్షౌహిణి సేనలను సమీకరించాను. శత్రువులకు కేవలం ఏడు మాత్రమే ఉన్నాయి. అలాంటప్పుడు నాకు ఓటమి ఎలా సంభవిస్తుంది?
బలం త్రిగుణతో హీనం యోధ్యం ప్రాహ బృహస్పతిః। పరేభ్యస్త్రిగుణా చేయం మమ రాజన్ననీకినీ
బలహీనమైన సేనను మూడు రెట్లు ఎక్కువ బలంతో ఎదుర్కోవాలని బృహస్పతి చెప్పారు. రాజా, నా సేన శత్రువుల కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంది.
గుణహీనం పరేషాం చ బహు పశ్యామి భారత। గుణోదయం బహుగుణమాత్మనశ్చ విశాంపతే
ఓ భారత, శత్రువులలో ఎన్నో లోపాలు నాకు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రజలాధిపతీ, నా వైపు అనేక గుణాలు, శక్తులు పెరుగుతున్నాయి.
ఏతత్సర్వం సమాజ్ఞాయ బలాగ్ర్యం మమ భారత । న్యూనతాం పాణ్డవానాం చ న మోహం గన్తుమర్హసి
ఓ భారత, నా సేన శక్తి, పాండవుల బలహీనత అన్నీ తెలుసుకుని, నువ్వు మోహానికి లోనవ్వకూడదు.
ఇత్యుక్త్వా సఞ్జయం భూయః పర్యపృచ్ఛత భారత। వివిత్సుః ప్రాప్తకాలాని జ్ఞాత్వా పరపురఞ్జయః
ఇలా చెప్పిన తరువాత, పరపురాలను జయించే వాడు అయిన అతడు, సమయానుకూలమైన విషయాలు తెలుసుకోవాలని ఆశించి, సంజయుడిని మళ్ళీ అడిగాడు, ఓ భారత.
అక్షౌహిణీః సప్త లబ్ధ్వా రాజభిః సహ సఞ్జయ। కింస్విదిచ్ఛతి కౌన్తేయో యుద్ధప్రేప్సుర్యుధిష్ఠిరః
సంజయా, యుద్ధానికి సిద్ధమైన యుధిష్ఠిరుడు, రాజులతో కలిపి ఏడు అక్షౌహిణి సేనలను సంపాదించాక, ఇంకా ఏమి కోరుతున్నాడు?
అతీవ ముదితో రాజన్యుద్ధప్రేప్యుర్యుధిష్ఠిరః। భీమసేనార్జునౌ చోభౌ యమావపి న బిభ్యతః
యుదిష్ఠిరుడు యుద్ధం జరగబోతుందన్న ఆనందంతో ఎంతో ఉల్లాసంగా ఉన్నాడు. భీమసేనుడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ యమధర్మరాజుల్లా ఏమాత్రం భయపడలేదు.
రథం తు దివ్యం కౌన్తేయః సర్వా విభ్రాజయన్దిశః। మన్త్రం జిజ్ఞాసమానః సన్బీభత్సుః సమయోజయత్
దివ్యరథంపై కౌంతేయుడు అన్ని దిక్కులకూ ప్రకాశిస్తూ, మంత్రాలను తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో, భయపడకుండా వాటిని జపిస్తూ తన్ను తాను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తమపశ్యామ సన్నద్ధం మేఘం విద్యుద్యుతం యథా। సమన్తాత్సమభిధ్యా హృష్యమాణోఽభ్యభాషత। పూర్వరూపమిదం పశ్య వయం జేష్యామ సఞ్జయ
అతడిని మేఘంలో మెరుపు లాంటి కవచంతో అలంకరించబడినవాడిగా చూశాము. చుట్టూ ఉన్న వారందరినీ ఆనందంగా చూస్తూ, 'ఇదే మొదటి సూచనం సంజయా! మనం తప్పకుండా విజయం సాధిస్తాము' అని చెప్పాడు.
బీభత్సుర్మాం యథోవాచ తథాఽవైమ్యహమప్యుత
భీభత్సుడు నాకు చెప్పినట్లే, నేనూ అదే విధంగా ప్రకటిస్తున్నాను.
ప్రశంసస్యభినన్దంస్తాన్పార్థానక్షపరాజితాన్। అర్జునస్య రథే బ్రూహి కథమశ్వాః కథం ధ్వజాః
ఆ పరాజయం లేని పార్థులను ప్రశంసిస్తూ ఆనందించు. అర్జునుని రథంపై గుర్రాలు ఎలా ఉన్నాయి, జెండా ఎలా ఉంది అని చెప్పు.
భౌమనః సహ శక్రేణ బహుచిత్రం విశాంపతే। రూపాణి కల్పయామాస త్వష్టా ధాతా సదా విభో
భూమనుడు, ఇంద్రుడు కలిసి, త్వష్టా, ధాతా ఎప్పుడూ అనేక అద్భుతమైన రూపాలను సృష్టించేవారు, రాజా.
ధ్వజే హి తస్మిన్రూపాణి చక్రుస్తే దేవమాయయా। మహాధనాని దివ్యాని మహాన్తి చ లఘూని చ
ఆ జెండాపై దేవమాయతో వారు అనేక రూపాలను, గొప్ప ధనాలను, దివ్యమైనవి, పెద్దవి, చిన్నవి అన్నీ తయారు చేశారు.
భీమసేనానురోధాయక హనూమాన్మారుతాత్మజః। ఆత్మప్రతికృతిం తస్మిన్ధ్వజ ఆరోపయిష్యతి
భీమసేనుని కోరిక మేరకు, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు తన స్వరూపాన్ని ఆ జెండాపై ప్రతిష్ఠించబోతున్నాడు.
సర్వా దిశో యోజనమాత్రమన్తరం సతిర్యగూర్ధ్వం చ రురోధ వై ధ్వజః। న సంసఞ్జేత్తరుభిః సంవృతోఽపి తథా హి మాయా విహితా భౌమనేన
ఆ జెండా ఒక యోజన దూరం వరకు అన్ని దిక్కులను, పైకి, అడ్డంగా పూర్తిగా మూసివేసింది. చెట్లతో కప్పబడినా అది కనిపించకుండా ఉండదు. భూమనుడు చేసిన మాయ వల్లే ఇది సాధ్యమైంది.
యథాఽఽకాశే శక్రధనుః ప్రకాశతే న చైకవర్ణం న చ వేద్మి కిం ను తత్। తథా ధ్వజో విహితో భౌమనేన బహ్వాకారం దృశ్యతే రూపమస్య
ఆకాశంలో ఇంద్రధనస్సు ఎలా రంగురంగులుగా మెరిసిపోతుందో, ఒక్క రంగులో కానిది, ఏమిటో తెలియనిది, అలాగే భూమనుడు చేసిన ఆ జెండా అనేక ఆకారాల్లో, రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
యథాఽగ్నిధూమో దివమేతి రుద్ధ్వా। వర్ణాన్బిభ్రత్తైజసాంశ్చిత్రరూపాన్। తథా ధ్వజో విహితో భౌమనేన న చేద్భారో భవితా నోత రోధః
మంట పొగ ఆకాశాన్ని చేరి, వివిధ రంగులు, ప్రకాశవంతమైన రూపాలను ధరించునట్లు, భూమనుడు చేసిన ఆ జెండా భారంగా ఉండదు, అడ్డంకిగా కూడా ఉండదు.
హతంహతం దత్తవరం పురస్తాత్
వధించబడ్డాడు, వధించబడ్డాడు—ఇది ముందే ఇచ్చిన వరం.
తథా రాజ్ఞో దన్తవర్ణా బృహన్తో రథే యుక్తా భాన్తి తద్వీర్యతుల్యాః। ఋక్షప్రఖ్యా భీమసేనస్య వాహా రథే వాయోస్తుల్యవేగ బభూవుః
అలా, రాజుని దంతవర్ణపు, పెద్ద, బలమైన గుర్రాలు రథానికి జోడించబడి ప్రకాశిస్తున్నాయి. అవి భీమసేనుని గుర్రాల బలానికి సమానంగా ఉన్నాయి. భీమసేనుని గుర్రాలు ఎద్దుల్లా ఉండి, వాయువులా వేగంగా పరుగెడతాయి.
కల్మాషాఙ్గాస్తిత్తిరిచిత్రపృష్ఠా భ్రాత్రా దత్తాః ప్రీయతా ఫాల్గునేన। భ్రాతుర్బీరస్య స్వైస్తురఙ్గైర్విశిష్టా ముదా యుక్తాః సహదేవం వహన్తి
కృష్ణుడి అన్నయ్య ఫల్గుణుడు ఆనందంగా ఇచ్చిన, నల్లటి అవయవాలు, చుక్కలు ఉన్న గుర్రాలు సహదేవుని రథానికి జోడించబడ్డాయి. అవి అతని అన్నయ్య గుర్రాల కంటే మెరుగైనవిగా ఉన్నాయి.
మాద్రీపుత్రం నకులం త్వాజమీఢం మహేన్ద్రదత్తా హరయో వాజిముఖ్యాః । సమా వాయోర్బలవన్తస్తరస్వినో వహన్తి వీరం వృత్రశత్రుం యథేన్ద్రమ్
మాద్రీ కుమారుడు నకులునికి, మహేంద్రుడు ఇచ్చిన, వాయువులా బలమైన, వేగవంతమైన, ఉత్తమమైన గుర్రాలు ఉన్నవి. అవి వీరుడైన వృత్రశత్రువుని, ఇంద్రునిలా మోస్తున్నాయి.
తుల్యాశ్చైభిర్వయసా విక్రమేణ మహాజవాశ్రిత్రరూపాః సదశ్వాః । సౌభద్రాదీన్ద్రౌపదేయాన్కుమారాన్ వహన్త్యశ్వా దేవదత్తా బృహన్తః
వయస్సులో, పరాక్రమంలో సమానమైన, గొప్ప, అద్భుతమైన గుర్రాలు ఎప్పుడూ సుభద్ర, ద్రౌపదీ కుమారులను, ఆ యువరాజులను, దేవతలు ఇచ్చినవిగా మోస్తున్నాయి.
కాంస్తత్ర సఞ్జయాపశ్యః ప్రీత్యర్థేన సమాగతాన్। యే యోత్స్యన్తే పాణ్డవార్థే పుత్రస్య మమ వాహినీమ్
సంజయా! అక్కడ ఎవరు ప్రేమతో కూడి, పాండవుల కోసం నా కుమారుని సేనతో యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యారు? నువ్వు ఎవరిని చూశావు?
ముఖ్యమన్ధకవృష్ణీనామపశ్యం కృష్ణమాగతమ్। చేకితానం చ తత్రైవ యుయుధానం చ సాత్యకిమ్
అందక, వృష్ణివంశీయులలో ముఖ్యుడైన కృష్ణుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అక్కడే చెకితానుడు, యుయుధానుడు, సత్యకిలు కూడా ఉన్నారు.
పృథగక్షౌహిణీభ్యాం తు పాణ్డవానభిసంశ్రితౌ । మహారథౌ సమాఖ్యాతావుభౌ పురుషమానినౌ
పాండవులవద్దకు ఇద్దరు మహారథులు, తమ తమ సైన్యాలతో వేర్వేరుగా వచ్చి చేరారు. వీరిద్దరూ తమ పరాక్రమంపై గర్వంగా ఉన్నారు.
అక్షౌహిణ్యాఽథ పాఞ్చాల్యో దశభిస్తనయైర్వృతః। సత్యజిత్ప్రముఖైర్వీరైర్ధృష్టద్యుమ్నపురోగమైః
ఆ తర్వాత పాంచాల రాజు తన పది మంది ధైర్యవంతమైన కుమారులతో, సత్యజిత్ మొదలైన వీరులతో, ధృష్టద్యుమ్నుడు ముందుండగా, ఒక అక్షౌహిణి సైన్యాన్ని నడిపించాడు.
ద్రుపదో వర్ధయన్మానం శిఖణ్డిపరిపాలితః। ఉపాయాత్సర్వసైన్యానాం ప్రతిచ్ఛాద్య తదా వపుః
ద్రుపదుడు, శిఖండిని రక్షణలో ఉండి, తన గౌరవాన్ని పెంచుకుంటూ, అన్ని సైన్యాల మధ్య తన రూపాన్ని దాచుకుంటూ ముందుకు సాగాడు.
విరాటః సహ పుత్రాభ్యాం శఙ్ఖేనైవోత్తరేణ చ। సూర్యదత్తాదిభిర్వీరైర్మదిరాక్షపురోగమైః
విరాటుడు తన ఇద్దరు కుమారులు శంఖుడు, ఉత్తరుడు, సూర్యదత్తుడు, మదిరాక్షుడు మొదలైన వీరులతో కూడి అక్కడికి వచ్చాడు.
సహితః పృథివీపాలో భ్రాతృభిస్తనయైస్తథా । అక్షౌహిణ్యైవ సైన్యానాం వృతః పార్థం సమాశ్రితః
ఆ రాజు తన అన్నదమ్ములు, కుమారులతో కలిసి, ఒక అక్షౌహిణి సైన్యంతో పార్థుని ఆశ్రయించాడు.
జారాసన్ధిర్మాగధశ్చ ధృష్టకేతుశ్చ చేదిరాట్। పృథక్పృథగనుప్రాప్తౌ పృథగక్షౌహిణీవృతౌ
జరాసంధుడు, మగధ రాజు, చెది రాజు ధృష్టకేతు—వీరు ఒక్కొక్కరు వేర్వేరు అక్షౌహిణి సైన్యాలతో వేర్వేరుగా వచ్చారు.