అగ్నిం సమిద్ధం శమయేద్భుజాభ్యాం చన్ద్రం చ సూర్యం చ నివారయేత। హరేద్దేవానామమృతం ప్రసహ్య యుద్ధేన యో వాసుదేవం జిగీషేత్
ఎవరైనా తన చేతులతో మండుతున్న అగ్నిని ఆపాలని, చంద్రుడిని, సూర్యుడిని నిలిపేయాలని, లేదా దేవతల అమృతాన్ని బలవంతంగా దొంగిలించాలని ప్రయత్నిస్తే, అలాంటి వారే వాసుదేవుణ్ణి యుద్ధంలో జయించాలని ఆశించగలరు.
యో రుక్మిణీమేకరథేన భోజ- నుత్సాద్య రాజ్ఞః సమరే ప్రసహ్య। ఉవాహ భార్యాం యశసా జ్వలన్తీం యస్యాం జజ్ఞే రౌక్మిణేయో మహాత్మా
ఒకే రథంలో బలవంతంగా భోజులను, రాజును యుద్ధంలో ఓడించి, కీర్తితో ప్రకాశించే రుక్మిణిని భార్యగా తీసుకెళ్లినవాడు, ఆ రుక్మిణి నుంచి రౌక్మిణేయుడు అనే మహాత్ముడు జన్మించాడు—
అయం గాన్ధారాంస్తరసా సంప్రమథ్య జిత్వా పుత్రాన్నగ్నజితః సమగ్రాన్ బద్ధం ముమోచ వినదన్తం ప్రసహ్య సుదర్శనం వై దేవతానాం లలామమ్
ఈయన గాంధార దేశాన్ని వేగంగా జయించి, నగ్నజితుని కుమారులందరిని ఓడించాడు. బంధించబడి అరుస్తున్న సుదర్శనుని విడిపించి, దేవతల కిరీటాన్ని కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
అయం కవాటే నిజఘాన పాణ్డ్యం తథా కలిఙ్గాన్దన్తవక్రం మమర్ద। అనేన దగ్ధా వర్షపూగాన్వినాథా వారాణసీ నగరీ సంబభూవ
ఈయన ద్వారముందు పాండ్యుని సంహరించి, కలింగ రాజును, దంతవక్రుని కూడా నాశనం చేశాడు. ఇతని చేత వారణాసి పట్టణం సంవత్సరాల తరబడి పాడైపోయింది.
అయం స్మ యుద్ధే మన్యతేఽన్యైరజేయం తమేకలవ్యం నామ నిషాదరాజమ్। వేగేనైవ శైలమభిహత్య జమ్భః శేతే స కృష్ణేన హతః పరాసుః
యుద్ధంలో ఇతడిని ఎవ్వరూ ఓడించలేరని అనుకున్నారు. నిషాదుల రాజైన ఏకలవ్యుని ఇతడు పర్వతాన్ని కొట్టినట్టు బలంగా సంహరించాడు. ఆ ఏకలవ్యుడు కృష్ణుని చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాడు.
తథోగ్రసేనస్య సుతం సుదుష్టం వృష్ణ్యన్ధకానాం మధ్యగతం సభాస్థమ్। అపాతయద్బలదేవద్వితీయో హత్వా దదౌ చోగ్రసేనాయ రాజ్యమ్
ఉగ్రసేనుని దుర్మార్గుడైన కుమారుడు వృష్ణి, అంధకుల మధ్య సభలో కూర్చున్నప్పుడు ఇతడు అతన్ని పడగొట్టి, చంపి, రాజ్యాన్ని మళ్లీ ఉగ్రసేనునికి అప్పగించాడు.
అయం సౌభం యోధయామాస స్వస్థం విభీషణం మాయయా సాల్వరాజమ్। సౌభద్వారి ప్రత్యగృహ్ణాచ్ఛతఘ్నీం దోర్భ్యాం క ఏనం విషహేత మర్త్యః
ఈయన మాయలు చూపే సాల్వ రాజు సౌభాన్ని ఎదుర్కొని యుద్ధం చేశాడు. సౌభ ద్వారంలో శతఘ్నిని తన చేతులతో పట్టుకున్నాడు. అలాంటి వీరుణ్ని మానవుడు ఎలా ఎదుర్కొనగలడు?
ప్రాగ్జ్యోతిషం నామ బభూవ దుర్గం పురం ఘోరమసురాణామసహ్యమ్। మహాబలో నరకస్తత్ర భౌమో జహారాదిత్యా మణికుణ్డలే శుభే
ప్రాగ్జ్యోతిషం అనే దుర్గమైన పట్టణం అసురులకు అధిగమించలేనిది. అక్కడ భూముడైన నరకాసురుడు, మహాబలుడు, ఆది సూర్యుని మణికుండలాలను దోచుకున్నాడు.
న తం దేవాః సహ శక్రేణ శేకుః సమాగతా యుధి మృత్యోరభీతాః । దృష్ట్వా చ తం విక్రమం కేశవస్య బలం తథైవాస్త్రమవారణీయమ్
ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు కూడా యుద్ధంలో అతడిని ఓడించలేకపోయారు. కేశవుని పరాక్రమాన్ని, బలాన్ని, ఆగని ఆయుధాలను చూసి వారు ఆశ్చర్యపోయారు.
జానన్తోఽస్య ప్రకృతిం కేశవస్య న్యయోజయన్దస్యువధాయ కృష్ణమ్। స తత్కర్మ ప్రతిశుశ్రావ దుష్కర- మైశ్వర్యవాన్సిద్ధిషు వాసుదేవః
కేశవుని స్వభావాన్ని తెలుసుకొని, దయ్యాన్ని సంహరించేందుకు కృష్ణుని నియమించారు. వాసుదేవుడు ఆ కష్టమైన కార్యాన్ని చేయగల శక్తి, విజయంతో సాధించాడు.
నిర్మోచనే షట్సహస్రాణి హత్వా సంచ్ఛిద్య పాశాన్సహసా క్షురాన్తాన్। మురం హత్వా వినిహత్యౌఘరక్షో నిర్మోచనం చాపి జగామ వీరః
విమోచన సమయంలో ఆరు వేల మందిని సంహరించి, క్షురాయుధాలతో బంధాలను తొలగించి, మురుని చంపి, రక్షకులను నాశనం చేసి, వీరుడిగా విమోచన స్థలానికి చేరాడు.
తత్రైవ తేనాస్య బభూవ యుద్ధం మహాబలేనాతిబలస్య విష్ణోః । శేతే స కృష్ణేన హతః పరాసు- ర్వాతేనేవ మథితః కర్ణికారః
అక్కడే అతడికి మహాబలుడైన విష్ణువుతో యుద్ధం జరిగింది. కృష్ణుడు అతన్ని సంహరించగా, అతడు ప్రాణాలు కోల్పోయి, గాలిలో కొట్టిన గోరింటాకు పువ్వులా పడిపోయాడు.
ఆహృత్య కృష్ణో మణికుణ్డలే తే హత్వా చ భౌమం నరకం ముర చ। శ్రియా వృతో యశసా చైవ విద్వా- న్ప్రత్యాజగామాప్రతిమప్రభావః
కృష్ణుడు ఆ మణికుండలాలను తిరిగి తెచ్చి, భౌముని, నరకుని, మురుని సంహరించాడు. మహిమ, కీర్తితో అలంకరించబడి, అపూర్వ శక్తి కలిగి, జ్ఞానంతో తిరిగి వచ్చాడు.
అస్మై వరాణ్యదదంస్తత్ర దేవా దృష్ట్వా భీమం కర్మ కృతం రణే తత్। శ్రమశ్చ తే యుధ్యమానస్య న స్యా- దాకాశే చాప్సు చ తే క్రమః స్యాత్
యుద్ధంలో అతడు చేసిన భయంకరమైన కార్యాలను చూసి అక్కడ దేవతలు అతనికి వరాలు ఇచ్చారు. యుద్ధంలో అలసట రాకుండా, ఆకాశంలో, నీటిలో స్వేచ్ఛగా సంచరించగల శక్తిని ప్రసాదించారు.
శస్త్రాణి గాత్రే న చ తే క్రమేర- న్నిత్యేవ కృష్ణశ్చ తతః కృతార్థః । ఏవం రూపే వాసుదేవేఽప్రమేయే మహాబలే గుణసంపత్సదైవ
అయుధాలు అతని శరీరాన్ని తగలవు. కృష్ణుడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉంటాడు. ఇంతటి అపరిమిత బలమున్న, గుణసంపన్నుడైన వాసుదేవునిలో ఇలాంటి లక్షణాలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
తమసహ్యం విష్ణుమనన్తవీర్య- మాశంసతే ధార్తరాష్ట్రో విజేతుమ్ । సదా హ్యేనం తర్కయతే దురాత్మా తచ్చాప్యయం సహతేఽస్మాన్సమీక్ష్య
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు అపరిమిత శక్తి కలిగిన, ఓడించలేని విష్ణువును జయించగలనని ఆశపడుతున్నాడు. ఆ దుష్టుడు ఎప్పుడూ కుట్రలు చేస్తూ ఉంటాడు. అయినా కృష్ణుడు మనల్ని పరిశీలిస్తూ సహించుకుంటున్నాడు.
పర్యాగతం మమ కృష్ణస్య చైవ యో మన్యతే కలహం సంప్రసహ్య। శక్యం హర్తుం పాణ్డవానాం మమత్వం తద్వేదితా సంయుగం తత్ర గత్వా
నన్నైనా, కృష్ణుని అయినా బలవంతంగా రాజ్యాన్ని లాక్కోవచ్చని, పాండవుల హక్కును దోచుకోవచ్చని ఎవరు అనుకుంటే, వారు యుద్ధంలోకి అడుగుపెట్టినప్పుడు నిజాన్ని తెలుసుకుంటారు.
నమస్కృత్వా శాన్తనవాయ రాజ్ఞే ద్రోణాయాథో సహపుత్రాయ చైవ। శారద్వతాయాప్రతిద్వన్ద్వినే చ యోత్స్యామ్యహం రాజ్యమభీప్సమానః
శాంతనువు మహారాజుకు, ద్రోణునికి, అతని కుమారునికి, యుద్ధంలో సమానులేని శారద్వతునికి నమస్కరించి, నేను రాజ్యాన్ని కోరుతూ యుద్ధం చేస్తాను.
ధర్మేణాప్తం నిధనం తస్య మన్యే యో యోత్స్యతే పాణ్డవైర్ధర్మచారీ । మిథ్యా గ్లహే నిర్జితా వై నృశంసైః సంవత్సరాన్వై ద్వాదశ రాజపుత్రాః
ధర్మాన్ని అనుసరించి పాండవులతో యుద్ధం చేసినవాడు న్యాయంగా మరణిస్తాడని నేను నమ్ముతున్నాను. మోసపూరితమైన పందెంలో దుర్మార్గుల చేతిలో ఓడిపోయిన రాజకుమారులు పన్నెండు సంవత్సరాలు వనవాసంలో గడిపారు.
వాసః కృచ్ఛ్రో విహితశ్చాప్యరణ్యే దీర్ఘం కాలం చైకమజ్ఞాతవర్షమ్। తే హి కస్మాజ్జీవతాం పాణ్డవానాం నన్దిష్యన్తే ధార్తరాష్ట్రాః పదస్థాః
అరణ్యంలో కఠినమైన వాసం విధించబడి, ఒక సంవత్సరం గుర్తు తెలియకుండా గడిపారు. పాండవులు బతికుండగా, అధికారంలో ఉన్న ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఎందుకు ఆనందించాలి?
తే చేదస్మాన్యుధ్యమానాఞ్జయేయు- ర్దేవైర్మహేన్ద్రప్రముఖైః సహాయైః। ధర్మాదధర్మశ్చరితో గరీయాం- స్తతో ధ్రువం నాస్తి కృతం చ సాధు
వారు మహేంద్రుడు మొదలైన దేవతల సహాయంతో మనపై యుద్ధం చేసి గెలిచినట్లయితే, అప్పుడు ధర్మం కన్నా అధర్మమే పెద్దదైపోయింది. అప్పుడు మంచి పనులు ఏవీ మిగలవు.
న చేదిదం పౌరుషం కర్మబద్ధం న చేదస్మాన్మన్యతేఽసౌ విశిష్టాన్। ఆశంసేఽహం వాసుదేవద్వితీయో దుర్యోధనం సానుబన్ధం నిహన్తుమ్
ఈ పని మనుషుల ప్రయత్నంతో కట్టుబడి లేకపోతే, అతను మనల్ని గొప్పవాళ్లుగా భావించకపోతే, వాసుదేవుడు ఇంకొకరితో కలిసి దుర్యోధనుడిని, అతని అనుచరులను నాశనం చేస్తాడని నేను ఆశిస్తున్నాను.
న చేదిదం కర్మ నరేన్ద్ర వన్ధ్యం న చేద్భవేత్సుకృతం నిష్ఫలం వా। ఇదం చ తచ్చాభిసమీక్ష్య నూనం పరాజయో ధార్తరాష్ట్రస్య సాధుః
ఈ కార్యం వృథా కాకపోతే, మంచి పనులు ఫలితం లేకుండా పోకుండా ఉంటే, ఇవన్నీ బట్టి ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల ఓటమి న్యాయమైనదే.
ప్రత్యక్షం వః కురవో యద్బ్రవీమి యుద్ధ్యమానా ధార్తరాష్ట్రా న సన్తి। అన్యత్ర యుద్ధాత్కురవో యది స్యు- ర్న యుద్ధే వై శేష ఇహాస్తి కశ్చిత్
నేను మీకు, కౌరవులకు, స్పష్టంగా చెప్పేది ఇదే: యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు మిగలరు. యుద్ధం కాకుండా కౌరవులు మిగిలినా, యుద్ధంలో మాత్రం ఎవరూ మిగలరు.
హత్వా త్వహం ధార్తరాష్ట్రాన్సకర్ణా- న్రాజ్యం కురూణామవజేతా సమగ్రమ్। యద్వః కార్యం తత్కురుధ్వం యథాస్వ- మిష్టాన్దరానాత్మభోగాన్భజధ్వమ్
నేను ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను కర్ణుడితో సహా చంపితే, మొత్తం కౌరవుల రాజ్యాన్ని గెలుచుకుంటాను. మీకు కావలసినది చేసుకోండి, మీ ఇష్టానుసారం రాజసుఖాలు అనుభవించండి.
అప్యేవం నో బ్రాహ్మణాః సన్తి వృద్ధా బహుశ్రుతాః శీలవన్తః కులీనాః। సాంవత్సరా జ్యోతిషి చాభియుక్తా నక్షత్రయోగేషు చ నిశ్చయజ్ఞాః
మనలో బ్రాహ్మణులు ఉన్నారు, వారు వృద్ధులు, విద్యావంతులు, మంచి వంశస్థులు, నక్షత్ర శాస్త్రంలో నిపుణులు, నక్షత్ర యోగాలను నిర్ణయించడంలో దిట్టలు.
ఉచ్చావచం దైవయుక్తం రహస్యం దివ్యాః ప్రశ్నా మృగచక్రా ముహూర్తాః । క్షయం మహాన్తం కురుసృఞ్జయానాం నివేదయన్తే పాణ్డవానాం జయం చ
వారు వివిధ రకాల దైవ సంకేతాలు, రహస్య సూచనలు, దివ్య ప్రశ్నలు, మృగచక్రాలు, ముహూర్తాలు ద్వారా కౌరవులు, శ్రీంజయులకి పెద్ద నాశనం, పాండవులకు విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నారు.
యథా హి నో మన్యతేఽజాతశత్రుః సంసిద్ధార్థో ద్విపతాం నిగ్రహాయ। జనార్దనశ్చాప్యపరోక్షవిద్యో న సంశయం పశ్యతి వృష్ణిసింహః
అజాతశత్రువు మనల్ని జయించడంలో ధృడనిశ్చయంతో ఉన్నట్లే, వృష్ణులలో సింహుడైన జనార్దనుడూ అన్నీ ప్రత్యక్షంగా తెలిసినవాడిగా, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా చూస్తున్నాడు.
అహం తథైనం ఖలు భావిరూపం పశ్యామి బుద్ధయా స్వయమప్రమత్తః। దృష్టిశ్చ మే న వ్యథతే పురాణీ సంయుధ్యమానా ధార్తరాష్ట్రా న సన్తి
నేను కూడా, అప్రమత్తమైన మనస్సుతో, భవిష్యత్తులో జరిగే సంగతిని స్పష్టంగా చూస్తున్నాను. నా పాత దృష్టి తడబడదు—యుద్ధంలో ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు మిగలరు.
అనాలబ్ధం జృమ్భతి గాణ్డివం ధను- రనాహతా కమ్పతి మే ధనుర్జ్యా। బాణాశ్చ మే తూణముఖాద్విసృత్య ముహుర్ముహుర్గన్తుముశన్తి చైవ
గాండీవం యుద్ధానికి సిద్ధంగా తానే తాను లాగుతుంది, దాని తంతి కొట్టకపోయినా కంపిస్తుంది. నా బాణాలు తుప్పులోంచి బయటికి దూకుతూ, మళ్లీ మళ్లీ పోవాలని తహతహలాడుతున్నాయి.