కిం పునర్మోహమాసక్తస్తత్ర తత్ర సహస్రధా। పుత్రేషు రాజ్యదారేషు పౌత్రేష్వపి చ బన్ధుషు
అయితే, మోహంలో బంధించబడినవాడు, కొడుకులు, రాజ్యం, భార్య, మనవళ్లు, బంధువులు ఇలా వెయ్యి విధాలుగా ఆసక్తి కలిగి ఉన్నవాడి పరిస్థితి ఏమిటి?
సంశయే తు మహత్యస్మిన్కిం ను మే క్షమముత్తరమ్। వినాశం హ్యేవ పశ్యామి కురూణామనుచిన్తతయన్
ఈ గొప్ప అనిశ్చితిలో, నాకు ఏమి సమాధానం చెప్పడం సరిగ్గా ఉంటుంది? నేను ఆలోచిస్తే, కురువంశానికి వినాశనం తప్ప మరొకటి కనిపించదు.
ద్యూతప్రముఖమాభాతి కురూణాం వ్యసనం మహత్। మన్దేనైశ్వర్యకామేన లోభాత్పాపమిదం కృతమ్
కురువంశానికి ఈ మహా కష్టాలు జూదం నుంచే మొదలయ్యాయి. అధికారానికి మోహపడి, మూర్ఖుడైనవాడు ఈ పాపాన్ని చేశాడు.
మన్యే పర్యాయధర్మోఽయం కాలస్యాత్యన్తగామినః। చక్రే ప్రధిరివాసక్తో నాస్య శక్యం పలాయితుమ్
ఇది కాలచక్రం తిరుగుతూ తిరుగుతూ వచ్చే ధర్మమేనని నేను భావిస్తున్నాను. మట్టిలో ఇరుక్కుపోయిన చక్రంలా, దానినుంచి తప్పించుకోవడం సాధ్యం కాదు.
కిం ను కుర్యాం కథం కుర్యాం క్వ ను గచ్ఛామి సఞ్జయ । ఏతే నశ్యన్తి కురవో మన్దాః కాలవశం గతాః
సంజయా, నేను ఏమి చేయాలి? ఎలా చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ మూర్ఖులైన కురువంశీయులు కాలబలానికి లోనై నశిస్తున్నారు.
అవశోఽహం తదా తాత పుత్రాణాం నిహతే శతే। శ్రోష్యామి నినదం స్త్రీణాం కథం మాం మరణం స్పృశేత్
తండ్రి, నా వంద మంది కుమారులు చనిపోతే, నేను బలహీనుడిగా ఉండిపోతాను. ఆడవారి అరుపులు వింటాను. అప్పుడు మరణం నన్ను తాకకుండా ఎలా ఉంటుంది?
యథా నిదాఘే జ్వలనః సమద్ధో దహేత్కక్షం వాయునా చోద్యమానః । గదాహస్తః పాణ్డవో వై తథైవ హన్తా మదీయాన్సహితోఽర్జునేన
ఎండాకాలంలో గాలి ఊదినప్పుడు మంట పొడి గడ్డి కాల్చినట్లే, గదా చేతబట్టి ఉన్న పాండవుడు అర్జునుడితో కలిసి నా వారిని సంహరిస్తాడు.
యస్య వై నానృతా వాచః కదాచిదనుశుశ్రుమ । త్రైలోక్యమపి తస్య స్యాద్యోద్ధా యస్య ధనఞ్జయః
ఆయన ఎప్పుడూ అబద్ధం మాట్లాడడాన్ని మనం వినలేదు. ధనంజయుడు యోధుడిగా ఉన్నవాడికి మూడూ లోకాలు కూడా దక్కుతాయి.
తస్యైవ చ న పశ్యామి యుధి గాణ్డీవధన్వనః। అనిశం చిన్తయానోఽపి యః ప్రతీయాద్రథేన తమ్
గాండీవాన్ని ధరించిన వాడిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొనగలవాడెవ్వరూ లేరు. ఎంత ఆలోచించినా, అతని రథాన్ని ఎదుర్కొనగలవాడెవ్వరూ కనిపించడు.
అస్యతః కర్ణినాలీకాన్మార్గణాన్హృదయచ్ఛిదః। ప్రత్యేతా న సమః కశ్చిద్యుధి గాణ్డీవధన్వనః
గాండీవాన్ని ధరించిన వాడి పదునైన బాణాలు హృదయాన్ని చీల్చుతూ వచ్చేటప్పుడు, యుద్ధంలో అతనికి సమానుడు ఎవ్వరూ ఉండరు.
ద్రోణాకర్ణౌ ప్రతీయాతాం యది వీరౌ నరర్షభౌ । కృతాస్త్రౌ బలినాం శ్రేష్ఠౌ సమరేష్వపరాజితౌ
ద్రోణుడు, కర్ణుడు ఇద్దరూ వీరులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, బలవంతులలో అగ్రగణ్యులు, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడని వారు ఇద్దరూ కలసి ముందుకు వస్తే—
మహాన్స్యాత్సంశయో లోకే న త్వస్తి విజయో మమ। ఘృణీ కర్ణః ప్రమాదీ చ ఆచార్యః స్థవిరో గురుః
అప్పుడు ఈ లోకంలో గొప్ప అనిశ్చితి కలుగుతుంది. కానీ నాకు విజయం ఉండదు. కర్ణుడు గర్వంతో, నిర్లక్ష్యంగా ఉంటాడు; గురువు వయోవృద్ధుడు, గౌరవనీయుడు.
సమర్థో బలవాన్పార్థో దృఢధన్వా జితక్లమః । భవేత్సుతుములం యుద్ధం సర్వశోఽప్యపరాజయః
అర్జునుడు సామర్థ్యవంతుడు, బలవంతుడు, ధృడంగా విల్లు పట్టేవాడు, అలసట తెలియని యోధుడు. యుద్ధం అత్యంత ఘోరంగా జరుగుతుంది. అతడిని ఎవ్వరూ ఓడించలేరు.
సర్వే హ్యస్త్రవిదః శూరాః సర్వే ప్రాప్తా మహద్యశః । అపి సర్వామరైశ్వర్యం త్యజేయుర్న పునర్జయమ్
అందరూ ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, అందరూ పరాక్రమశాలులు, అందరికీ గొప్ప పేరు వచ్చింది. అయినా వారు దేవతల అధికారాన్ని కూడా వదిలిపెడతారు, కానీ ఓటమిని మాత్రం ఒప్పుకోరు.
వధే నూనం భవేచ్ఛాన్తిస్తయోర్వా ఫాల్గునస్య చ। న తు హన్తార్జునస్యాస్తి జేతా చాస్య న విద్యతే
వారిలో ఎవరి మరణంలోనైనా, లేక అర్జునుడి మరణంలోనైనా మాత్రమే శాంతి కలుగుతుంది. కాని అర్జునుడిని చంపడం సాధ్యం కాదు, అతడిని ఓడించగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
మన్యుస్తస్య కథం శామ్యేన్మన్దాన్ప్రతి య ఉత్థితః । అన్యేఽప్యస్త్రాణి జానన్తి జీయన్తే చ జయన్తి చ। ఏకాన్తవిజయస్త్వేవ శ్రూయతే ఫాల్గునస్య హ
అర్జునుడి కోపం మూర్ఖులపై ఉప్పొంగింది; అది ఎలా తగ్గుతుంది? మరికొందరూ ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, వారు కొన్నిసార్లు గెలుస్తారు, కొన్నిసార్లు ఓడిపోతారు. కానీ ఫాల్గుణుడు మాత్రం ఎప్పుడూ గెలిచినవాడిగా వినిపిస్తాడు.
త్రయస్త్రింశత్సమాహూయ ఖాణ్డవేఽగ్నిమతర్పయత్। జిగాయ చ సురాన్సర్వాన్నాస్య విద్మః పరాజయమ్
ముప్పైమూడు దేవతలను పిలిచి, ఖాండవ అరణ్యంలో అగ్నిని తృప్తిపరిచాడు. అన్ని దేవతలను ఓడించాడు. అతడు ఓడిన విషయం మేము ఎప్పుడూ వినలేదు.
యస్య యన్తా హృషీకేశః శీలవృత్తసమో యుధి। ధ్రువస్తస్య జయస్తాత యథేన్ద్రస్య జయస్తథా
అతనికి రథసారథిగా హృషీకేశుడు ఉన్నాడు. యుద్ధంలో అతడు స్వభావంలో, ప్రవర్తనలో సమానంగా ఉంటాడు. ఆయనకు విజయం ఖచ్చితంగా ఉంటుంది, ఇంద్రునికి ఉన్నట్లే.
కృష్ణావేకరథే యత్తావధిజ్యం గాణ్డివం ధనుః। యుగపత్రీణి తేజాంసి సమేతాన్యనుశుశ్రుమ
కృష్ణుడు, అర్జునుడు ఇద్దరూ ఒకే రథంపై ఉన్నప్పుడు, గాండీవం విల్లు బిగించబడినప్పుడు, అన్ని శక్తులు ఒక్కసారిగా కలిసిపోతాయని మేము విన్నాము.
నైవాస్తి నో ధనుస్తదృఙ్వ యోద్ధా న చ సారథిః । తచ్చ మన్దా న జానన్తి దుర్యోధనవశానుగాః
మన దగ్గర అలాంటి విల్లు లేదు, అలాంటి యోధుడు లేదు, అలాంటి రథసారథి కూడా లేదు. దుర్యోధనుని మాట వినేవారు మూర్ఖులు; వారు దీన్ని గ్రహించరు.
శేషయేదశనిర్దీప్తో విపతన్మూర్ధ్ని సఞ్జయ। న తు శేషం శరాస్తాత కుర్యురస్తాః కిరీటినా
సంజయా, ఇంధనం లేకుండా మండుతున్న అగ్ని పడిపోతున్న తలపై మిగిలినా, కిరీటధారి వదిలిన బాణాలు మాత్రం ఎవ్వరినీ మిగలనివ్వవు.
అపి చాస్యన్నివాభాతి నిఘ్నన్నివ ధనఞ్జయః । ఉద్ధరన్నివ కాయేభ్యః శిరాంసి శరవృష్టిభిః
ధనంజయుడు శత్రువులను తినేస్తున్నట్టు, చంపుతున్నట్టు, బాణవర్షాలతో శరీరాల నుంచి తలలను లేపుతున్నట్టు కనిపిస్తాడు.
అపి బాణమయం తేజః ప్రదీప్తమివ సర్వతః । గాణ్డీవోత్థం దహేతాజౌ పుత్రాణాం మమ వాహినీ
గాండీవం నుంచి ఉద్భవించిన బాణాల తేజస్సు చుట్టూ మండుతున్న అగ్నిలా కనిపిస్తుంది. అది యుద్ధంలో నా కుమారుల సైన్యాన్ని పూర్తిగా కాల్చేస్తుందనిపిస్తుంది.
అపి సా రథఘోషేణ భయార్తా సవ్యసాచినః । విత్రస్తా బహుధా సేనా భారతీ ప్రతిభాతి మే
సవ్యసాచినుడి రథధ్వని విని భయంతో, భరతుల సైన్యం అనేక విధాలుగా భయపడుతూ వణికిపోతున్నట్టు నాకు అనిపిస్తుంది.
యథా కక్షం మహానగ్నిః ప్రదహేత్సర్వతశ్చరన్। మహార్చిరనిలోద్ధూతస్తద్వద్ధక్ష్యతి మామకాన్
పెద్ద అగ్ని గాలి ఊదిపోసినప్పుడు అడవిలోని పొదలను అన్ని వైపులా కాల్చినట్టు, అర్జునుడు నా జనులను అలాగే సంహరిస్తాడు.
యదోద్వమన్నిశితాన్బాణసఙ్ఘాం- స్తానాతతాయీ సమరే కిరీటీ। సృష్టోఽన్తకః సర్వహరో విధాత్రా యథా భవేత్తద్వదపారణీయః
కిరీటధారి యోధుడు యుద్ధంలో పదునైన బాణాల వర్షాన్ని వదిలినప్పుడు, అతడు సర్వనాశకుడు అయిన యమధర్మరాజు లాగా మారిపోతాడు.
యదా హయభీక్ష్ణం సుబుహూన్ప్రకారాన్ శ్రోతాస్మి తానావసథే కురూణామ్। తేషాం సమన్తాచ్చ తథా రణాగ్రే క్షయః కిలాయం భరతానుపైతి
అతడు తన గుర్రాలను ఎన్నో విధాలుగా పరుగెత్తించినప్పుడు, కౌరవుల శిబిరంలోనూ, యుద్ధరంగంలోనూ వినిపించే ఆ ధ్వనితో, భరతుల మీద వినాశనం తప్పదని నాకు అనిపిస్తుంది.
యథైవ పాణ్డవాః సర్వే పరాక్రాన్తా జిగీషవః। తథౌభిసరాస్తేషాం త్యక్తాత్మానో జయే ధృతాః
ఎలా పాండవులందరూ పరాక్రమంతో, విజయాన్ని కోరుతూ ఉన్నారో, అలాగే వారి మిత్రులు కూడా ప్రాణాలను లెక్కచేయకుండా, విజయానికి అంకితమై నిలబడుతున్నారు.
......హి పరాక్రాన్తానాచక్షీథాః పరాన్మమ। పాఞ్చాలాన్కేకయాన్మత్స్యాన్మాగధాన్వత్సభూమిపాన్
నీవు నా శత్రువులైన పాంచాళులు, కేకయులు, మత్స్యులు, మాగధులు, వత్సదేశాధిపతులు వీరందరూ ఎంత ధైర్యంగా ఉన్నారో చూశావు.
యశ్చ సేన్ద్రానిమాఁల్లోకానిచ్ఛన్కుర్యాద్వశే బలీ। స స్రష్టా జగతః కృష్ణః పాణ్డవానాం జయే ధృతః
ఈ లోకాలను ఇంద్రునితో కలిపి తన వశంలోకి తేవాలని ఆశించే శక్తివంతుడు ఎవరో తెలుసా? ఆయనే జగత్తుకు సృష్టికర్త అయిన కృష్ణుడు, పాండవుల విజయానికి కట్టుబడి ఉన్నాడు.